Делан Йозанаш: Ярми-ЯхӀу
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-03-21T23:31:47.135410+00:00

Делан Йозанаш

Делан Йозанаш

1. Ярми-яхӏу

Ярми-яхӏу

Ярми-яхӏу

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

пайхамаран тептар

Дешхьалхе

Ярми-ЯхӀу пайхамар ваьхна, Дала леррина Къобалвинарг дуьнен чу валале, ворхӀалгӀачу бӀешеран тӀаьххьарчу декъехь а, йолхалгӀачу бӀешеран хьалхарчу декъехь а. Еххачу хенахь Далла гӀуллакх а деш, цо Делан халкъе дӀахьедора, цӀушна Ӏибадат дарна а, къинош леторна а цунна тӀехь бохам лаьттар бу бохуш. Иза дийна а волуш, цо хьалххе аьлла бохам кхочушхилира: Ярушалайм-гӀала бавелхойн паччахьан Набухди-Нецаран караяхара, гӀала а, Делан цӀа а дохийра, ЯхӀудан халкъан паччахь а, халкъах дукхахберш а Бавел-махка йийсаре дӀабигира. Ярми-ЯхӀус хиндолчух лаьцна кхин а аьллера: халкъ йийсарера юха а доьрзур ду, къам юхаметта а хӀуттур ду.

Ярми-ЯхӀу-пайхамаран тептар хӀокху дакъошка декъа мегар ду: 1) Дала Ярми-ЯхӀуга тӀекхайкхар (1 корта); 2) Юши-ЯхӀус а, ЯхӀу-Якхама а, ЯхӀу-Яхина а, ЦӀадукъ-ЯхӀус а паччахьалла дечу заманашкахь ЯхӀудан къомана а, цуьнан куьйгалхошна а лерина Делера болу хаамаш (2–25 кортош); 3) Ярми-ЯхӀус дийцинарг цуьнан йозанча волчу Баруха дӀаяздар: Ярми-ЯхӀугахула Делера болу цхьаболу хаамаш а, Ярми-ЯхӀун дахарехь лараме хилларш а (26–45 кортош); 4) Цхьадолчу кхечу къаьмнех болу Везачу Элан хаамаш (46–51 кортош); 5) Хиллачух лаьцна долу дийцарш тӀехь долу тӀаьххьара дакъа. Цу тӀехь дуьйцу Ярушалайм-гӀала эшорах лаьцна а, Бавел-махка нах йийсаре дӀабигарх лаьцна а (52 корта).

Ярми-ЯхӀу экам стаг вара. Шен халкъ цунна дукхадезара. Хиндолу таӀзар нахана кхайкхо цунна чӀогӀа хаза ца хетара. Дала цуьнга, пайхамар хила аьлла, тӀекхайкхар бахьана долуш, цуьнан дукха Ӏазапаш лан дийзира. Тептаран дуккха а меттигашкахь дог дохарца цунах лаьцна дуьйцу Ярми-ЯхӀус. Делахь а цуьнга кхочушдолу Везачу Элера дош цуьнан дага чохь цӀе санна дара – вист ца хила цуьнан йиш яцара.

Тептаран уггар ларамечу дешнех цхьадерш, Ярми-ЯхӀу вехаш волчу халачу денойх лаьцна а ца Ӏаш, Делаца керла барт бен долчу дийне хьаьжна ду: Делан халкъо и барт ларбийр бара, хӀунда аьлча и барт церан дегнаш тӀе язбина хир бара (31:31-34).

1

1^1ХӀара дешнаш Бен-Яманан тайпанан лаьтта тӀехь лаьтташ йолчу Ӏанатот-гӀаларчу динан дайх цхьаъ волчу а, Хьалкхи-ЯхӀун кӀентех волчу а Ярми-ЯхӀун ду+. 2+Ярми-ЯхӀуга Везачу Элан дош кхечира, яхӀудхойн паччахь Аминан кӀант Юши-ЯхӀу волчу хенахь. Иза дара Юши-ЯхӀу паччахьаллехь волу кхойтталгӀа шо+. 3+Везачу Элан дош Ярми-ЯхӀуга иштта кхочура яхӀудхойн паччахь Юши-ЯхӀун кӀант ЯхӀу-Якхам паччахь волчу хенахь дуьйна, Юши-ЯхӀун кӀанта ЦӀадукъ-ЯхӀус паччахьалла дечу цхьайтталгӀачу шеран пхоьалгӀачу батта тӀекхаччалц. Оцу хенахь Ярушалайман халкъ йийсаре дӀадигира+.

Везачу Эло Ярми-ЯхӀу тӀекхойкху

4Соьга, Ярми-ЯхӀуга, Везачу Элан дош кхечира:+
5«Суна хьо вевзаш вара, ненан кийрахь Айса хьо кхоллале а, Аса хьо дӀакъастийнера, хьо дуьнен чу валале а. Ас хьо къаьмнашна пайхамар хила дӀахӀоттийра».

6ТӀаккха аса элира: «Хьалдолу Эла! Суна ца хаьа муха ала деза, со хӀинца а дукха жима ма ву»+.

7Амма Везачу Эло суна жоп делира: «Ма ала: „Со дукха жима ву“. Аса хьо дӀа мел хьажийначу метте гӀур ву хьо. Аса хьайна тӀедиллинарг дӀа а эр ду ахьа. 8Кхера ма кхера царах: Со массо а хенахь хьоьца хир ву, хьо кӀелхьарваккхархьама». Иштта боху Везачу Эло+.

9Шен куьг дӀа а дахийтина, иза сан бетах хьакхадалийтира Везачу Эло. Цо элира: «ХӀинца Сайн дешнаш хьан бага дехки Ас+. 10Билггал хаа ду хьуна, тахана Аса хьо дӀахӀоттий халкъашка а, пачхьалкхашка а Сан цӀарах вистхила. Ахьа дӀахьедийр ду, уьш орамашца бухдаьхна а, дохийна а хир ду аьлла, уьш хӀаллакдина а, дӀадаьхна а хир ду аьлла, уьш юхаметтахӀиттийна а, юхадоьгӀна а хир ду аьлла»+.

11ТӀаккха Везачу Элан дош кхечира соьга: «ХӀун го хьуна, Ярми-ЯхӀу?»

Аса жоп делира: «Суна бӀаьлланган га го»+.

12Везачу Эло элира: «Хьуна гуш дерг нийса ду. Сайн бӀаьргашца хьожуш ву Со Сайн дош билггал кхочушхилийта».

13Юха а Везачу Элан дош кхечира соьга: «Ярми-ЯхӀу, хӀун го хьуна?»

Аса жоп делира: «Суна кхехкаш болу яй го, къилбаседехьара жимма агӀор таьӀна болу»+.

14Везачу Эло соьга элира: «Къилбаседехьара беана болу боккха бохам оцу мехкан массо а бахархошна тӀехъоьхур бу+. 15Аса кестта къилбаседехьара йолчу пачхьалкхашкара къаьмнаш схьакхойкхур ду, – боху Везачу Эло. – Цара, схьа а даьхкина, шайн паччахьийн гӀанташ Ярушалайман кевнашна уллохь охьахӀиттор ду. ГӀалин пенашна а, иштта ЯхӀуд-махкарчу массо а гӀаланашна а тӀелетар ду уьш+. 16Айса дӀахьейина кхел кхочушйийр ю Аса Сайн къомана тӀехь, цара мел лелийна вониг бахьана долуш. Суна букъ а берзийна, кхечу деланашна сагӀанаш а дохуш, шайн куьйгашца кхоьллинчунна Ӏибадат дора цара. 17Ткъа ахьа, Ярми-ЯхӀу, хьайн гӀодаюкъ а ехкий, хьала а гӀаттий, Аса хьайга мел аьлларг цаьрга дӀадийца. Оцу нахах ма кхера, Соьга хьо царна хьалха ца кхеравайтархьама+. 18Аса хьо хӀинца чӀагӀйина гӀала санна, аьчка бӀогӀам санна, йоьза пен санна, хӀокху лаьтта тӀехь дӀахӀоттийна. ЯхӀудан халкъан паччахьашна а, цуьнан тхьамданашна а, динан дайшна а, массо а кху лаьттарчу халкъана а дуьхьал хьо латталур ву+. 19Уьш массо а хьуна дуьхьал хир бу, амма цаьрга хьо эшалур вац, хӀунда аьлча Со хьоьца ву, – боху Везачу Эло, – Аса хьо кӀелхьар а воккхур ву».

2

Дала Исраилан халкъана гӀайгӀабар

2^1Везачу Элан дош кхечира соьга: 2«Ярми-ЯхӀу, ваха а гӀой, Ярушалайман халкъе дӀахьедар де. Цаьрга ала: „Иштта боху Везачу Эло:

‘Къоначу хенахь хьо тешаме хилар дагадогӀу Суна,
хьо къона нускал долуш Со везара хьуна.

Хьо Суна тӀаьхьахӀоьттина догӀура яьссачу аренгахула –
тӀе хӀу тасаза долчу лаьтта тӀехула+.

3Исраилан халкъ Везачу Элана лерина схьакъастийна дара,
дуьххьара болу стом санна, Цуьнан долахь бен дацара.

Иза мел кхоллург бехке хетара,
ткъа царна тӀе бохам боуьйтура’ – боху Везачу Эло“»+.

Исраилан халкъан дайша летийна къинош

4Якъубан тӀаьхье а, Исраилан тӀаьхьенан массо а тайпанаш а, ладогӀа Везачу Элера болчу хааме! 5Везачу Эло иштта боху:

«ХӀун зулам гина шун дайшна Соьгара,
уьш Суна херабовллал? Суна гена а бевлла,
хӀумма а йоцучу цӀушна суждане а оьхуш,
шайх а хӀумма а йоцург хилла царах+.
6Цара хӀунда ца хаьттина: „Мичахь ву
вай Мисар-махкара арадаьхна волу Веза Эла?
Шена тӀехь гӀамарш а, Ӏаннаш а долчу,
ша екъа а, Ӏаьржачу бодане а долчу,
шена тӀехула цхьа а некъахо ца вогӀучу,
шена тӀехь цхьа а Ӏаш воцучу яьссачу аренгахула
схьадалийна волу Веза Эла мичахь ву хӀинца?“+
7Аса шу токхечу лаьтта тӀе схьадалийра,
цуьнан ялта а, дика хӀуманаш а шуьга яийта.
Амма аша, схьа а даьхкина, Сан латта бехдира,
Сан долахь долчух аша дегаза меттиг йира+.

8Динан дайша а ца хоттура: „Мичахь ву Веза Эла?“ – аьлла,
ткъа Ӏелам нах а Со вовза лууш бацара.

Исраилан баьччанаш Суна дуьхьал бевллера,
ткъа пайхамарша БаӀалан цӀарах хаамаш бора,
хӀумма а йоцучу цӀушна суждане оьхура+.

9Цундела Аса юха а шуна бехк тӀебуьллу, – боху Везачу Эло. –

Шун тӀаьхьенна а бехк тӀебуьллур бу Аса+.

10Даха а гӀой, Хитаман гӀайренаш тӀехь а хьовса,
иштта Къедар-гӀала стаг а вахийтий, цигахь а талла,
хӀоьттина цигахь шу долчохь долу хьал+.

11Хьовса, хийциний цхьана а къомо шайн деланаш,
церан метта кхин деланаш а лехна,
уьш цхьана а тайпана деланаш боццушехь?

Амма Сан къам шайн сийлаллин Делах дӀа а къаьстина,
хӀумма а йоцучу цӀушна тӀедирзина+.

12Тамаша бейша хӀокху хӀуманна, стигалш,

Ӏадаяй, инзарйовлийша!» – боху Везачу Эло. –

13«Сан къомера ши зулам даьлла:

дийна хи чохь долу шовда санна волу Со а витина,
цара шайна чохь хи соцуш йоцу йохийна гӀунаш яьхна»+.

Далла тешаме цахиларна хилларг

14«Исраилан халкъ лай ду?

Я дуьнен чу долучу хенахь лай хилла ду?

Иза кхечарна ижу хилла дӀа хӀунда хӀоьттина?

15Цунна гӀигӀ деш дӀахӀиттинчу къоначу лоьмаша,
ижу а яьккхина, гӀовгӀа йора.

Исраилан мохк бассийна цара.

ГӀаланаш ягийна, царна чохь халкъ а ца дисина+.

16Нуп-гӀалин а, Тахьпанхьас-гӀалин а
бахархоша хьан хьеюкъ дӀаяьшна.

17Амма хьоьга беъначу баланан бахьана хьо хьуо ду.

Хьан Веза Дела волчу Аса хьо нийсачу новкъахула далош дара,
амма хьо Суна уллора дӀаделира.
18Мисар-махка а даьхкина, Нил чуьра хи маларх
хӀун пайда хир бу хьуна?
Ашур-махка а даьхкина, Эпрат чуьра хи маларх
хӀун пайда хир бу хьуна+?
19Ахьа мел динчу воно хьуна таӀзар дийр ду,
хьан тешнабехке хиларо хьуна тӀехдеттар ду.
Ойла ехьа, хаа ду хьуна,
Везачу Элах хьо дӀакъаьстина хилар а,
Суна хьалха хьо ларамах дуьзна цахилар а,
мел вон а, къаьхьа а ду иза». –

боху массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло.

Халкъ Везачу Элана Ӏибадат дарх къехкар

20«Дукха хан ю хьан дукъ ахь кагдина,

тоххарехь хьан буржалш а хадийна.

Ахьа бохура: „Хьуна муьтӀахь хир вац со!“

Бакъду, муьлххачу а лекхачу гуна тӀехь а,
хӀора луьста гаьннаш долчу диттана кӀелахь а,
кхахьпаллица кхечу деланашна Ӏибадат дора ахь+.

21Аса-Айса хьо юьйгӀира, тоьлла таьлланг санна,
ма тешаме кемсийн хӀу дара хьо!
Муха хилла хьох вон хьожа йогӀу
акха а, хийра а кемсийн таьлланг+?
22Хьуо дикка цӀандан гӀертахь а,
хьайна тӀе дуккха а саба хьекхахь а,
хьан къинан заралла Суна хьалха лаьтта, –
боху Хьалдолчу Эло. –+
23Муха эр ду: „Со бех ца вира аса.
Со БаӀал-деланийн лорах ца лелла“?
ТогӀи чохь хьо леларе хьажал,
айхьа лелийначух дикка кхетал!
Хьо, аьрха стен эмкал санна,
хьайн некъаш дӀакхоьхьуш яра.

24Хьо акха виркхел санна ю, яьссачу аренгахь Ӏан Ӏемина йолу,
шен хьайна хиларехь мерӀуьргашца хӀаваъ муьйлуш йолу.

Хьаьнга юхаозалур ю иза, сел чӀогӀа лууш хилча?

Иза оьшуш мел йолчу виро ша кӀадъян ца еза –
оре еанчу хенахь иза атта карор ю+.

25Исраилан халкъ, хьайн когашка мачаш ма йохаяйта,
хьайн къамкъаргана хьогалла ма гайта,
кхечу деланашна тӀаьхьа а уьдуш.

Амма ахьа элира: „Са ма тийса!

Суна кхечу къаьмнийн деланаш беза,
со царна тӀаьхьа лелар ду“»+.

Халкъана таӀзар дар догӀуш хилар

26«Къола дечохь схьалаьцначу къуьнна эхь хетийтаре терра, юьхьӀаьржачу хӀоьттина Исраилан тӀаьхье – къам а, паччахьаш а, баьччанаш а, церан динан дай а, пайхамарш а+. 27Цаьрга дечиган гериге: „Хьо сан да ву“ алалур ду, ткъа тӀулге а алалур ду: „Ахьа со вина“, хӀунда аьлча цара Суна шайн юьхьан метта букъ берзийна. Ткъа шайна бохам тӀебеача, цара бохур ду: „Тхо кӀелхьардахахьа!“+

28ТӀаккха Ас шуьга эр ду: „Мичахь бу ахьа хьайна бина болу деланаш?“ Хьо баланашкахь долчу хенахь цаьрга, схьа а баьхкина, даккхийта хьо кӀелхьар, хӀунда аьлча хӀора хьайн гӀалин цӀарах цхьацца дела ву хьан, ЯхӀудан халкъ+. 29Шу Соьца стенна къийсало? Шу массо а Суна дуьхьал гӀевттина, – боху Везачу Эло. – 30Шун къомана Ас таӀзар дар эрна хилла, исраилхой, хӀунда аьлча наха шаьш нис ца байтина. Цоьстучу лоьмо санна, аша таррашца шайн пайхамарш хӀаллакбина»+.

31Ва Исраилан тӀаьхье, тидам бе Везачу Элан дешнашка: «Яьсса аре я Ӏаьржачу боданан латта санна Исраилан халкъана вара Со ткъа? Иштта хӀунда боху Сан къомо: „Тхо кхерсташ ду, ткъа Хьо волчу юхадоьрзур дац!“? 32Зудаберана шен жовхӀарш диц ца ло. Нускална шен доьхка а диц ца ло. Амма Сан халкъана Со диц ца даллал дукхазза вицлора+. 33Ма дика хаьа хьуна, ЯхӀудан халкъ, безаргаш хьайна лаха. Уггар вон зударий а хьох Ӏама мега!+
34Хьан бедарийн юьхах хьакхаделла бехк боцучу къечу адамийн цӀий ду, къола дечохь ахь уьш ца лаьцнехь а.

И массо а къинош ахь летийнехь а,+
35боху ахьа: „Сан бехк бац. Дела суна оьгӀаз гӀур вац“. Ахьа „Сан бехк бац“ бахарна Аса кхел йийр ю хьуна. 36ХӀунда лела хьо хьайн некъаш хуьйцуш? Мисар-махкаца барт а беш, хьо юьхьӀаьржачу хӀуттур ду, Ашур-махко ма-хӀоттора+. 37ЮьхьӀаьржачу а хӀоттийна, Мисар-махкара а хьо дӀагӀур ду. Хьо тешна Ӏаш берш Веза Эла волчу Аса дӀа-ма-теттина. Цаьрца хьан аьтто хир бац».

3

Исраилан халкъ тешаме цахилар

3^1«Нагахь санна майрачо дӀаяхийтина йолу зуда, кхечуьнга маре яхча, цуьнан хьалха хилла майра иза йолчу юхавоьрзур вуй те? Бехлур барий те и хӀума дича мохк? Исраилан халкъ, дуккха а безаргашца лелла хьо, ткъа хӀинца Со волчу юхадерза лууш ду хьо? – боху Везачу Эло. –+
2Ерзинчу лакхенашка хьала а хьажий, схьаалахьа, Исраилан халкъ, хьо хьарам мичахь ца лелла? Хьайн безаргашка хьоьжуш, некъан йистехь Ӏийна хьо, Ӏаьрбихо яьссачу аренгахь некъахошна тӀелата дагахь ма-Ӏарра. ХӀара латта бехдина ахьа хьайн хьарам леларца а, мекарлонца а+. 3Ахьа къинош летор бахьана долуш догӀанаш а севцинера, бӀаьста догӀу догӀа а цхьаьна. Амма тӀаккха а хьуна эхь ца хетара – хьан юьхь кхахьпанан санна яра, эхь ца хеташ+.

4ХӀинца бохург хир ма дац ахьа Соьга: „Сан Да, Хьо сан жималлехь дуьйна сан накъост хилла ву! 5Массо а хенахь хир ву те Хьо суна реза воцуш? И оьгӀазло Хьайна чохь латтор ю те Ахьа?“ Иштта боху ахьа, амма хьайга далуш долччул зуламаш деш ма ду хьо, Исраилан халкъ!»+

Далла тӀе юхадерза дезар

6+Юши-ЯхӀу паччахь волчу хенахь Веза Эла соьга вистхилира. Цо соьга элира: «Ярми-ЯхӀу, хьуна гирий „Тешнабехк“ олуш долчу Исраилан халкъо лелийнарг? Цуьнан тешаме цахилар хьуна гирий? Иза суна хьарам хилла хӀора лекхачу гуна тӀехь а, хӀора луьста гаьннаш долчу дитта кӀелахь а+. 7Аса ойла йира, ша лелош дерг лелийна яьллачул тӀаьхьа, иза Со волчу юхайоьрзур ю аьлла, амма иза юха ца йирзира. Цо динарг тешаме йоцучу цуьнан йишина ЯхӀудан халкъана гира. 8Сайна тешаме доцуш хиларна тешнабехке долу Исраилан халкъ Аса дӀахердина. Амма Суна гира, и массо а хӀума хиллехь а, тешаме йоцу цуьнан йиша йолу ЯхӀудан халкъ а, дӀа а дахана, кхахьпа санна лелара+. 9Цхьана а тайпана эхь ца хетарца цо бехбира и мохк, тӀулгах а, дечигах а бинчу цӀушца лелаш+. 10Тешаме доцу, цуьнан йиша йолу ЯхӀудан халкъ цӀеначу дагца Суна тӀе ца дирзира, цо Суна моттаргӀанаш лелайора, ша тӀедирзина моттуьйтуш», – боху Везачу Эло+.

11Везачу Эло соьга элира: «Тешаме доцучу ЯхӀудан халкъал ша бехказадаьккхира тешнабехке долчу Исраилан халкъо+. 12ДӀа а гӀой, къилбаседехьа хӀара Сан дешнаш дӀакхайкхаде, Ярми-ЯхӀу: „Юхадерза, тешаме доцу ЯхӀудан халкъ! – боху Везачу Эло. – Хьуна дарлур вац Со къинхетаме волу дела, – боху Везачу Эло. – Со массо а хенахь шуна оьгӀазвахана а хир вац+. 13Амма хьо хьайгара баьллачу бехкана къера хила деза, Исраилан халкъ, хӀунда аьлча хьо хьайн Везачу Далла дуьхьал долура, хӀора луьстачу диттана бухахь кхечу къаьмнийн цӀушна суждане оьхура, ткъа Аса аьллачуьнга ахьа ла ца дугӀура“». Иштта боху Везачу Эло+.

14«Тешаме доцурш, Со волчу юхадерза! – боху Везачу Эло, – Со шун олахо ма ву. Аса, хӀора гӀалара цхьацца стаг а, иштта хӀора тайпанара шишша стаг а схьа а эцна, шу Цийон-лам тӀе дуьгур ду. 15Аса шуна Сайна тешаме болу Ӏуй лур бу, цара шу хьекъалца, кхетамца дуьгур ду+. 16Шун махкахь шу дебна а, даьржина а хиндолчу хенахь, – боху Везачу Эло – наха Везачу Элаца бинчу бертан тӀорказ хьахор дац, хӀунда аьлча Веза Эла Ша хир ву царна юкъахь. Иза цхьанна а дага а догӀур дац, цунах лаьцна цхьаммо а ойла йийр яц, цхьанна а иза оьшур а дац, ткъа иза цкъа а духадийр дац+. 17Цу заманахь Ярушалаймана, Везачу Элан Ӏарш аьлла, цӀе туьллур ю. Массо а къаьмнаш Ярушалайме схьагуллур ду, Веза Эла волчу Суна Ӏибадат дархьама. Цара кхин дийр дац шайн мекарчу, аьрхачу дегнаша бохург. 18Цу деношкахь ЯхӀудан тӀаьхье цхьаьнакхетар ю Исраилан тӀаьхьенца. Уьш цхьаьна къилбаседехьарчу махкара Аса шайн дайн дола деллачу лаьтта тӀе схьабогӀур бу»+.

Делан халкъо цӀушна Ӏамалъяр

19Аса, Везачу Эло, элира:

«Суна шуьца Сайн кӀенташца санна хила лаьара.

Шуна дика латта дала лаьара суна –
кхечу къаьмнийн долчул а хаза долу.

Суна моьттура аша Сайх Да а олуш,
шу кхин цкъа а Сох дӀадоьрзур дац.

20Амма майрачунна тешаме йоцу зуда санна,
хьо Суна тешаме яцара, Исраилан тӀаьхье».

Иштта боху Везачу Эло+.

21Ерзинчу лакхенашкара схьахезаш белхар ду:

Исраилан халкъо шайн цӀушка орца доккху,
шайн Дела волу Веза Эла виц а вина,
шаьш шайн некъаш талхор бахьана долуш+.

22Везачу Эло боху: «Со волчу юхадерза, Сох дӀадирзинарш! Сайх дӀакъастаран цамгарх Аса дарба дийр ду шуна.

Ала Соьга: „Тхо Хьо волчу дӀадогӀу, Хьо тхан Веза Дела волу дела+. 23Баккъалла а, ма эрна хилла-кх сагӀа доккхучу лакхенашкахь а, гунашкахь а оха, цӀушна корта а бетташ, йина гӀовгӀа. Исраилан халкъан кӀелхьардалар баккъалла а тхан Везачу Делера бен дац. 24Тхо кегий долчу хенахь дуьйна эхьан харцдела волчу БаӀала дӀакхоллура тхан дайша мел гулдинарг – церан жаш а, бежанаш а, иштта церан кӀентий а, зудабераш а. 25Тхайн эхь тӀехь а долуш, охьадуьжийла тхо, тхан сийсазалла, шаршу санна, тхуна тӀехь хуьлийла, хӀунда аьлча оха а, тхан дайша а, кегий долчу хенахь дуьйна хӀара хан тӀекхаччалц, тхан Везачу Далла дуьхьал къинош летийра, Цо аьллачуьнга ла а ца дугӀуш“»+.

4

4^1Иштта боху Везачу Эло: «ТӀедерза хьайна лаахь, Суна тӀедерза, ва Исраилан халкъ. Массо а дегаза цӀу Суна хьалхара дӀаваккхал, кхидӀа ца тилаяйттал,+
2нийсонца а, бакъдолчуьнца а, догцӀеналлица а дийна волчу Везачу Элах чӀагӀонаш ел. ТӀаккха Везачу Эло къаьмнаш декъалдийр ду, ткъа Цунах цара дозаллаш а дийр ду»+.

3+Везачу Эло ЯхӀудан а, Исраилан а халкъашка боху: «Шайн латта аха, коканаш юккъехь хӀу а ма де+. 4Веза Эла волчу Сан дуьхьа сунтде, ЯхӀудан халкъ! Шайн дегнаш тӀера пардо дӀа а даьккхина, уьш цӀан а дина, сунтбина хила, Ярушалайман бахархой! Шу иштта ца лелахь, Сан дералла, цхьаьнгге а сацалур йоцу сийна цӀе санна, летар ю, аша мел лелийнарг бахьана долуш»+.

ЯхӀуд-махка чугӀортар

5ЯхӀуд-махкахь массарна а дӀахаийта,

Ярушалаймехь массо а стаге дӀакхайкхаде:

«Коьман маӀа а лоькхуш, орца даккха!

Мохь а хьоькхуш, массанхьа а дӀаала:

„Дерриш а цхьана метте схьагулло,
чӀагӀйина йолчу гӀаланашка дӀагӀур ду вай“+.

6Байракхца хаам бе, Цийоне дӀагӀо алий!

Хье ца луш, кхерам боцучу дӀадовда,
хӀунда аьлча Аса къилбаседехьара доуьйту
шу долчу хӀаллакьхилар а, боккха бохам а+.

7Лом шен боьлак чуьра арадаьлла,
халкъ хӀаллакдийриг шен некъ бан волавелла.

Цо шен хӀусам йитина,
шун латта дассорхьама.

Шун гӀаланаш хӀаллакйийр ю,
царна чохь адамаш а хир дац+.

8Шайна тӀе сингаттаман духар доха,
мохь бетташ, тийжарца делха,
хӀунда аьлча Везачу Элан дералла

ЯхӀудан халкъана тӀера дӀа ца йирзина»+.

9«И бохам тӀекхаьчначу дийнахь, – боху Везачу Эло, – паччахьан а, тхьамданийн а дегнаш тохалур ду, динан дай инзарбевр бу, ткъа пайхамарш Ӏадийна хир бу».

10ТӀаккха аса элира: «Ва Хьалдолу Эла! ЯхӀудан а, Ярушалайман а халкъ ледеш хилла те Ахьа, цаьрга: „Шу долчохь машар хир бу“ бохуш, церан логе тур хӀоттийнашехь?»+

11Эццахь ЯхӀудан а, Ярушалайман а халкъе хӀара дешнаш кхочур ду: «Бовха мох хьокхур бу яьссачу аренгахь йолчу ерзинчу лакхенашкара Сан хьомечу халкъана тӀе. Иза ялта цӀандечу хенахь хьокхуш болу эсала мох санна хир бац. 12Ялта цӀандаллал тӀех чӀогӀа мох Сайн омрица хьоькхур бу. ХӀинца Ас-Айса кхел билгалйоккхур ю оцу халкъана!»+

ЯхӀуд-махкана гонах мостагӀий хилар

13Ӏаьржа марха санна, тӀегӀерташ ву мостагӀа. Цуьнан гӀудалкхаш, йилбазмох санна, сиха ю, цуьнан говраш аьрзунел а сиха ю.

Аса элира: «Маржа яӀ! Ма хӀаллакьхир ду вай!»+

14«Ярушалаймхой, шайн даг тӀера вониг дӀацӀанде, Соьга шаьш кӀелхьардахийтархьама! Мел латто еза аша шайн дегнашна чохь зуламе ойланаш+?

15ЛадогӀа, хӀун боху Дан-гӀаларчу хаамчо. Вон кхаъ бу Эпрайман гунаш долчуьра веанчу стага беънарг. 16Халкъашка хаам бе, Ярушалайме а дӀахаийта: генарчу махкара эскархой тӀегӀерташ бу, ЯхӀудан гӀаланашна тӀе тӀеман маьхьарий хьоькхур ду. 17МостагӀаша Ярушалаймана го бийр бу, гӀаролхоша кха ма-ларддара, хӀунда аьлча Цуьнан халкъ Суна дуьхьал гӀаьттина», – боху Везачу Эло+.

18«И бохам шуна тӀебеъна аша мел лелийнарг бахьана долуш. Аша лелийна болу харцнекъаш бахьана долуш беана шуьга хӀара къаьхьа бала. И бала чӀогӀа шун дагах а кхетар бу»+.

Ярми-ЯхӀун тийжам

19«Сан кийра! Богуш бу сан кийра!

Дог лазадоккхуш боккха бала бу соьгахь.

Вист ца хуьлуш ца Ӏало со,
хӀунда аьлча суна коьман маӀа хезна,
тӀеман маьхьарий суна ма хезна+.

20Цхьа бохам вукху бохамна тӀаьхьа богӀу.

Массо а мохк дамардарц хилла Ӏуьллуш бу.

ЦӀеххьана сан четарш хӀаллакдина,
цуьнан шаршуш бӀаьрганегӀар тохале йоьхна+.

21Дукха гур юй те суна тӀеман байракхаш,
дукха хезар дуй те коьман маӀан аьзнаш?»

22Везачу Эло боху: «Сан халкъ сонта ду.

Цунна Со ца вевза.

Сонта бераш санна ма ду иза.

Сан халкъ кхетам боцуш ма ду.

Цуьнан вон дан говзалла кхочу,
амма дика дан цунна ца хаьа»+.

Бала тӀебаран сурт хӀоттар

23Со лаьтте дӀахьаьжира:

иза даьсса а, кегарин а дара.

Со стигала хьалахьаьжира:

ткъа цуьнан нур дацара+.

24Лаьмнашка дӀахьаьжира со:

уьш дегош дара,
ткъа гунаш техкаш лаьтташ дара+.

25Со гонах дӀасахьаьжча,
цигахь цхьа а адам дацара,
стигалара олхазарш а дӀадаханера+.

26Со дӀахьаьжча, токхе лаьттах яьсса аре хилира,
ткъа цуьнан массо а гӀаланаш йохийна лаьттара,

Везачу Элан дераллин оьгӀазло бахьана долуш+.
27Везачу Эло элира: «Мохк хӀаллакьхир бу,
амма массо а хӀума хӀаллакдийр дац Аса+.
28Цундела латта гӀайгӀа еш хир ду,
стигал бодане хилла дӀахӀуттур ю,
хӀунда аьлча иза Аса аьлла а ду,
Аса чӀагӀдина а ду.
Цу хӀуманна Со дохко а ца ваьлла,
Айса аьллачунна тӀера а вер вац»+.

29Шайна дошлойн а, секхаӀад кхоссархойн а гӀовгӀа хезча,
массо а гӀаланашкара нах дӀабовдур бу:

цхьаберш хьехаш чохь дӀаловчкъур бу,
вуьш терхеш тӀе хьалабевр бу.

Массо а гӀаланаш яссалур ю,
шайна чохь дийна адам а доцуш.

30Яссийна хинйолу гӀала, хьо хӀун деш ю?

ЦӀен духарш хӀунда духу?

Дашо туьтеш хьайна тӀе хӀунда ухку?

БӀаьргашна басарш хӀунда хьоькху?

Хьо хазъяр эрна ду хьуна!

Хьан безаргаша хьо йитина,
хӀинца хьо ен гӀерташ бу уьш!+

31Суна берах хьийзочу зудчун аз хезаш санна хета.

И аз дуьххьара бер деш йолчу зудчун санна ду.

Иза Цийонан йоӀан[*] аз санна ду.

Са а лоцуш, куьйгаш хьала а дахийтина,
цо боху: «Маржа-яӀ! Сан са малделла
дӀадолу байа баьхкинчу нахана хьалха!»+.

5

Ярушалайман къа

5^1Везачу Эло элира: «Даха а гӀой,
Ярушалайман урамашкахула а,
майданашкахула а лахийта
нийсо кхочушъеш волу,
Суна тешаме хуьлуш волу цхьа стаг.
ТӀаккха Аса Ярушалаймана гечдийр дара+.
2Шаьш дийна волчу Везачу Элах чӀагӀо яхь а,
цунах а ца тешаш, харцонца бист ма хуьлу уьш»+.

3Ас элира: «Ва Веза Эла! Тешаме хиларе Хьо ма хьоьжу!

Ахьа царна туьйхира, амма уьш ца лазийра.

Ахьа царна таӀзар дира, амма цара шаьш нис ца байтира.

Цара шайн яххьаш тӀулгал а чӀогӀа чӀагӀйина,

Хьуна тӀедерза царна ма ца лаьара+.

4Амма аса сайга элира: „Уьш къен нах хила мега,
цаьргахь хьекъал дац.

Цундела царна Везачу Элан некъ а,

Дала тӀедиллинарг а ца девза+.

5Со халкъан баьччанаш болчу гӀур ву.

Царна хууш хила деза Везачу Элан некъаш а,
шайна Дала тӀедиллинарг а“.

Амма цара массара а Цуьнан дукъ шайна тӀера дӀадаьккхина,
шайн Цуьнца йолу массо а зӀенаш а хедийна+.
6Цундела хьуьнхара лом царна тӀе кхетар ду,
аренгарчу барзо а уьш цоьстур бу,
цӀоькъаберг а церан гӀаланашна уллохь кӀелхуур ю,
царах араваьлларг ватӀорхьама,
цара лелийна зуламаш совдовларна а,
церан тешнабехк хилар доккха хиларна а»+.

7«Муха вала веза Со хьуна къинтӀера, ЯхӀуд-мохк?

Массо а хьан бераш Сох дӀахерделла.

Уьш цӀушна суждане оьхуш бу, деланаш уьш боццушехь.

Аса царна мел оьшург латтийнера,
амма уьш ямартлонца лелара,
тобанашца нахаца лелаш болу зударий болчу а оьхуш+.

8Уьш юстийна йолу говраш санна бу,
шайн хьайна хиларца лулахочун зудчуьнга дог хоуьйтуш болу+.

9Иштта леларна Аса таӀзар дийр дац те? – боху Везачу Эло. –

И санна долчу халкъана Аса бекхам бийр бац те+?

10Хьала а гӀовтта, цуьнан кемсийн бошмашкахула
дӀа а гӀо, уьш йоха а еш.

Амма кхоччуш уьш йохо ца оьшу –
керла гаьннаш дӀа а даха, хӀунда аьлча уьш Везачу Элан дац+.

11Исраилан а, ЯхӀудан а халкъаш
Суна кхоччуш тешаме доцуш лелара», –
боху Везачу Эло.

Везачу Эло Исраилан халкъ дӀататтар

12Цара Везачу Элах лаьцна харцдерг дуьйцура: «Везачу Эло тхуна хӀумма а дийр дац, тхуна цхьа а тайпана вон дерг а хир дац, тхуна мацалла а гур яц+. 13Пайхамарша аьлларг мох санна эрна хир ду, Везачу Элан дош цаьрца цахиларна. Цара аьлларг царах шайх гӀойла», – бохуш+. 14Цундела массо а ницкъийн Везачу Дала боху: «Оцу наха иштта дешнаш аьлла дела, хьан багахь долчу Сан дешнех, Ярми-ЯхӀу, Аса йогуш йолу цӀе йийр ю. И нах Аса дечиг санна хуьлуьйтур бу, ткъа цӀеро уьш дӀакхоллур бу+.

15Исраилан халкъ, – боху Везачу Эло, – Аса кхуза генарчу махкара къам далор ду, иза шуна тӀелатийта. Иза, ницкъ болуш, шира къам ду. Цуьнан мотт хьуна ца хаьа, цо бохучух хьо кхетар дац+. 16Церан Ӏад-ботт схьадиллина долу каш санна ду, ткъа уьш шаьш чӀогӀа майра нах а бу+. 17Цара хьан ялта а, мел болу кхача а дӀабуур бу, хьан кӀентий а, зудабераш а хӀаллакдийр ду, хьан уьстагӀий а, стерчий а дӀадуур ду, иштта хьан кемсаш а, инжираш а дӀакхоллур ю. Цара шайн таррашца хьуна чӀагӀйина хеташ йолу а, шу сатуьйсуш йолу а массо а гӀаланаш хӀаллакйийр ю+.

18Амма цу деношкахь а Аса шу массо а хӀаллакдийр дац, – боху Везачу Эло. – 19Нагахь санна хьайга хӀун бахьана долуш до Везачу Эло тхуна и зенаш аьлла хаттахь, цаьрга жоп ло: „Шайн махкахь, Со дӀа а теттина, кхечу деланашна аша гӀуллакх даре терра, хӀинца шайн боцучу махкахь а болуш, хийрачу нахана гӀуллакхаш дийр ду аша“»+.

Дала Шен халкъана дӀахьедар дар

20Везачу Эло элира: «ДӀакхайкхаде и хӀума Якъубан тӀаьхьене а, иштта ЯхӀудан халкъе а: 21+„ЛадогӀа, Ӏовдал, кхетам боцу къам. Шун бӀаьргаш ду, амма шуна хӀумма а ца го, шун лергаш ду, амма шуна хӀумма а ца хеза+. 22+Сох кхоьруш хила ца деза те шу? – боху Везачу Эло. – Суна хьалха дегош хила ца деза те шу? ХӀордана гонах гӀамаран доза дӀахӀоттийнарг Со ву шуна! ХӀорд оцу дозанал тӀехбаьлла цкъа а дӀасабаржийта мегар дац. ТулгӀенаш хин йистах мел еттаяларх, церан дозанал уьш араевр яц. ТулгӀенаш мел карзахйовларх, цу хин йистал уьш арайовлалур яц“+. 23Амма хӀара халкъ чӀогӀа аьрха халкъ ду. Уьш, дӀа а бирзина, дӀабахара+. 24Цара цкъа а ца олу шайга: „Вайн Везачу Делах кхера деза вай. Цо вайна гуьйранна а, бӀаьста а догӀа а доуьйту, ялта чудерзочу хенахь мел оьшург а ло“+. 25Аша лелийначу зуламаша хӀара дика хӀуманаш шуна генадаьхна, аша летийна долу къинош бахьана долуш Дала деш хилла долу диканиг шух дӀакъастийна.

26Сан къомана юкъахь вонаш дукха бу: уьш олхазарш лецархой санна, шайн цӀаьлгаш дӀахӀиттош бу, амма церан цӀаьлгаша лоьцуш дерш олхазарш дац, адамаш ду+. 27Олхазарш чохь долу цӀелиг санна, церан хӀусамаш харцонех юьзна ю. И харцонаш бахьана долуш уьш лакха а бевлла, цара хьал а гулдина, 28церан догӀмаш дазделла, уьш берстина. Цара дечу вон гӀуллакхийн доза дац. Кхел ечу хенахь байшна нийсо ца кхочуьйту цара, ткъа къечу нехан бакъонаш цара лар ца йо+.

29Цу бахьанина царна таӀзар дан ца деза те Аса? – боху Везачу Эло. – Бекхам бан ца беза те Аса хӀара санна долчу халкъана+? 30Оцу махкахь цхьа инзаре а, къемате а хӀума хилира: 31пайхамарша харцхаамаш бо, динан дайша шайна лууш долчуьнца куьйгалла до, ткъа Сан къомана и тайпа долу хӀума деза. Амма хӀун дийр ду те аша, чаккхе тӀекхаьчча?»+

6

МостагӀаша Ярушалаймана го бар

6^1Довда, шайн дахар кӀелхьардаккха, бен-яманхой! Довдий, дӀагӀо Ярушалайм-гӀалара! ТакхоӀ-гӀалахь коьман маӀа лакха! ЦӀарца орца даккха Байт-КӀарам-гӀалахь! Къилбаседехьара боккха бохам а, доккха хӀаллакьхилар а тӀегӀерташ ду+. 2Дакъазайоккхур ю Аса хаза а, коча а йолу Цийонан йоӀ[*]. 3Шайн жашца Ӏуй ма-бахккара, паччахьаш шайн эскаршца схьабогӀур бу Ярушалайм-гӀалина дуьхьал. Цунна гонах шайн четарш дӀахӀиттор ду цара. Шена дӀаделла дакъа хӀораммо а дассор ду. 4Цара эр ду: «ХьалагӀовтта, дуьхьалдовла Ярушалаймана. Делкъахенахь тӀамца цунна чугӀуртур ду вай». Амма тӀаккха эр ду: «Жолам! ХӀинца тӀаьхьа ду: суьйре тӀееана, суьйренан ӀиндагӀаш дахлуш ду+. 5ХьалагӀовтта, буьйсанна тӀе а летта, Ярушалайман гӀепаш йохор ю вай».

6ХӀара боху массо а ницкъийн Везачу Эло: «Дитташ схьа а хададай, Ярушалаймана гонах гӀалин пенна тӀеволийла кечъе. И гӀала таӀзар дан хьакъ долуш ю, иза гӀело ярх юьзна йолу дела+. 7Хьоста чуьра арадолу хи санна, цунна чуьра арадолуш ду вон мел дерг. Цигара ницкъ бар а, къизалла а ю Суна хезаш. Цуьнан цамгар а, чевнаш а го Суна массо а хенахь+. 8Меттайолахь, Ярушалайм, Сан дог хьайх ма даккхахьа. Хьайга бохург ахьа ца дахь, Ас хьуна букъ берзор бу, хьан латта дассор ду, цигахь цхьа а стаг ца вехачу тайпана».

Исраилан халкъ аьрха хилар

9Иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло: «ТӀаьххьара йисина йолу кемсаш санна схьалахьор ду Исраилан халкъан дисина долу адамаш. Кемсаш схьалахьош волчо ма-дарра, хьайн куьйгашца таьллангаш дикка талла».

10Ас жоп делира: «Хьаьнга вистхила веза со, мила тӀетаван веза аса, сайга ладогӀийта? Наха шайн лергаш дӀакъевлина, цундела царна хӀумма а ца хеза. Везачу Элера долу дош царна сийсазалла санна хилира, царна тамехь дац иза+. 11Амма со Везачу Элера йолчу оьгӀазлонах вуьзна ву, и оьгӀазло соьга сайна чохь ца сецало».

ТӀаккха Везачу Эло элира: «И Сан оьгӀазло арахь ловзуш долчу берашна а, кегийчу нахана а тӀе хьажае. Майрачунна а, зудчунна а тӀе дӀаӀанор ю, иштта хан яьлла волчу воккхачу стагана а тӀе+. 12ТӀаккха церан цӀенош а, кхаш а, церан зударий а кхечарна дӀалур бу. Аса Сайн куьг тӀедуьллур ду кху махкахь дехаш долчу адамашна, царна таӀзар дархьама, – боху Везачу Эло. –+
13КӀезиг болчу нахана тӀера дуьйна, цӀеяхана болчарна тӀекхаччалц мел верг санехьа ваьлла, пайхамаршна тӀера динан дайшна тӀе кхаччалц верг харцонехьа ваьлла+. 14+Сан къомана тӀехь йолчу чевнашна дарба до цара, и чевнаш хӀумма а дац бохуш. Цара Сан къам Ӏехадо, цуьнга машар бу а бохуш, машар ца хуьллушехь+. 15+Эхь хетий те царна шаьш лелош долу боьха хӀума бахьана долуш? Ца хета. Жимма а эхь хетта, цӀий ца ло уьш шаьш летийна долу къинош бахьана долуш. Массо а санна, уьш а хӀаллакьхир бу. Нахана таӀзар дан Со вахча, Аса лаьттах тухур бу уьш», – боху Везачу Эло+.

Исраилан халкъо Делан некъ дӀататтар

16Иштта боху Везачу Эло: «Некъаш вовшахкхетачу меттехь дӀа а хӀоттий, хьажа, муьлха бу шира а, беркате а болу некъ. Цу некъа тӀе шу довлахь, шайна синтем а, машар а карор бу шуна».

Амма цара элира: «Тхо гӀур дац!»+

17Везачу Эло элира: «Шуна тӀе гӀаролхой хӀиттийра Аса. Коьман маӀаца орца даккхаре ладогӀа элира Аса шуьга. Амма аша жоп делира: „ЛадугӀур дац!“ – аьлла+.

18Ткъа хӀинца ладогӀал, къаьмнаш. Тешаш а хилий, хьовсал Аса Сайн къомана хӀун дийр ду. 19ЛадогӀал, латта! Аса ЯхӀудан халкъана тӀе боккха бала боуьйтур бу. Ткъа и бала цара йина ойланаш бахьана долуш хир бу, хӀунда аьлча цара Аса аьллачуьнга тидам а ца бира, ткъа Сан товрат-хьехам дӀа а теттира+. 20ХӀунда оьшу Суна Шебера хаза хьожа йогӀу сегӀаз а, генарчу махкара мерза эрз а? Суна ца оьшу шуьгара дийнаташ дагоран сагӀанаш, иштта кхидолу шун сагӀанаш а Суна тамехь дац»+. 21Цундела иштта боху Везачу Эло: «Аса яккхий халонаш хӀиттор ю ЯхӀудан халкъана тӀе. Цу халонех когаш а тийсалуш, дай а, кӀентий а охьабетталур бу, лулахой а, доттагӀий а хӀаллакьхир бу»+.

Къилбаседехьара махкана чугӀортар

22Иштта боху Везачу Эло: «Къилбаседехьара тӀедогӀуш доккха эскар ду, дуьненан йистера тӀаме кечам беш ду доккха къам+. 23Эскархойн карахь гоьмукъаш а, секхаӀедаш а ду, уьш къиза а, шайца къинхетам боцуш а бу. Уьш говрашкахь богӀучу хенахь, карзахбаьллачу хӀордах тера бу. ТӀамана кийча бу уьш. Церан Ӏалашо – хьуна тӀелатар ю, Цийонан йоӀ».

24Ярушалайман бахархоша элира: «Царах лаьцна тхайга хаам кхаьчча, кхераделла, доьхна хьийзаш дара тхо. Берах хьийзош йолчу зудчуьнгахь санна, боккха бала бара тхоьгахь+. 25Кхаш тӀе а ма гӀо, некъа тӀе а ма довла: мостагӀчун тарраш а, боккха кхерам а бу гонах+. 26Сан хьоме къам! ТӀеюха хьайна сингаттаман бедарш, тӀетаса хьайна чимаш. Хьайн цхьаъ бен воцучу кӀентан докъана ма-елххара, доггах елха. ЦӀеххьана хӀаллакдийриг вайна тӀелетар ву»+.

27Везачу Эло соьга элира: «Сайн къомана юккъехь дӀахӀоттийнера Аса хьо, Ярми-ЯхӀу, ахь Сайн къам, дети санна, зерхьама. Аса хьо гӀап санна вира, хьоьга Сайн къоман некъаш таллийта, уьш муха бу хьажийта+. 28Уьш аьрха нах бу, царна юкъахь мотт беттар даьржина, уьш мекха йиллича кхулуш долчу эчигах а, цӀастанах а тера бу. 29Левси[*] чӀогӀа кховсуш ю, дашца цхьаьна цӀаро детих йоллу боьхалла дӀаяккхархьама. Дети лалош волчо эрна болх бина хилла, хӀунда аьлча халкъ хӀинца а вонах цӀан ца делла. 30Сан халкъана, юхатеттина долу дети аьлла, цӀе туьллур ю, хӀунда аьлча иза Везачу Эло юхатеттина»+.

7

Ярми-ЯхӀус Делан цӀийнан кертахь кхайкхам бар

7^1Везачу Эло Ярми-ЯхӀуга аьлла долу дешнаш иштта дара: 2«Везачу Элан цӀийнан ков долчу дӀа а хӀоттий, хӀара хаам дӀакхайкхабе: „ЛадогӀа Везачу Элера долчу дешнашка. ХӀокху кевнна чухула а бовлуш, Везачу Элана суждане оьхуш долчу ЯхӀудан халкъан массара а ладогӀа+. 3Иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло, Исраилан Дала: хийца шайн дахар а, шайн гӀуллакхаш а. Шайга бохург аша дахь, Аса кхузахь даха дуьтур ду шу+. 4Ма теша шайна хезаш долчу харцкъамелех. Цхьаболчу наха боху: ‘Кхузахь ду Везачу Элан цӀа! Веза Эла Ша кхузахь волу дела, тхо кхерамехь дац!’+

5Амма шайн дахар а, гӀуллакхаш а нисдина, вовшашца нийсо а лелош,+
6тӀебаьхкина болчу нахана гӀело а ца еш, байшна а, бисина Ӏаш болчу зударшна а гӀело а ца еш, бехк боцучеран цӀий а ца Ӏанош, шайна бала бахьар болчу харцделанашна тӀаьхьа а ца хӀуьттуш шу лелахь, 7Аса хӀокху лаьтта тӀехь даха дуьтур ду шу. ХӀара латта Аса шун дайшна дӀаделла ду, церан тӀаьхье абаденналц цу тӀехь яхийта+.

8Амма шу ледеш долчу дешнех тешна Ӏаш ду, царах шайна пайда бер боццушехь. 9Къоланаш а деш, нах а бойуш, нахаца а лелаш, харц йолу чӀагӀо а еш, хьалххе шайна бевзина боцучу БаӀална а, кхечу харцделанашна а суждане а оьхуш, лелаш ма ду шу+. 10Цул тӀаьхьа Сан цӀе лелош долчу цӀийнан керта тӀе а догӀий, Суна хьалха дӀахӀуьтту шу: ‘Тхо маьршадевлла’ – бохуш. Массо а и дегаза хӀуманаш лелорхьама, шаьш маьршадевлла моьтту те шуна? 11+Сан цӀе лелош долу хӀара цӀа шуна хьалха зуламхойн бен хилла дӀахӀоьттина те? Суна-м и шадерг а гина! – боху Везачу Эло. –+
12+Дуьххьара Сан Ӏаш йолу меттиг дӀахӀоттийна йолчу Шилун-гӀала а гӀой, хьовса, Аса цу меттигна хӀун бохам байтина, Сан Исраилан халкъо лелийна долу вонаш бахьана долуш. 13И дерриг а вонаш деш шу лелаш долчу хенахь, – боху Везачу Эло, – Аса дукхазза а бехира шуьга, амма аша ла ца дуьйгӀира. Со шуьга кхойкхура, амма аша Суна жоп ца лора+. 14Цундела Шилун-гӀалина динарг Аса хӀинца Сан цӀе лелош долчу хӀокху цӀенна а дийр ду, шу оцу цӀийнах тешна Ӏаш доллушехь а, Аса хӀара меттиг шун дайшна дӀаеллехь а. 15Аса Сайна уллора юхатоттур ду шу, шун гергара йолу Эпрайман тӀаьхье юха-ма-таттара“»+.

Халкъо ла ца догӀар

16«Ткъа ахьа, Ярми-ЯхӀу, и къоман дуьхьа Соьга доӀанаш ма де, царах къинхетам бар а ма деха Соьга, хӀунда аьлча Суна хьан доӀа хезар дац+. 17Хьуна гуш дац цара ЯхӀуд-мехкан гӀаланашкахь а, Ярушалайман урамнекъашкахь а деш дерг? 18+Бераша дечиг лахьадо, дайша цӀе латайо, зударша бод хьакхабо, стигалан зуда-паччахьна[*] хьокхамаш дотту. Цара кхечу деланашна чагӀаран сагӀанаш охьадутту, Со оьгӀазвахийтархьама. 19Амма цара зен дийриг Со ву те? – боху Везачу Эло. – ХӀан-хӀа, шаьш-шайна зен ма до цара, шаьш юьхьӀаьржачу а хӀиттош». 20Цундела Везачу Эло иштта боху: «Сан оьгӀазло а, дералла а хӀокху меттигна тӀе йоьрзур ю, адамашна а, хьайбанашна а тӀе, иштта дитташна а, ялтина а тӀе. Сан дералла цӀе санна йогур ю, ткъа иза дӀаяйа стаг а хир вац»+.

21Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: «Даха а гӀой, Суна дийнаташ дагоран сагӀа даккхаран метта, цунах долу жижиг сагӀанийн кхидолчу жижигна тӀедилла. Суна цунах хӀумма а ца оьшу – аша-шаьш и дерриг а даа!+
22Шун дай Мисар-махкара арабаьхначу дийнахь, Аса, цаьрга вист а хуьлуш, дийнаташ дагоран сагӀанех а, вукху сагӀанех а лаьцна цхьа а тайпа весет ца дира+. 23Амма Аса цаьрга цхьа весет дира: „Соьга ладугӀуш хила, ткъа Со шун Дела хир ву, шу Сан къам хир ду. Аса шайна тӀе мел дехкинчу некъашкахула лела, шайн хьал дика хилийтархьама“, – аьлла+. 24Бакъду, цара Соьга ла ца дуьйгӀира, Сан дешнаш цара тергал ца дора, уьш шайн лаам тӀе бевллера, шайн аьрхачу а, вочу а дегнаша бохург бен ца деш. Цара Суна букъ берзийнера, шайн яххьаш кхечу агӀор а ерзийна+. 25Шун дай Мисар-махкара арабевллачу хенахь дуьйна таханлера де тӀекхаччалц Аса Сайн ялхой болу пайхамарш оьхуьйтура шу долчу. Аса уьш шу долчу кест-кестта бохкуьйтура+. 26Амма шун дайша Соьга ла а ца дугӀура, Сох тидам а ца бора. Цара шайн юхахьараллица церан дайша чул а дукха вон лелийра+.

27Ярми-ЯхӀу, ахьа и хӀума цаьрга дӀадийцахь а, цара хьоьга ладугӀур дац, хьо цаьрга кхайкхахь а, цара хьуна дуьхьал жоп лур дац. 28Цундела ахьа ала деза: „ХӀара къам – шен Везачу Делан озе ла ца дугӀуш долу къам ду, иштта цо ша нис ца дойту. Тешаме хилар къомана юкъахь кхин ца хуьлу – цунах лаьцна цхьа а вист а ца хуьлу“».

ЦӀий Ӏенийна йолу тогӀи

29«Боьлхуш хила, оцу къоман нах!

Шайн месаш, дӀа а ларгий, дӀакхисса.

Ерзинчу лакхенашкахь тийжам бе,
хӀунда аьлча Везачу Эло хӀара къам дӀатеттина,

Ша оьгӀазвахийтина долу къам долчуьра Иза дӀавахана.

30Суна вон хеташ долу хӀума дина ЯхӀудан халкъо, – боху Везачу Эло. – Сан цӀе лелош долчу цӀа чохь цара шайн дегаза цӀуш дӀахӀиттийна, и цӀа бех а деш+. 31+Бен-ХӀинам-тогӀи чохь йолчу Тупатахь цара сагӀа доккху меттигаш кечйира, цигахь шайн кӀентий а, зудабераш а дагорхьама. И хӀума Аса царна тӀе ца диллина, ткъа иза Суна дагадеана а дац+. 32Цундела, варелаш! – боху Везачу Эло, – тӀекхочур ю цхьа зама, адамаша хӀокху меттиган Тупат, я Бен-ХӀинам-тогӀи аьлла, цӀе йоккхур йоцу. Кху меттиган цӀе Байаран ТогӀи аьлла хир ю, хӀунда аьлча шайн байина болу нах цара кхузахь дӀабухкур бу, кхузара меттиг чекхъяллалц. 33Беллачеран декъий лаьттахь Ӏохкуш хир ду, стигаларчу олхазарша а, акхароша а дууш. Уьш царна тӀера дӀалахка цхьа а стаг а хир вац+. 34+Аса сацор ду ЯхӀуд-махкарчу гӀаланашкахь а, Ярушалаймехь а ирсе аьзнаш а, церан самукъадалар а. Кхузахь цхьанна а хезар дац нускалан а, зуда ялочун а аьзнаш, хӀунда аьлча хӀара латта дассийна лаьтташ хир ду»+.

8

8^1«Цу заманахь, – боху Везачу Эло, – яхӀудхойн паччахьийн а, церан тхьамданийн а даьӀахкаш, иштта динан дайн а, пайхамарийн а, Ярушалаймерчу бахархойн а даьӀахкаш церан кешнаш чуьра арайохур ю. 2Оцу нехан даьӀахкаш дӀасаяржийна хир ю малхана а, беттасинна а, стигалан седарчашна а кӀелахь. Стигалара и хӀуманаш хӀокху нахана езара, царна хӀокху наха гӀуллакх а дора, уьш царна тӀаьхьа а лелара, царах уьш дагадовлура, царна Ӏибадат а дора. Цхьаммо а юха схьагулйийр яц и даьӀахкаш, уьш цхьаммо а дӀа а юхкур яц. Уьш, лаьттахь Ӏуьллуш долу кхо санна, цигахь Ӏохкур ю+. 3Аса уьш мичча а дӀалаьхкинчу меттигашкахь оцу вочу халкъах массо а дийна дисначарна дахарал Ӏожалла дика хетар ю», – боху массо а ницкъийн Везачу Эло+.

Къинош а, таӀзар а

4«Ярми-ЯхӀу, халкъе Везачу Эло боху алий дӀаала: „Стаг охьакхетча, иза юха хьала ца гӀотту те? Стаг харцновкъа ваьллехь, иза юха ца воьрзу те? 5ТӀаккха хӀара халкъ Сох хӀунда дӀадирзина? Ярушалайм Суна массо а хенахь тешнабехк хӀунда хуьлу? Ӏехорна тӀаьхьабовлу уьш, ткъа Со волчу юхадерзарх къаьхка. 6Аса леррина ладоьгӀна цаьрга, амма бакъдерг ца дуьйцу цара. Царах цхьа а шаьш лелийначунна дохко а ца ваьлла, цхьаммо а ца боху: ‘ХӀун дина Аса?’ Уьш тӀамана юккъехула лаллаелла йоьдучу говрах тера бу. 7Олхазаршна а хаьа шаьш схьадахка деза хан а, шаьш дӀадаха деза зама а: аистна а, къоркхокханна а, чӀегӀардигна а, гӀаргӀулина а. Амма хьуна, Сан халкъ, ца хаьа Аса хьайна тӀедиллинарг+. 8Аша боху: ‘Тхан товрат-хьехамаш а бу, тхоьгахь хьекъал а ду’. Амма иза иштта дац, хӀунда аьлча шун Ӏеламчу наха товрат-хьехам талхабора+. 9Шун хьекъалчаш юьхьӀаьржачу а хӀуьттур бу, уьш карзахбаьхна а, гуро лаьцча санна а хир бу. Везачу Элан дешнаш цара юхатеттина хилча, мичара хир ду цаьргахь хьекъал? 10Цундела Аса церан зударий кхечарна дӀалур бу, церан кхаш а лур ду кхечарна дӀа. КӀезиг болчу нахана тӀера дуьйна, цӀеяхана болчарна тӀекхаччалц мел верг санехьа ваьлла, пайхамаршна тӀера динан дайшна тӀе кхаччалц верг харцонехьа ваьлла+. 11+Сан къомана тӀехь йолчу чевнашна дарба до цара, и чевнаш хӀумма а дац бохуш. Цара Сан къам Ӏехадо, цуьнгахь машар бу а бохуш, машар ца хуьллушехь+. 12+Эхь хетий те царна шаьш лелош долу боьха хӀума бахьана долуш? Ца хета. Жимма а эхь хетта, цӀий ца ло уьш шаьш летийна долу къинош бахьана долуш. Массо а санна, уьш а хӀаллакьхир бу. Нахана таӀзар дан Со вахча, Аса лаьттах тухур бу уьш“», – боху Везачу Эло+.

13«Аса массо а хӀума цаьргара схьадоккхур ду. Кемсийн таьлланг тӀехь цхьа а кемс юьтур яц, инжирийн дитта тӀехь цхьа а инжир а юьтур яц, царна тӀера гӀаш а маргӀалдулур ду. Аса царна мел делла долу хӀума а кхиболчара схьадоккхур ду», – боху Везачу Эло+.

14«Вай кхузахь хӀунда Ӏа? ХьалагӀовтта, чӀагӀйина йолчу гӀаланашка дӀадахийта вай, цигахь лийр ду вай! Вайн Везачу Дала Ӏожаллин кхел хадийна вайна. Цо дӀаьвше хи муьйлуьйту вайга, Цунна дуьхьал вай къинош летийна хилар бахьана долуш+. 15Вай долчу машар кхочуш бу бохуш, сатийсинера вай, амма диканиг ца кхечи вайга. Вай долчохь дарбанан хан хиларе сатийсинера вай, амма цуьнан метта къемат кхечи вайга+. 16Дан-гӀала йолчуьра мостагӀийн говрийн хур дар схьахеза. Церан дой терсарна берриге а мохк бегаш бу. Уьш схьабогӀуш бу, мохк а, цунна чохь мел ерг а, иштта гӀала а, цунна чохь вехаш мел верг а хӀаллаквархьама»+.

17«Аса шуна тӀе лаьхьанаш санна болу мостагӀий хоьцур бу. Уьш дӀасацо йиш йоцучу дӀаьвшечу лаьхьанех тера бу, ткъа цара шуна це тухур ю», – боху Везачу Эло+.

Ярми-ЯхӀуна шен халкъах къахетар

18Маца хир бу те сан дагна хьаам?

Ма гӀайгӀане ду-кх сан дог!

19ЛадогӀахь гӀо доьхуш долчу сан къоме.

Цо боху: «Цийонехь Веза Эла кхин вац те?

Цигахь цуьнан Паччахь кхин вац те?»

Амма Везачу Эло боху: «ХӀунда вахийтина те цара Со оьгӀаза,
шайн хӀумма а йоцу харцделанаш а, цӀуш а бахьана долуш?»+

20Наха боху: «Ялта а чуэцна,
аьхке а чекхъяьлла,
амма вай кӀелхьар ца даьхна».

21Холчохь ду сан халкъ,
цундела хала ду суна а.

ЧӀогӀа гӀайгӀане ву со,
сан даг чу кхерам боьссина+.

22ГалӀадехь хьакхар-молха дац те?

Цигахь лоьраш бац те?

Сан хьоме къам
хӀунда ца тоделла те цаьрга+?

9

9^1Сан коьртах хин хьоста хилла делара,
сан бӀаьргех хин шовда хилла делара!
Дийнахь а, буса а воьлхур вара со,
сан хьомечу къомах хӀаллакбинчарна+.
2Яьссачу арахь буьйса яккха меттиг
сан долахь хилла елара.
Сайн къам дуьтур дара аса,
сайн халкъ долчуьра со дӀагӀур вара,
уьш массо а тешаме боцу дела –
ямартчу нехан тоба ю уьш!+

3«Церан мотт, Ӏад санна, аьшпашна буьйлина бу.

Шаьш тешаме цахиларна махкахь нуьцкъала хилира уьш.

Цхьана вочу хӀуманна тӀаьхьа важа вониг до цара,
амма Со къобалван ца лаьа царна», – боху Везачу Эло+.

4«Ларлуш хила шайн доттагӀех,
шайн гергарчарах цхьаннах а ма теша,
хӀунда аьлча хӀора гергарчо Ӏехаво,
ткъа хӀора доттагӀчо эладита даржадо+.

5-6ХӀораммо а шен доттагӀа лево,
цхьаммо а бакъдерг а ца дуьйцу.

Шайн мотт цара харцдолчунна тӀетабина.

Къинош а летош, уьш Суна тӀе ца берзало.

ГӀело а йина, цара кхин а гӀело йо.

Ӏеха а вина, цара кхин а Ӏехаво.

Ткъа Со къобалварх уьш дӀакъехка[*]», –
боху Везачу Эло.

7Цундела массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху:

«ЦӀарца санна цӀандийр ду Ас Сайн халкъ,

Ӏазапашца зуьйр ду Ас Сайн къам.

Кхин хӀун далур ду те Соьга царна,

Сайн хьомечу халкъо летийначу къинна+?

8Церан меттанаш Ӏожаллин пхерчий санна ду,
цаьрца нах Ӏехабо цара.

Шен лулахошца цара мерза мотт буьйцу,
амма шайн даг чохь ямартло латтайо+.

9Аса таӀзар дийр дац те царна и хӀума бахьана долуш? –
боху Везачу Эло. –
Сан даго бекхам бийр бац те
цунах терра долчу къомана?»+
10Лаьмнашна ас белхар хӀоттор ду,
яьссачу аренгахь долчу дежийлашна
тийжар хӀоттор ду ас.
Цхьана а стага цаьргахула некъ
ца баккхарна, уьш дассийна ду.
Бажа Ӏоьхуш цигахь ца хеза,
стигалара олхазарш цигара дӀадахара,
бежанаш цигара дӀадахара+.

11«Аса тӀулгийн оьла йина дӀахӀоттор ю Ярушалайм,
ткъа цунах чангӀалкхийн бен хир бу, – боху Везачу Эло. –

ЯхӀуд-махкара гӀаланаш Ас йохийна яссор ю,
цу чохь вехаш цхьа стаг а хир вац»+.

12Вуй те дуьнен чохь цу хӀуманах кхетар волу хьекъалча? Вуй те Везачу Эло хьекъал делла волу стаг, цу хӀуманах кхето йиш йолу? ХӀунда хӀаллакдина хӀара латта, цхьа а шена тӀехула новкъаваьлла стаг а ца гуш, хӀунда яссийна хӀара аре?

13Везачу Эло иштта жоп делира цу хаттарна: «Иза иштта хилира, хӀунда аьлча Аса шена дӀабеллачу товрат-хьехамна тӀера Сан халкъ дӀадирзира – Сан озе а цара ла ца дугӀура, Аса тӀедиллинчуьнца а уьш ца лелара. 14Уьш, шайн аьрхачу деган некъ а лехна, БаӀал-харцделанашна тӀаьхьахӀиттира, шайн дайша шайна ма-хьеххара». 15Цундела Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: «Аса цу къомана сагал-буц яор ю, цунна дӀаьвше хи а малор ду+. 16Аса уьш кхечу къаьмнашна юкъахь дӀасабаржор бу, я царна а, я церан дайшна а девзаш хилла доцучу къаьмнашна юккъехь Ӏойтур бу. Ас Сайн тур царна тӀехьажор ду, царна дан дезарг Айса чекхдаккхалц»+.

Ярушалаймера наха орца даккхар

17Иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло:

«ЛадогӀа, тийжаран зударий схьакхайкха,
царах уггар говзанаш схьакхайкха,
уьш кхуза схьабахкийтархьама»+.

18Наха элира: «Сихха схьа а баьхкина,

цаьрга вайна тӀаьхьа тийжар хӀоттадайта,
вайн бӀаьргийн негӀарийн чоьш тӀера бӀаьрхиш охьаэхийта,
юьхь тӀера хин тачанаш охьаэхийта»+.

19Цийонна тӀехь тийжам хеза:

«Вай баккъалла а хӀаллакьхилла,
вай баккъалла а юьхьӀаьржачу хӀиттина.

Вайн мохк бита безаш ду вай,
вайн цӀенош дохийна дӀадаьхна».

20ЛадогӀа, зударий, Везачу Элан даше.

Цуьнан багара схьадевлла долу хӀара дешнаш шуна дӀахозийла:

«Шайн зудабераш маьхьаршца делха Ӏамаде.

ХӀара тезетан тийжам вовшашна Ӏамабе:

21„Ӏожалла еана схьакхаьчна,
иза вайн корашкахула чуеана,
вайн гӀепашна чоьхьаяьлла.

Иза урамновкъара вайн бераш а,
майданашкара вайн кегий нах а
хӀаллакбан гӀерташ ю“».

22Ала: «Иштта боху Везачу Эло:

„Аренашкахь дӀасадаьржина долу кхо санна,
байинчеран декъий хир ду Ӏохкуш.

Ялта хьокхуш волчунна тӀехьа

Ӏохкуш долу хьаькхна кӀа санна,

Ӏохкуш хир ду байъиначеран декъий.

Уьш схьагулдан стаг а хир вац“»+.

23Иштта боху Везачу Эло:

«Шен хьекъалх дозалла деш хила ца веза хьекъалча,
шен ницкъах дозалла деш хила ца веза ницкъ болуш верг а,
ткъа хьал долуш верг шен хьолах дозалла деш хила а ца веза+.

24+Амма дозалла дан лууш волчо

Со шена кхетарх а, вовзарх а дозалла дойла.

Лаьттахь безам а, бакъдерг а, нийсо а лелош волу

Веза Эла Со хиларх цо дозалла дойла.

И хӀуманаш ду Суна чӀогӀа тамехь дерш», –
боху Везачу Эло+.

25«Варелаш, хан тӀейогӀур ю, – боху Везачу Эло, – шайн догӀмашкахь бен сунт ца биначарна Ас таӀзар ден йолу. 26Мисар-махкарчу а, ЯхӀуд-махкарчу а, Эдом-махкарчу а, Ӏаммин-махкарчу а, Муаби-махкарчу а, иштта яьссачу аренгахь бехаш болчу шайн гиччош тӀера месаш лоргуш болчу нахана тӀехь Аса таӀзар дийр ду, хӀунда аьлча массо а и къаьмнаш баккъалла а сунтдина дац, ткъа Исраилан массо а тӀаьхье цуьнан дагахь сунтдаза ю»+.

10

Дела а, цӀуш а

10^1ЛадогӀа, исраилхой, Везачу Эло шайга бохуш долчуьнга. 2Иштта боху Везачу Эло:

«Кхечу къаьмнийн некъашкахула ма лела,
стигаларчу билгалонех а ма кхера,
кхин къаьмнаш, уьш бахьана долуш Ӏадийна делахь а.

3Царна юкъахь лелаш долу динан Ӏадат эрна ду:
хьуьнхахь дитт схьа а хададой,
пхьеро агарца цунах кеп йоккху,
4Цунна тӀе дети а, деши а дуьллий,
хьостамашца дӀатуху,
охьа ца дожийта+.

5И цӀуш кха тӀе дӀахӀиттош йолу мунданаш санна ю.

Уьш бист а ца хилало,
уьш карахь дӀасалелайо,
шаьш уьш лела ца ло дела.
Царах кхера ца оьшу,
хӀунда аьлча цаьрга вон далур дац,
амма цаьргара диканиг а дер дац»+.

6Веза Эла, вац Хьоьца нислур волуш цхьа а!
Хьо сийлахь-воккха ву,
Хьан цӀе а ю еза Хьан нуьцкъалаллица!+
7+Хьуна хьалха ларамах ца вуьзна
мила хир ву, ва къаьмнийн Паччахь?
Хьоьга и ларам хила догӀуш ма ду!
Къаьмнийн массо а хьекъалчашна юкъахь
я церан массо а паччахьашна юкъахь
Хьоьца нислур волуш цхьа а вац!+
8Уьш массо а кхетам боцуш а, сонта а бу.
Церан хьекъалалла эрна ду,
дечигах йинчу цӀушкара иза схьадаларна.
9Дуткъадина дети Таршашара деъна,
ткъа деши Упазара деъна, цӀушна тӀедилла.
И цӀуш бина бу дечиган пхьеро а,
дешин пхьеран куьйгаша а.

Церан духарш сийначу а, таьӀна-цӀечу а басахь ду.

Уьш массо а говзачу белхалоша йина хӀуманаш ю+.

10Амма Веза Эла бакъволу Делан бен вац.

Иза дийна волу Дела а, даима волу Паччахь а ву.

Иза оьгӀазвахча, латта дегош хуьлу,

Цуьнан оьгӀазалла къаьмнашка ла а ца ло.

11(Аша, наха, иштта дӀаала цаьрга: «Цу цӀуша стигалш а, латта а ца кхоьллина, уьш лаьтта тӀера а, стигалшна бухара а дӀаяьхна хир ю».)+

Дела хаставаран йиш

12Шен нуьцкъалаллица Цо дуьне кхоьллина,

Шен хьекъалаллица иза чӀагӀдина,

Шен хьекъалца лаьтта тӀехула стигалш яржийна+.

13Цо къекъийтича, стигалан хиша гӀовгӀа йо.

Дуьненан йистошкара Цо мархаш хьалаайайо.

ДогӀанаш а догӀуш, Цо хаьштигаш до,

Шен чӀоьнашна чуьра мох а арабоккху+.

14ХӀора стаг сонта а, хьекъал доцуш а ву.

ХӀора куьпчи ша винчу цӀуно юьхьӀаьржачу хӀоттаво.

Цо лалийна суьрташ харцдерг бен дац,
церан кийрахь Ӏаь а, са а дац+.
15Церан цхьа а тайпана мах бац,
уьш беламна йина ю.
Кхел ечу хенахь
уьш тӀепаза йовр ю.
16Амма Якъубан тӀаьхьенан Дела иштта вац,
хӀунда аьлча Иза массо а хӀуманан Кхоллархо ву,
ткъа Исраилан къам Цуьнан долахь дерг ду.

Цуьнан цӀе – массо а ницкъийн Веза Эла ю+.

Схьакхочуш долу хӀаллакьхилар

17Шайн массо а хӀума схьагулде, Ярушалайман бахархой. Кестта гӀалина го бийр бу! 18Везачу Эло боху: «ХӀокху лаьтта тӀера лаьллина дӀа а дахийтина, Аса хӀара къам цхьана готтачу метте чулоллур ду, шен лазар цунна хаадаллалц».

19Ярушалайм-гӀалано боху:

«Ма бала бу соьгахь, хӀара лазарна!

И сан чов дукха хала ю.

Аса аьллера: „Иза цамгар бен яц,
со цунах толур ю“+.

20Сан четар хӀаллакдина,
массо а цуьнан тӀергаш дӀаяьхна.

Сан бахархой со йолчуьра дӀабахана,
уьш кхузахь кхин бац.

Четар дӀахӀоттош суна гӀо дан стаг а вац,
иштта четаран шаршуш дӀатоха стаг а вац»+.

21Вайн Ӏуйшкахь кхетам кӀезиг бу –
уьш Везачу Элах дага ца бовлу.

Цундела царна тӀера беркат дӀадирзина,
церан массо а жа дӀасадаьржина+.

22ЛадогӀа хӀокху схьайогӀучу гӀовгӀане!

Мохк бегош санна йолу гӀовгӀа
къилбаседерчу махкара схьакхочу!

Цуьнан эскаро ЯхӀудан гӀаланех яьсса аре йийр ю,
царах чангӀалкхийн баннаш хир ду+.

23Суна хаьа, Веза Эла,
адаман карахь доцийла цуьнан дахар,
цуьнан карахь дац шен некъ билгалбаккхар+.
24Нисвехьа со, Веза Эла,
амма Хьайн нийсонца бен иза ма дехьа.
ОьгӀаз а вахана, суна таӀзар ма дехьа,
сох хӀумма а воцург ца хилийтархьама+.
25Хьайн дералла охьаӀанаехьа
Хьо вовзаза долчу къаьмнашна тӀе,
Хьайга ца кхойкхучу халкъашна тӀе.
Цара Якъубан тӀаьхье дӀакхаьллира,
цаста а цестина, и къам дӀа а кхаьллина,
иза Ӏаш болу мохк бассийна цара+.

11

Барт бохор

11^1Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера кхаьчна болу хаам хӀара бу: 2«Аса бинчу бертан тӀедожоршка ла а догӀий, уьш ЯхӀудан халкъе а, Ярушалаймехь бехаш болчаьрга а дӀаала. 3Цаьрга дӀаала: „Иштта боху Исраилан Везачу Дала: хӀокху бертан тӀедожоршка ла ца доьгӀначу хӀора стагана неӀалт хир ду+. 4Оцу бертан тӀедожорш Аса шун дайшна тӀедехкина, Аса уьш эчиг лалош йолу пеш санна хиллачу Мисар-махкара арабохучу хенахь. Аса цаьрга аьллера: ‘Соьга ла а догӀий, Аса шуьца бинчу бертан тӀедожорш кхочуш а де, Аса шуна тӀедехкинчуьнга хьаьжжина. ТӀаккха шу Сан къам хир ду, Со шун Дела а хир ву+. 5ТӀаккха хьалха шун дайшна Айса йина йолу чӀагӀо кхочушйийр яра Аса – Аса шуьрех а, мазах а дуьзна долу токхе латта лур дара царна’. Ткъа оцу лаьтта тӀехь шу хӀинца дехаш ду“».

Ткъа аса жоп делира: «Амин, Веза Эла!»+

6Везачу Эло соьга элира: «Дерриг а хӀара Сан дешнаш ЯхӀуд-махкарчу гӀаланашкахь а, Ярушалайман урамашкахь а дӀакхайкхаде: „Аса шуьца бинчу бертан тӀедожоршка ла а догӀа, уьш кхочуш а де. 7Мисар-махкара Аса шун дай арабаьхначу хенахь дуьйна, хӀара де тӀекхаччалц Аса шун дайшка юх-юха а дӀахьедар дора: ‘ЛадогӀа Соьга’, – бохуш. 8Амма шун дайша Соьга ла а ца дугӀура, Со тергал а ца вора. Мелхо а, шайн вочу дегнийн аьрхалле хьаьжжина лелара уьш. Аса царна тӀедиллина и барт кхочушбе аьлла, амма цара иза кхочуш ца дина. Цундела Аса массо а хӀокху бертан таӀзарш царна тӀехьажийра“»+.

9Везачу Эло соьга элира: «Суна хууш ду ЯхӀуд-махкара халкъ а, Ярушалайман бахархой а вовшашца къайлаха барт беш хиларх лаьцна+. 10Айса аьллачуьнга ладогӀарх дӀакъихкинчу шайн дайша летийначу къиношка юхабирзира уьш. Кхечу деланашна тӀаьхьа а хӀиттина, царна Ӏамал йора цара. Исраилан а, ЯхӀудан а тӀаьхьенаша Аса шайн дайшца бина барт бохийра+. 11Цундела иштта боху Веза Эла волчу Аса: „Аса кестта царна бохам боккхур бу, уьш цунах кӀелхьар а бовлалур бац. Ткъа уьш Соьга кхайкха буьйлабелча, Суна хезар а дац+. 12ТӀаккха ЯхӀуд-мехкан гӀаланашкахь а, Ярушалаймехь а бехаш берш шаьш хаза хьожа йогӀу сегӀаз дагочу деланашка кхойкхур бу, амма бохам баьккхича, хӀокхаьрга цхьана а тайпана кӀелхьарбахалур бац уьш+. 13Хьайн гӀаланаш мел ю, деланаш а бу хьан, ЯхӀудан халкъ, ткъа Ярушалаймехь хьан урамаш мел ду, дегаза харцдела волчу оцу БаӀална сагӀа доккху меттигаш кечйина ахь“+. 14Ярми-ЯхӀу, оцу нехан дуьхьа доӀанаш ма де, церан дуьхьа Соьга хӀумма а ма деха, хӀунда аьлча цара, шайна бохам баьлча, Соьга кхайкхахь Суна дӀахезар дац»+.

15Везачу Эло халкъе элира: «Суна дезаш долчу къомо дуккха а къинош летийна, цундела хӀун бакъо ю церан, Сан цӀенна юххехь хила? Суна сагӀина лерина долу жижиг а цара шайна дӀадоккху. Делахь а, Аса царна таӀзар дечу хенахь, даккхийден бахьана хир ма дац церан!+
16Веза Эла волчу Аса Сан къам долчу хьох лаьцна аьллера, хьо хазачу кепара болу стоьмаш тӀехь а болуш лаьттачу сийначу зайтдиттах тера бу. Ткъа хӀинца, доккхачу дарцан гӀовгӀанца, Аса цунна цӀе латор ю, цуьнан гаьннаш цхьана а пайденна а хир дац+.

17И дитт массо а ницкъийн Везачу Эло доьгӀна ду. Цо ма-аллара, и бохамаш хьуна тӀе кхачаран бахьана Исраилан а, ЯхӀудан а тӀаьхьенаша дина долу зуламаш ду. БаӀална сагӀанаш а дохуш, цара Со оьгӀазвахийтина»+.

Ярми-ЯхӀуна дуьхьал бартбар

18Везачу Эло суна схьадиллира цхьаболчу вочу нахана дагадеънарг, суна иза хаийтархьама. 19Со хьалха урс хьакха буьгуш болу жима Ӏахар санна вара: суна ца хаьара цара сайна дуьхьал лелош дерг. Цара сох лаьцна бохура: «Дитт а, цо кхиийнарг а хӀаллакдан деза вай. Дийначеран лаьтта тӀера иза дӀаваккха веза вай, дуьнен чохь цуьнан цӀе кхин ца яккхийта»+.

20Массо а ницкъийн Веза Эла, Ахь нийсонца кхел йо, адамийн дегнаш а, хьекъал а зоь. Суна Ахьа царна бекхам беш ган лаьара, хӀунда аьлча сан гӀуллакх Аса Хьан кара дӀаделла+.

21ТӀаккха Веза Эла со вен гӀерташ болчу Ӏанатот-гӀаларчу цхьаболчу божарех лаьцна вистхилира соьга. Цара соьга аьллера: «Везачу Элан цӀарах кхайкхамаш ма бе, оха вуьйр ву хьо»+. 22Цундела массо ницкъийн Везачу Эло элира: «Аса царна таӀзар дийр ду. Церан кегий нах туьро бойур бу, ткъа кӀентий а, зудабераш а мацалла лийр ду. 23Аса бохам бийр бу Ӏанатот-гӀаларчу оцу божаршна, царна бекхам бечу дийнахь. Царах цхьа а стаг дийна вуьсур вац».

12

Ярми-ЯхӀус Деле арз до

12^1Веза Эла, аса гӀуллакхна Хьан кхеле кхайкхахь,

Хьо массо а хенахь бакъ ву.

Делахь а, харцонах лаьцна хатта лаьа суна:

Ӏесачеран аьтто хӀунда боккху церан некъашкахь?

Дерриг а тешаме боцу лелачеран синтем хӀунда хуьлу+?

2Ахь доьгӀна долчу диттех тера бу уьш.

Орамаш а хецна, хьала а кхиъна, цара стом ло.

Хьо массо а хенахь церан багахь ву,
амма церан дегнаш Хьуна гена ду+.

3Ткъа со Хьуна вевзаш ву.

Хьуна со гуш ву, Веза Эла,
сан дог Хьайца муха ду а хаьа Хьуна.

Дайа дезаш долу уьстагӀий санна, дӀакхехьа уьш!

Байаран де тӀекхаччалц дӀакъастабехьа уьш!+

4Мел ханна хир ду хӀара латта дакъийна,
мел ханна хир ю хӀора кха тӀехь буц якъаелла?

Цигахь Ӏаш болчеран Ӏесалла бахьана долуш,
олхазарш а, акхарой а хӀаллакьхуьлуш ю.

Цу тӀе а наха боху:

«Далла ца хаьа тхан чаккхе муха хир ю»+.

5Везачу Эло элира: «Ярми-ЯхӀу, гӀаш болчаьрца хьодуш а хьо кӀадвелла хилча,

говрахь болчаьрца муха къовсалур ву хьо?

Шерачу аренгахь а хьо тасалуш хилча,

Йордан-хин йистерачу боьлакашкахь хӀун дийр ду ахьа?

6Ур-атталла хьан гергарчара, –
хьан ден цӀийнах болчара, –
ур-атталла уьш хьуна ямарта хилла.

Цара хьуна дуьхьал мохь бетта.

Ма теша царах,
уьш хьайга эсала бистхилахь а»+.

Везачу Элан Шен халкъ бахьана долуш сингаттаме хилар

7«Аса Со чохь Ӏаш долу къам дитина,

Сайн долахь долу халкъ дӀатеттина.

Сайна уггар дукха дезаш дерг
церан мостагӀийн кара дӀаделла.

8Сан долахь долу къам Суна дуьхьалдаьлла.

Хьуьнхахь долчу лоьмо санна,
цо Суна дуьхьал гӀигӀ до.

Цундела Суна иза ца деза.

9Сан къам акхачу олхазарх тарделла,
гонах ломъаьрзунаша дӀасаийзош долчу.

ДӀа а гӀой, аренан акхарой схьагулъе!

Схьаялае уьш, иза дӀакхаллархьама+.

10Дуккха а болчу Ӏуйша Сан кемсийн беш хӀаллакйина,

Сан долахь дерг когашца хьийшина.

Сан хьоме латта цара
яьсса аре йина дӀахӀоттийна+.

11И латта цара доха ма дина,
хӀинца иза дакъийна а, дассийна а ду.

Берриг мохк а яьсса аре ю,
цунна дола дан стаг а вац.

12Яьссачу аренгахь йолчу массо а ерзинчу лакхенашкахула
мостагӀий схьабаьхкина, хӀуманаш хӀаллакьярхьама.

Везачу Элан туьро нах дӀакхоллу,
мехкан цхьана йистера вукху йисте кхаччалц.

Цхьа а машарехь Ӏаш вац.

13Наха кӀа дӀадийна, амма лаьтта тӀера коканаш схьадаьхна.

Цара къахьегна, амма цунах пайда ца эцна.

Цара гулдинчу ялто шаьш юьхьӀаьржачу хӀиттабо,

Веза Эла чӀогӀа оьгӀазвахана хилар бахьана долуш»+.

Исраилхойн лулахошна Везачу Эло дина долу ваӀда

14Везачу Эло иштта боху: «Аса дуьйцур ду хьуна исраилхойн лулахошна Айса ден дерг. И нах чӀогӀа вон нах бу, уьш Аса исраилхошна делла долчу латтанашна тӀелетта. Аса уьш шайн мехкашкара аракхуьссур бу, царна юккъера ЯхӀудан тӀаьхье схьайоккхур ю+. 15Амма уьш орамашца дӀабаьхначул тӀаьхьа, Аса царах кхин а къинхетам бийр бу. ХӀора къам Аса шен-шен махка а, лаьтта а тӀе схьадалор ду+. 16Сан къоман некъаш цара баккъалла а Ӏамош делахь, дийна волчу Везачу Элах цара дуй бууш хилахь (дӀаяханчу заманахь цара Сан халкъ БаӀалах дуй баа Ӏаморе терра), тӀаккха церан, Сан къомана юкъахь а Ӏаш, аьтто хир бу+. 17Амма оцу къаьмнаша Аса бохучуьнга ла ца догӀахь, уьш, шайн орамашца дӀа а баьхна, хӀаллакбийр бу Аса», – боху Везачу Эло.

13

Дуткъачу кӀадих дина доьхка

13^1ХӀара ду Везачу Эло Соьга аьлларг: «ГӀой, хьайна дуткъачу кӀадих дина доьхка эца, хьайн гӀодаюкъах дӀа а дехкий, иза хих ларде»+. 2Везачу Эло ма-аллара, доьхка а эцна, иза сайна дӀадихкира аса. 3ШолгӀа а Везачу Элан дош кхечира соьга: 4«Хьайн гӀодаюккъехь долу айхьа эцна долу доьхка схьа а эций, Эпрат-хин йисте гӀо. Цигахь тархашна юккъехь болчу кӀогана чохь къайладаккха». 5Аса Эпрат-хи тӀе а вахана, Везачу Эло ма-аллара, сайн доьхка къайладаьккхира.

6ТӀаьхьо Везачу Эло соьга элира: «Эпрат-хи тӀе а гӀой, Аса хьайга къайладаккхийтина долу доьхка схьаэца». 7Аса, Эпрат-хи тӀе а вахана, сайн доьхка схьа а лехна, хьалха иза къайладаьккхинчу меттигера схьадаьккхира. Амма и доьхка лелон йиш йолуш дацара – иза телхина дӀадаьллера.

8ТӀаккха соьга юха а Везачу Элан дош кхечира: 9«Веза Эла волчу Аса иштта боху: Оццу тайпана Аса йохор ю ЯхӀудан куралла а, Ярушалайман йоккха куралла а. 10ХӀара вон халкъ Сан дешнашка ладогӀарх дӀакъаьхкина. Уьш, шайн аьрхачу дегнаша бохург а деш, кхечу деланашна тӀаьхьахӀутту, царна Ӏамал а еш, суждане а оьхуш. Цундела и къам хӀокху доьхкарх терра хир ду – уьш цхьанна а хӀуманна пайденна боцуш бина дӀахӀиттор бу. 11Адаман гӀодаюккъехь доьхка чӀогӀа дӀадехкаре терра, Аса Исраилан а, ЯхӀудан а ерриге а тӀаьхье Сайна чӀогӀа улло ялийнера, – боху Везачу Эло, – царах Сайн къам дархьама, уьш Сан сийлалла а, дозалла а, хазалла а хилла дӀахӀиттийтархьама. Амма цара Соьга ла ца дуьйгӀира».

ЧагӀаран кхабанаш

12«Ярми-ЯхӀу, халкъе дӀаала: „Исраилан Везачу Дала боху: ‘ХӀора чагӀаран кхаба чагӀарх юьзна хила еза’. Ткъа цара хьоьга эр ду: ‘Тхуна ца хаьа те хӀора чагӀаран кхаба чагӀарх юьзна хила езийла?’“ 13ТӀаккха ахьа цаьрга ала: „Иштта боху Везачу Эло: ‘Аса ваххал чагӀарца вузор ву хӀора кху лаьтта тӀехь вехаш волу стаг – Даудан тӀаьхьенах болу паччахьаш а, динан дай а, пайхамарш а, иштта Ярушалаймехь вехаш мел волу стаг а+. 14Кхабанаш санна, вовшахтухур бу Аса уьш – кӀентий шайн дайшца цхьаьна, – боху Везачу Эло. – Сайн къинхетамалле а, я къахетаре а, я кхооре а уьш хӀаллак ца беш, Со сацавойтур вац Аса’“»+.

Ярми-ЯхӀус кураллех лаьцна аьлларг

15Ла а догӀий, тергам бе!

Кура ма хила, хӀунда аьлча
вистхуьлуш верг Веза Эла ву.
16Шайн Везачу Делан сий де,
Цо бода тӀебаийтале,
маьркӀажехь долчу гунаш тӀехь
шайн когаш тийсабалале.
Аша серлоне сатуьйсу,
амма Цо цунах Ӏаьржа бода бийр бу+.
17Нагахь аша Везачу Эле ла ца догӀахь,
со къайла а ваьлла, воьлхур ву,
шун куралла бахьана долуш.
Сан белхар къаьхьа хир ду,
Сан бӀаьргаш хих буьзна хир бу,
Везачу Элан жа йийсаре дӀадигна хиларна+.

18Везачу Эло соьга элира: «ДӀаала паччахье а, паччахьан нене а, шайн паччахьан гӀанташна тӀера охьабисса, хӀунда аьлча церан кортошна тӀера сийлаллин таьжнаш охьаэгна+. 19НегӀаб олучу яьссачу арара йолу гӀаланаш дӀакъевлина ю, уьш схьаелла стаг а вац. ЯхӀудан дерриг а къам йийсаре дӀадуьгуш ду».

20Хьажал Ярушалайм, хьайн бӀаьргаш дӀахьажабай: къилбаседехьара хьан мостагӀий тӀебогӀуш бу! Ӏалашдан хьоьга дӀаделла адамийн жа мичахь ду? Ахьа дозалла деш долу уьстагӀий мичахь ду+? 21ХӀун эр ду ахьа, ахьа айхьа Ӏамийна болу бартхой Везачу Эло хьуна тӀехь хьаькамалла дан дӀахӀиттийча? Цундела лоцур юй те хьо лазарша, берах хьийзош йолу зуда санна+? 22Ахьа хьайга хаттар дан мега: «ХӀунда беана суна тӀе хӀара бала?» – аьлла. Дагар ца даллал дукха къинош летийна ахьа хьайх. Цундела хьан кучан юх яьттӀа ю, когаш берзина а бу+. 23Хийцалур дуй хушахочуьнга шен чкъор, я цӀоькъе дӀадахалур дуй шена тӀера томмагӀаш? Иштта вонаш дан Ӏемина долчу шуьга далур дуй дика хӀума? 24Везачу Эло боху: «Аса дӀасадаржор ду шу, яьссачу аренгарчу мохо дӀасаяржош йолу кегаш санна+. 25Иштта кхаж баьлла хьан, Аса хьуна билгалбаьккхина кхоллам бу иза, – боху Везачу Эло, – Со виц а вина, харцделанех хьо тешна Ӏаш хиларна+. 26Аса-айса хьан кучан юх хьан юьхь тӀе хьалатосур ю, хьан бехке меттиг массарна а дӀагайта+. 27Суна гина хьан боьха лелар а, говр санна, хьо оре еана хилар а, гунаш тӀехь а, аренашкахь а ахь лелийна хьан кхахьпалла а. Суна гина хьан дегаза цӀушна Ӏамалъяр. Ма бала богӀур бу хьуна тӀе, Ярушалайм. Ма кестта цӀанъелла дӀахӀуттур яц хьо»+.

14

Йокъа а, харцпайхамарш а

14^1ХӀара дош Везачу Элера Ярми-ЯхӀуга йокъа бахьана долуш кхечира:

2«ЯхӀуд-мохк боьлхуш бу,
цуьнан гӀаланаш маргӀалъюлу.

Церан нах, тийжаш, Ӏохкуш бу,

Ярушалаймера орца ду доккхуш+.

3Хьолахоша шайн ялхой хи дан бохуьйту.

Уьш гӀунаш тӀе бахча,
царна хи ца карадо.

Яьссачу кхабанашца уьш юхабоьрзу.

Дог а доьхна, юьхьӀаьржачу а хӀиттина,
цара шайн кортош къайладоху.

4ДогӀа ца дарна,
латта лилхина.

латталелорхой дог доьхна лаьтта,
цара кортош тӀе хӀума туьллу+.

5Ур-атталла арахь болчу сено а,
ша йина йолу кӀорни юьту,
цунна яла буц йоцу дела.

6Акха варраш а ду ерзинчу лакхенашкахь лаьтташ,
чангӀалкхаша санна, шайн мерех хӀаваъ чууьйзуш.

Церан бӀаьргаш кхоьлина бу,
яа буц цахилар бахьана долуш».
7Тхан къиноша тхуна дуьхьал тоьшалла дахь а,
ва Веза Эла, Хьайн цӀеран дуьхьа гӀо дехьа тхуна.

Тхан ямарта хилар дукхазза а хилла.

Хьуна дуьхьал къинош летийна оха+.

8Хьо Исраилан халкъан сатийсам хилла лаьтта,

Хьо бохамах тхо кӀелхьардохург ву.

Ткъа хӀунда ву Хьо тхуна хийра стаг санна,
буьйса яккха бен чуван воцу некъахо санна+?

9ХӀунда ву Хьо цецваьлла волу стаг санна?

Хьо цхьа а кӀелхьарваккха ницкъ боцучу
тӀемалочух тера ву.

Амма Хьо, Веза Эла, тхуна юкъахь ву,

Хьан цӀе тхуна тӀехь лаьтташ ю.

Ма дитахьа тхо Хьайгара гӀо доцуш!

10ХӀара боху Везачу Эло оцу халкъах лаьцна: «Цу нахана дукхадеза Сох къехкар, шайн когаш ца сацало цаьрга. Цундела Аса уьш тӀе ца оьцу. Цара летийна къинош Суна дагахь лаьттар ду. Цара летийначу зуламашна Аса царна таӀзар дийр ду»+.

11Везачу Эло элира соьга: «Оцу халкъан диканна доӀанаш ма де+. 12Цара марханаш кхабахь а, цара орца даккхаре ладугӀур долуш вац Со. Дийнаташ дагоран я кӀен сагӀанаш цара Суна дахахь а, Аса уьш тӀеоьцур бац. Мелхо а, туьраца, мацаллица, Ӏожаллин уьнца хӀаллакбийр бу Аса уьш»+.

13ТӀаккха аса элира: «Ва Хьалдолу Эла! ЯхӀудан халкъе пайхамарша олуш ду, Ахьа цаьрга иштта аьлла бохуш: „Нахана мостагӀийн тарраш гур дац, цара мацалла хьоьгур яц. Аса машар латтор бу хӀокху лаьтта тӀехь“»+.

14ТӀаккха Везачу Эло соьга элира: «Цу пайхамарша Сан цӀарах бинарш харцкхайкхамаш бу. Уьш Аса баийтина а, къобалбина а бац, Аса цаьрга хӀумма а ца элира. Цара бо хаамаш харцсуьрташна а, даьссачу паьлнашна а, шайн дегнийн Ӏехорна а тӀехь лаьтташ бу+. 15Цундела Веза Эла волчу Аса Сайн цӀарах хаамаш беш болчу цу харцпайхамарех лаьцна боху: уьш Аса баийтина бац. Цара Соьгара долуш санна боху, хӀокху лаьтта тӀе, герз карахь а долуш, мостагӀий богӀур бац, иштта кхузахь мацалла а хӀуттур яц. Ткъа и пайхамарш тур а, мацалла а бахьана долуш лийр бу+. 16Церан кхайкхамашка ладоьгӀнарш Ярушалайман урамашкахь дӀасакхиссина хир бу, туьро а, мацалло а хӀаллак а бина. Уьш дӀабохка стаг а хир вац: я церан зударий а, я кӀентий а, я зудабераш а. Цара лелийначу вонна догӀу таӀзар Аса дийр ду царна+.

17ХӀара Сан дош цаьрга дӀакхачаде:

„Дийнахь а, буьйсанна а, ца соцуш,
Сан бӀаьргаш хих бузийла, хӀунда аьлча
Сан хьомечу къомана чов йина
Сан йоӀстаг йолчунна боккха бохам баьлла+.
18Аренга Со араваьлча,
туьро хӀаллакбинарш го Суна,
гӀала Со чувеача,
мацалло кӀелбитинарш а го.
Пайхамарш а, динан дай а бу
лаьттахула кхетам дӀабаьлла лелаш“»+.

Везачу Эле до дехар

19Веза Эла, кхоччуш дӀатеттина те Ахьа ЯхӀудан халкъ?

Баккъал а дог даьлла те Хьан Цийонах?
Ма чӀогӀа ю-кх Ахьа тхан дагна йина чевнаш,
ма дац-кх царна дан дарба.
Оха барт хиларе сатийсинера,
амма дика хӀума цхьа а гучу ца долу,
тхаьш тодаларе сатийсинера,
амма кхин а доьхнарг тӀекхочу+.
20Веза Эла, оха мукӀарло до
тхаьш лелийначу Ӏесачу гӀуллакхашна а,
тхайн дайша летийначу къиношна а.
Хьуна дуьхьал оха къа латийна+.

21Веза Эла, Хьайн цӀеран дуьхьа, ма таттахьа тхо дӀа,

Хьайн сийлаллин Ӏарш сийсаз ма яккхахьа.

Тхоьца Ахьа бина болу барт
дагахь латта а бехьа, боха а ма бехьа+.

22Къаьмнийн цӀуйн догӀа даийта ницкъ ма ца кхочу.

Ткъа стигалийн бац ницкъ Хьоьгара а доцуш догӀа даийта.

И деш верг Хьо ма ву, тхан Веза Дела!

Хьоьца ю тхан массо а дегайовхо,
хӀунда аьлча Ахьа деш ду и дерриг а+.

15

ЯхӀудан халкъана тӀебогӀу бохам

15^1+Везачу Эло соьга элира: «Муса-пайхамар а, Шамъал-пайхамар а ЯхӀудан халкъан дуьхьа Суна хьалха дехарш деш хилча а, Аса цу халкъах къинхетам бийр бацара. ДӀалахкахьа Со волчуьра и нах, дӀабахийтахьа уьш+. 2+Цара „Тхо стенга гӀур ду?“ аьлла, хаттар дан тарло хьоьга. ТӀаккха цаьрга ала: „Иштта боху Везачу Эло:

‘Ӏожаллина леринарг
Ӏожаллина гӀур ву,
туьро вен леринарг
туьрана гӀур ву,
мацаллех вала леринарг
мацаллина гӀур ву,
ткъа йийсаре вигийта леринарг
йийсаре гӀур ву+.

3Деа тайпана таӀзар дийр ду Аса царна, – боху Везачу Эло, – уьш байъийта тур а, церан декъий дӀасаийзадайта жӀаьлеш а, стигалара олхазарш а, къиза акхарой а церан декъий даийта+. 4+Дуьненан массо а кхечу пачхьалкхашна ирча масал дина дӀахӀоттор ю Аса Ярушалайм, яхӀудхойн паччахь волчу Хьузакх-ЯхӀун кӀанта Маннаша динарг бахьана долуш+.

5Цхьаммо а хьох къинхетам бийр бац, Ярушалайм,

цхьа а стаг, дог доьхна, воьлхур вац,
я хьоьгахь хӀун хьал ду аьлла, хоттур а дац+.
6Со вити ахь, Ярушалайм, –
боху Везачу Эло, –
ткъа ахьа Суна букъ берзий.
Цундела Аса таӀзар дийр ду хьуна,
хьо хӀаллак а йийр ю.
Со кӀадвелла къинхетамаш бан.
7КӀа мохехь цӀандаре терра, Аса уьш
оцу мехкан массо а гӀаланашкара аракхуьссур бу.

Сан къоман бераш дӀа а даьхна,

Аса уьш хӀаллакбийр ма бу,
шайн харцачу новкъах уьш дӀа ца бирзина дела.

8ХӀордан йистерачу гӀамарал а
дукха хир бу бисина болу зударий.

Делкъахенахь хӀаллакдийриг вохуьйтур ву Аса
церан къонахойн наношна дуьхьал.

ЦӀеххьана тосур бу Аса
царна тӀе кхерам а, къемат а.

9ВорхӀ кӀант винарг ю са ийзош Ӏуьллуш.

Цуьнан малх, де суьйренга а далале, чубуьзна,
ткъа иза юьхьӀаьржачу а хӀоьттина, Ӏуьллуш ю.

МостагӀийн таррашка Аса хӀаллакбойтур бу
цунах дийна бисинарш’, – боху Везачу Эло“»+.

Ярми-ЯхӀу юха а Везачу Эле вистхилар

10Дагахьбаллам бу суна, сан нана, ахьа со дуьнен чу ваккхарна: со ву массо а мохк бехке бан безаш верг. Аса цкъа а нахера декхар а ца даьккхина, я юхалург а ца делла, амма массара а сардамаш кхайкхош верг со ву+. 11Везачу Эло жоп делира: «Аса хьо дикачу Ӏалашонна билггал паргӀатвоккхур ву. Бохам тӀе а беана, бала тӀехӀоьттинчу дийнахь Аса хьан мостагӀашка хьоьга дехарш дойтур ду. 12Эчиге я йоьзе дохалур дуй те къилбаседехьара долу эчиг?

13ЯхӀудан хьал а, хазнаш а Аса цхьа а мах боцуш мостагӀашна дӀалур ю. Иза массо а меттехь цара летийна къинош бахьана долуш хир ду+. 14Аса уьш, мостагӀийн лолле дӀа а белла, шайна бевзаш боцучу махка дӀабохуьйтур бу. Сан дералло цӀе латор ю, ткъа оцу цӀеро уьш дӀакхоллур бу»+.

15Веза Эла, Хьо сох кхеташ ма ву. Дагаваийтахьа Хьайна со, гӀо дехьа. Сан дуьхьа бекхам бехьа сан мостагӀашна. Цара со веллал чӀогӀа собаре ма хила цаьрца. Хьуна хууш ма ду, со Хьан дуьхьа хьийзош вуйла!+
16Хьан дешнаш соьга схьакхечира, аса уьш сайн кийрахь дӀадехкина. Оцу дешнаша со ирс долуш вина, сан дага чохь самукъадалар а кхоьллина, хӀунда аьлча со Хьан долахь ма ву, массо а ницкъийн волу Веза Дела!+
17Со цкъа а ца хилла боьлуш, сакъоьруш болчу нахана юкъахь. Хьан куьйга кӀелахь а Ӏаш, суна уллохь цхьа а вацара, ткъа нахана долчу эргӀадвийларх Ахь вуьзира со+. 18ХӀунда бу те хӀара лазам хедар боцу, хӀунда ца йоьрзу те сан чов дӀа? Веза Эла, Хьо соьца Ӏехош долу татол санна хир ву? Хьо соьца цатешаме йолу Ӏовраш санна хир ву+?

19Везачу Эло элира: «Нагахь санна хьо Суна тӀе юхаверзахь, Аса юхаметтахӀоттор ву хьо, кхидӀа а хьоьга Сайна хьалха гӀуллакх дайтархьама. Нагахь санна ахь дуьйцург мехала делахь, нагахь санна иза эрна дацахь, хьо кхин а Сан туркх хир ву. И нах хьуна тӀе оьхуш хир бу, амма хьо царна тӀе ваха ца веза. 20Оцу нахана хьалха Аса хьо мокхазан берд санна вийр ву. Уьш хьуна дуьхьал бевр бу, амма хьо цаьрга эшалур вац, хӀунда аьлча Со хьоьца ву, хьо паргӀатваккха а, кӀелхьарваккха а. – боху Везачу Эло. –+
21Аса кӀелхьарвоккхур ву хьо вочу нехан карара а, иштта паргӀатвер ву хьо къизачу нехан карара а».

16

Ярми-ЯхӀун дахарна болу Делан лаам

16^1Везачу Элан дош кхечира соьга: 2«Ахьа зуда яло мегар дац, ма хилийта хьайн кӀентий а, зудабераш а хӀокху махкахь. 3Иштта боху Веза Эла волчу Аса хӀокху махкахь бина болчу кӀентех а, йоӀарех а лаьцна, цу берийн дайх а, нанойх а лаьцна: 4И нах Ӏожаллин уьнех лийр бу. Церан декъашна воьлхуш цхьа а хир вац, уьш цхьанна а метте дӀа а бухкур бац. Церан декъий лаьтта тӀехь, кхо санна, Ӏохкуш хир ду. И нах мостагӀийн тарраша а, мацалло а хӀаллакбийр бу, ткъа церан декъий олхазарша а, акхароша а дуур ду»+.

5Цундела иштта боху Везачу Эло: «Тезет долчу керта ма гӀолахь, цигахь кадам а ма белахь, хӀунда аьлча Аса и къам машарца кхин декъалдийр дац, – боху Везачу Эло, – царна Сан безам а, къинхетам а кхин гойтур бац+. 6Махкахь цӀе яхана болу нах а, къен нах а хӀокху лаьтта тӀехь лийр бу. Цхьаммо а уьш дӀа а бухкур бац, цхьа а стаг царна воьлхур а вац. Белларш дагахь латто, цхьаммо а шен дилха хедор дац, ткъа цхьаммо а коьртара месаш лоргур яц церан дуьхьа+. 7Беллачарна боьлхуш болчу нахана цхьаммо а яа хӀума а яхьар яц, церан догъэцархьама. Цхьаммо а кад кховдор бац цаьрга, шайн да я нана яларна церан догъэцархьама.

8Иштта церан тойне а ма гӀолахь, цаьрца дууш, молуш сакъерархьама». 9+Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: «Кестта Аса сацор ду кхузара самукъане аьзнаш а, зударий балош болчеран а, нускалийн а аьзнаш а. Иза шу дехачу заманахь хир долуш ду»+.

10«Ярми-ЯхӀу, ахьа яхӀудхошка хӀара дӀадийцича, цара хьайга: „ХӀунда хӀоттийна тхоьга Везачу Эло хӀара боккха бала, тхоьгара хӀун даьлла, Везачу Элана хьалха хӀун къинош летийна оха?“ аьлла, хаттахь,+
11ахьа жоп дала деза: „И шуна хилларг дӀаяханчу заманашкахь шун дай Сох дӀаберзар бахьана долуш хилла, – боху Везачу Эло. – Кхечу деланашна тӀаьхьа а хӀиттина, царна Ӏамал а йора, царна суждане а оьхура уьш. Со дӀа а теттина, цара Сан товрат-хьехамаш лар ца бора+. 12Амма аша шайн дайшачул а чӀогӀа дукха къинош летийна. Шух хӀорра а шен вочу деган аьрхаллица лелаш ву, амма Соьга ла ца дугӀу аша+. 13Цундела Аса шу, кху лаьтта тӀера дӀа а кхиссина, шуна а, я шун дайшна а девзаш доцучу махка дӀадохуьйтур ду. Цигахь лелар ду шу дийнахь а, буса а кхечу деланашна Ӏамал еш, ткъа Аса шух къинхетам бийр бац“»+.

Йийсарера юхадерзар

14«Делахь а, кестта тӀекхочур ю цхьа зама, – боху Везачу Эло, – Исраилан халкъ Мисар-махкара арадаьккхинчу дийна волчу Везачу Элах адамаша кхин чӀагӀо йийр йоцу. 15Мелхо а Исраилан халкъ къилбаседехьарачу махкара а, массо а Ша уьш дӀабахийтина долчу латтанашкара а юхадерзийначу дийна волчу Везачу Элах чӀагӀо йийр ю цара. Церан дайшна деллачу лаьтта тӀе юхаберзор бу Аса уьш»+.

Хиндолу таӀзар

16«Кестта Аса дуккха а чӀерийлецархой хьажор бу цига, – боху Везачу Эло. – Цара и нах схьалоьцур бу. Цул тӀаьхьа Аса иччархой бохуьйтур бу, цаьрга и нах массо а лаьмнашкара а, гунаш тӀера а, тархашна юккъехь йолчу хераллашкара а дӀабахийта+. 17Цара мел деш дерг Суна гуш ду. Цаьрга цхьа а хӀума Сох къайладаккхалур дац, церан къинош Сан бӀаьргаш хьалха лаьтташ ду+. 18Уьш юхаметтахӀоттабале, цара лелийначу зуламашна а, цара летийначу къиношна а догӀург шозза дӀалур ду Аса оцу нахана, хӀунда аьлча, декъий санна, са доцучу шайн цӀушца цара Сан латта бехдина, шайн дегазчу харцделанех цара Сан долахь дерг дуьзна»+.

Ярми-ЯхӀус дина доӀа

19Веза Эла! Хьо ву сан ницкъ а, сан ондалла а, де доьхначу дийнахь сан дӀалечкъийла а! Хьо волчу догӀур ду къаьмнаш дуьненан массо а маьӀӀера. Цара эр ду: «Тхан дайн харцделанаш хилла, уьш царна Ӏамал еш а хилла. Амма цу цӀуша царна цхьа а тайпана гӀо ца дина+. 20Йиш юй адамийн шайна деланаш кхолла? Уьш куьйга дина суьрташ ма ду, церан деланаш хила йиш а ма яц!»+

21«Цундела Аса и нах Ӏамор бу. Аса гойтур ю царна Сайн нуьцкъалалла а, гӀора а. ТӀаккха хуур ду царна Со Веза Эла вуйла!»

17

ЯхӀудхоша латийна къа а, цунна догӀу таӀзар а

17^1Везачу Эло боху: «ЯхӀудан халкъан къа аьчка уьрсаца дӀаяздина ду тӀулгах динчу нехан дегнашна тӀехь. Церан къа мокхазца хедийча санна ду сагӀа доккхучу кхерчийн маӀаш тӀехь+. 2Церан берашна массо а ханна дагаоьху шаьш кечйина йолу сагӀа доккху меттигаш а, Ашера-далла лерина болу шайн дечиган бӀогӀамаш а. Ма „хаза“ дӀахӀиттийна бу уьш баьццарчу дитташна уллохь а, лекхачу гунаш тӀехь а,+
3лаьмнаш тӀехь а, аренашкахь а! Шун хьал а, массо а хазнаш а Аса цхьа а мах боцуш мостагӀашна дӀалур ду. Иза массо а меттехь аша летийна къинош бахьана долуш хир ду. 4Аса шу, мостагӀийн лолле дӀа а делла, шайна бевзаш боцучу махка дӀадохуьйтур ду, хӀунда аьлча аша Сан оьгӀазаллин цӀе самаяьккхина. И цӀе массо а ханна йогур йолуш ю»+.

Нахах тешар а, Делах тешар а

5Иштта боху Везачу Эло:

«НеӀалт хир ду, кхечу стагах а тешаш,
цунах шена гӀортор а йина,
шен дог Везачу Элана уллора
дӀадаьккхина лелаш волчунна+.

6Иза яьссачу аренгахь йолу колл санна хир ву.

Диканиг хилча а, цунна иза гур дац.

Яьссачу аренгара екъачу меттигашкахь а,
адамаш ца дехачу лаьттахь а Ӏийр ву иза+.

7Декъала хир ву Везачу Элах тешаш верг а,
шен тӀетовжа меттиг – Веза Эла ерг а+.
8+И стаг, хин татол долчохь дӀадоьгӀна долчу,
шен орамаш хина уллохь хецна долу дитт санна хир ву.

Цунна ца хаало йовхо тӀееача.

Цуьнан гӀа баьццара лаьтта.

Иза йокъанах а ца кхоьру,
шена тӀе стом ца латош а ца хуьлу+.

9Мекара ду адаман дог,
чӀогӀа телхина а ду иза.
Цунна чохь дерг цхьанна а ца хаьа.
10+Амма Веза Эла волу Со
цуьнан даг чохь дерг хаа йиш йолуш ву,
цуьнан тешар зен йиш йолуш а ву,
цу нахана царна доггӀург дӀадалархьама»+.

11Моша кхечу олхазарша дина долчу
хӀоаш тӀе тевна даккха охьахоу.

Иштта ву хьарам хьал гулдина волу стаг.

Шен дахар юккъе даьлча, иза и хьал дита дезаш а хир ву,
шен дахар чекхдолучу хенахь юьхьӀаьржачу а хӀуттур ву+.

12Далла лерина долу оха дина деза цӀа
дуьххьара дуьйна хьалаайина йолу Ӏарш санна ду.

13Веза Эла, Хьо Исраилан сатуьйсийла ю.

Хьо витинарш юьхьӀаьржачу хӀуьттур бу.

Хьох дӀабевллачеран цӀераш эхарте дӀаязйина ю,
хӀунда аьлча шайна цӀеначу хин хьоста
хилла лаьттина волу Веза Эла цара витина+.

Ярми-ЯхӀун доӀа

14Дарба дехьа суна, Веза Эла, тӀаккха со толур вара. КӀелхьарваккхахьа со, Веза Эла, со кӀелхьарвер вара. Хьо ву аса хастамаш беш Верг. 15Цара соьга боху: «Мичахь ду Везачу Эло хир ду аьлларг? Цо аьлларг кхочушхуьлийла!»+

16Царна вониг дан Аса Хьо сихвина вацара[*], бохаман де тӀекхачаре сатесна а вацара. Хьуна иза хууш ма ду. Сан багара даьлла дош Хьуна хьалха дӀадиллина ма ду. 17Ма хилахьа суна кхераме, де эшначу дийнахь Хьо сан тӀетовжийла ма ю+. 18ЮьхьӀаьржачу хӀиттабехьа сан мостагӀий, ткъа со юьхькӀайчохь хилийтахьа. Човхабехьа уьш, ткъа со паргӀат хилийтахьа. Царна тӀе бохаман де тӀедаийтахьа, уьш кхоччуш хӀаллакбехьа+.

Далла лерина шоьтан де ларарх лаьцна

19Везачу Эло соьга элира: «Ваха а гӀой, Ярушалаймерчу халкъан ков долчохь дӀахӀотта, яхӀудхойн паччахьаш чу-ара буьйлучу меттехь. Иштта Ярушалайман массо а кевнаш долчу кхача хьажа. 20Цигарчу халкъе хаам бе: „ЛадогӀа Везачу Эло бохучуьнга, яхӀудхойн паччахьаш а, ЯхӀуд-махкара дерриг халкъ а, гӀалин кевнийн неӀаршкахула чу мел богӀу Ярушалайман бахархой а! 21+Иштта боху шуьга Везачу Эло: ‘Шайн синош лардархьама, шоьтан садоӀучу дийнахь Ярушалайман кевнаш чухула цхьа а тайпана мохь дехьа-сехьа ма баккха+. 22+Иштта шайн хӀусамашкара шоьтан дийнахь мохь ара а ма баккха, цхьа а тайпана белхаш а ма бе. Аса шайн дайшна тӀе-ма-диллара, шоьтан де аша Суна лерина хилийта деза+. 23Амма шун дайша Соьга ла ца дуьйгӀира, Со тергал а ца вира. Бухахьа а бевлла, Соьга ладогӀа а, Аса уьш нисбар а ца лаьара царна.

24Нагахь санна аша Аса хӀинца бохучуьнга ла ца догӀахь, – боху Везачу Эло, – хӀокху гӀалин кевнашкахула шоьтан дийнахь мохь чу ца кхоьхьуш шу сацахь, и де аша цхьа а тайпана болх ца беш Суна лерина ца хилийтахь, 25тӀаккха кху гӀалин кевнаш чухула Дауд-паччахьан тӀаьхьенах схьабевлла паччахьаш а, элий а Ярушалайман кевнах чекхбевр бу. Уьш а, церан тхьамданаш а шайн гӀудалкхаш тӀехь а, говрашна тӀехь а богӀур бу, ЯхӀудан халкъаца а, Ярушалайман бахархошца а цхьаьна. Ткъа Ярушалайм абаденналц лаьттар ю+. 26ЯхӀуд-махкарчу массо а гӀаланашкара а, Ярушалайм-гӀалина гонахарчу ярташкара а, Бен-Яманан тайпанан махкара а, малхбузерчу акъарера а, лаьмнашкара а, ЯхӀуд-мехкан къилбехьара а дийнаташ дагоран сагӀанаш, кӀен сагӀанаш, хаза хьожа йогӀучу хӀуманийн сагӀанаш, баркаллин сагӀанаш Делан цӀа долчу схьадахьар ду+. 27Нагахь санна шу, шоьтан дийнахь Ярушалайман кевнаш чухула маххьаш чу а кхоьхьуш, и де Суна лерина а ца хуьлуьйтуш, аша Соьга ла ца догӀахь, Аса Ярушалайман кевнашкахь цӀе латор ю. Аса кху гӀалахь мел йолу гӀепаш ягийна дӀайохур ю, ткъа цхьаннен а иза дӀаяйа йиш хир яц’“»+.

18

Ярми-ЯхӀу куьпчичун цӀахь

18^1Ярми-ЯхӀуга Везачу Элан хӀара дош кхечира:+
2«Куьпчи волчу цӀа гӀо, цигахь Сайн дош кхочуьйтур ду хьоьга». 3Со куьпчи волчу чу вахача, иза шен чарха тӀехь болх беш вара+. 4Цо еш йолу поппаран пхьегӀа йоьхна дӀаелира, цуьнан карахь йоллушехь. Эццахь цу куьпчичо шен куьйгашца шена луучу кепара кхин пхьегӀа йира оцу поппарх.

5ТӀаккха Везачу Элера хаам кхечира соьга: 6«Исраилан тӀаьхье, цу пхьеро диннарг Соьга а шух далур дац те? – боху Везачу Эло. – Хьо Сан карахь куьпчичун поппар санна ма ю, Исраилан тӀаьхье+. 7Нагахь санна цхьана хенахь цхьа къам я пачхьалкх орамашца дӀа а яьккхина, йоха а йина, хӀаллакйина хир ю аьлла, Аса дӀахьедар дахь,+
8амма и къам ша лелийначу вонах дӀадерзахь, тӀаккха Аса, дохко а ваьлла, Айса царна лерина бохам бийр бац+. 9Нагахь санна вукху хенахь цхьа къам я пачхьалкх, юхаметтахӀоттар а деш, орамашца иза дӀадогӀа деза аьлла, Аса дӀахьедар дахь, 10амма оцу къомо, Суна хьалха вониг а лелош, Соьга ла ца догӀахь, тӀаккха Аса, дохко а ваьлла, Айса дагалаьцна диканиг царна дийр дац+. 11Цундела дӀаала ЯхӀудан халкъе а, Ярушалайман бахархошка а: „Везачу Эло боху, Ша шуна дуьхьал вониг дан а, шуна бохам бан а кечлуш ву. Цундела шаьш мел лелош долу вон хӀуманаш а дитий, шаьш лела некъаш нисде“+. 12Амма халкъо эр ду: „Цу хӀумане са а ма тийса. Оха тхайна луъург дийр ду. ХӀора стага шен вочу, аьрхачу даго боххург дийр ду“»+.

Наха Веза Эла дӀататтар

13Цундела иштта боху Везачу Эло:

«Кхечу халкъашна юкъахь хаттал,
цкъа а хезний царна кхунах тера долу хӀума дуьйцуш?

Инзаре ирча хӀума дина
йоӀстаг санна долчу Исраилан халкъо.

14Цкъа а Ливанун-лаьмнийн басенийн тархех ло къайладолий те?

Цкъа а соций те генарчу оцу лаьмнашкара охьаоьхуш долу шийла хиш?

15Сан халкъана-м Со вицвелла.

Эрначу цӀушна сагӀанаш доху цара.

Цундела когаш тийсалуш лелаш бу уьш
шаьш дӀакхоьхьуш долчу некъаш тӀехь.

Шайн дайн ширачу некъаш тӀера дӀабевлла уьш,
нийса доцучу паначу некъаш тӀе бовлархьама+.

16Сан халкъан мохк бассийна хир бу,
гуттаренна а цунах кхаьрдар бу.

Махка тӀехула лелаш мел верг,
инзар а ваьлла, корта лестош хир ву+.

17Малхбалехьарчу мохо санна,
дӀасадаржор ду Аса и халкъ цуьнан мостагӀашна хьалха.

Царна бохам тӀекхаьчначу дийнахь,

Сайн юьхь ца гойтуш, букъ берзор бу Аса царна»+.

Ярми-ЯхӀуна дуьхьал бартбар

18ТӀаккха цхьаболчара элира: «Дуьйло, Ярми-ЯхӀуна дуьхьал барт бийр бу вай! Товрат-хьехам тхуна Ӏамочу динан дайн а, хьехамаш бечу хьекъалчийн а, Делера болу хаам бечу пайхамарийн а цатоар цкъа а хир дац. Вало, Ярми-ЯхӀуна дуьхьал бехкаш далор ду вай, цуьнан дешнаш тергал а дийр дац вай»+.

19ЛадогӀахьа, Веза Эла, аса бохучуьнга, сан мостагӀаша бохург дӀахазахьа. 20Дан дезий те диканна дуьхьал вониг? Делахь а цара ор даьккхина, со вейтархьама. Дагадаийтахьа со Хьайна хьалха лаьтташ хилар, церан дуьхьа Хьуна диканиг дуьйцуш, Хьоьга Хьайн дералла царна тӀера дӀаяккхийтархьама+. 21Цундела хӀоттаехьа церан берашна мацалла, довзийтахьа царна тур а. Церан зударий берех бовлийла, иштта бисина а Ӏойла уьш. ХӀаллакбойла церан майранаш а, ткъа церан къонахой тӀамехь туьраца байийла+. 22Тийжарш хезийла церан цӀенош чуьра, Ахьа цӀеххьана уьш болчу мостагӀий балийча, хӀунда аьлча цара суна кӀело йина, къайлаха сан когашна бухахь бойнаш а тесна+. 23Амма Хьуна, Веза Эла, хууш ду цара суна дуьхьал бартбар. Уьш со вен гӀерташ бу. Цара летийна къинош дӀа ма дахахьа, цара динчу зуламашна геч ма дехьа. Хьуна хьалха уьш эшийна хуьлийла. Хьо оьгӀазвахханчохь дехьа царна таӀзар+.

19

Йохийна кхаба

19^1Везачу Эло иштта элира: «Куьпчичуьнгара поппарх йина кхаба эца. Халкъана юкъара а, динан дайшна юкъара а къаной хьайца схьаэца+. 2+Йоьхначу Кхабин кевнна уллорачу Бен-ХӀинам-тогӀи йолчу а гӀой, Аса хьайга аьн дерг халкъе дӀадийца+. 3Цаьрга дӀаала: „ЛадогӀа Везачу Эло бохучуьнга, яхӀудхойн паччахьаш а, Ярушалайман бахархой а! Шуьга массо а ницкъийн Веза Эла волчу Исраилан Дала боху: хӀокху лаьтта тӀе Аса боккха бохам кхочуьйтур бу. И хӀума хезна волчу муьлххачу а стеган лере зов догӀур ду+. 4Цара Со а витина, хӀара хийра меттиг яр бахьана долуш хир ду и хӀума. Шайна а, шайн дайшна а, иштта яхӀудхойн паччахьашна а бевзаш боцучу харцделанашна цара сагӀанаш дохура. ХӀара меттиг бехк боцучеран цӀийца юьзира цара+. 5+Гунаш тӀехь цара БаӀална сагӀа доккху меттигаш кечйира, цигахь шайн кӀентий, БаӀална лерина долу дагоран сагӀа санна, цӀерца багорхьама. И хӀума Аса царна тӀе ца диллина, ткъа иза Суна дагадеана а дац+. 6Цундела, варелаш! – боху Везачу Эло, – тӀекхочур ю цхьа зама, адамаша хӀокху меттиган Тупат, я Бен-ХӀинам-тогӀи аьлла, цӀе йоккхур йоцу. Кху меттиган цӀе Байаран ТогӀи аьлла хир ю. 7Оцу меттехь Аса ЯхӀуд-махкарчу а, Ярушалаймерчу а наха мел леринарг дохор ду. Аса уьш мостагӀийн туьре хӀаллакбойтур бу, уьш байъа гӀерташ болчеран кара Аса уьш дӀалур бу, ткъа церан декъий олхазарийн а, акхаройн а даар хилла дӀахӀуттур ду+. 8Аса йохийна дӀайоккхур ю хӀара гӀала, цунах берриш а кхаьрдар бу. Цунна уллохула тӀех мел волучо, инзар а ваьлла, шок еттар ю, кхузахь мел бина бохамаш шена гича+. 9МостагӀийн ардангаша, нах байа а гӀерташ, го бийр бу гӀалина. ГӀалахь мацалла а хӀоьттина, нах чӀогӀа дог доьхна хир бу. Аса цаьрга вовшийн декъий доуьйтур ду. Наха ур-атталла шайн кӀентий а, йоӀарий а буур бу“+.

10Хьайца болчарна хьалха кхаба йоха а яй, 11цаьрга дӀаала: „Иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло: ХӀара къам а, хӀара гӀала а юха меттахуттийла доцуш, кхаба йохош санна, дохор ду Ас. Белларш Тупатехь а дӀабухкур бу, кхечу меттехь уьш дӀабохка меттиг ца хиларна+. 12И хӀума дийр ду Аса кху меттигна а, цуьнан бахархошна а, – боху Везачу Эло. – ХӀара гӀала Тупатах тарйина дӀахӀоттор ю Аса. 13Ярушалаймера цӀенош а, яхӀудхойн паччахьийн цӀенош а – шайн цӀенойн тхевнашна тӀехь стигалийн ницкъашна кӀур тоьхна а, кхечу деланашна чагӀаран сагӀанаш даьхна а долу массо а цӀенош – Тупат санна, Далла хьалха боьха хир ду“»+.

14Делера болу хаамаш бан Везачу Эло ша вахийтина йолчу Тупатера Ярми-ЯхӀу юхавирзича, иза, Делан цӀийнан керта а вахана, дерриге а халкъе вистхилира:+
15«Иштта боху массо а ницкъийн Веза Эла волчу Исраилан Дала: „Хьовсал, хӀокху гӀалина а, цунна гонах йолчу ярташна а Аса хьалха аьлла болу массо а бохамаш бийр бу, хӀунда аьлча уьш бухахьа а бевлира, Сан дешнашка царна ладогӀа а ца лиира“».

20

Ярми-ЯхӀу а, Пашихьур а

20^1Динан да а, Везачу Элан цӀийнан уггар лакхара хьаькам а волчу Амиран кӀанта Пашихьура, шена Ярми-ЯхӀус Делера болу и хаамаш беш хезча, 2Ярми-ЯхӀу-пайхамарна еттийтира. ТӀаккха цо, Ярми-ЯхӀу Везачу Элан цӀийнан кертахь долу Бен-Яманан лакхара ков долчу а вигийтина, цунна дечиган буржалш тохийтира+. 3+Амма шолгӀачу дийнахь, буржалш дӀа а даьхна, Пашихьура иза дӀахийцира. Ярми-ЯхӀус цуьнга элира: «Везачу Эло хьан цӀе Пашихьур аьлла ца тиллина, амма Массанхьа а долу къемат[*] аьлла тиллина+. 4ХӀунда аьлча иштта боху Везачу Эло: „Аса хьох хьуна хьайна а, хьан доттагӀашна а хьалха къемат дийр ду. Уьш шайн мостагӀчун туьро хӀаллакбийр бу, и хӀума хьан бӀаьргашна гур а ду. Аса берриг а ЯхӀудан халкъ Бавелан паччахьан кара дӀалур ду, цо цхьаберш Бавел-махка дӀабуьгур бу, кхиберш хӀаллакбийр бу. 5Кху гӀалин массо а бахам церан мостагӀийн кара дӀалур бу Аса. Къахьегарца гӀалин халкъо мел гулдинарг а, гӀалин массо а еза хӀуманаш а, яхӀудхойн паччахьийн хазна а мостагӀийн кара дӀалур ю Аса. Цара и массо а хӀума хӀонс санна Бавеле дӀахьур ю+. 6Хьо а, Пашихьур, хьан цӀахь мел верг а йийсаре вуьгур ву. Бавеле дӀавигначул тӀаьхьа хьо лийр ву, цигахь хьо а, хьан массо а доттагӀий а, ахьа шайна харцахьа пайхамаралла дина болу, дӀабухкур бу“»+.

Пайхамаран латкъам

7Веза Эла, Ахьа со Хьайна тӀеозийна,
ткъа со Хьох Ӏехавелла.

Хьо сол ницкъ болуш ву,

Ахьа со эшийна.

Со массарна а хьалха белам хилла,
нах сох массо а дийнахь кхаьрдаш бу+.

8Со вист мосазза хуьлу,

Аса, мохь а бетташ, кхойкху:

«Къизалла а, хӀаллакьхилар а хир ду».

Везачу Элера болу и хаам ас барна,
наха со сийсаз а во, сох массо а дийнахь кхаьрда.

9ТӀаккха аса сайга элира: «Вицвийр ву аса Веза Эла,
бийр бац аса Цуьнан цӀарах хаамаш».

Амма сан кийрахь Цуьнан дош, цӀе санна, догура,
сан даьӀахкашкахь дӀахьулйина цӀе санна, иза летара.

Со хӀоьттинера иза сайгахь сецо гӀерташ,
соьга иза кхин сеца а ца лора+.

10Дукхахболчеран шабар-шибарш хеза суна:

«Массанхьа а вайна къемат ду!

Вай иза емалван ма веза!»

Соьгара гӀалат даларе а хьоьжуш,
сан массо а доттагӀаша боху:

«Иза Ӏехо мегар ву.

ТӀаккха иза эшор ву вай,
цунна бекхам а бийр бу»+.

11Амма соьца Веза Эла ву, Иза ницкъболу тӀемало санна ву.

Цундела сан мостагӀийн ког тасалур бу,
цаьрга со эшалур а вац.

Церан Ӏалашо кхочушхир яц,
уьш юьхьӀаьржачу хӀуьттур бу.

Церан эхь цкъа а дицдийр дац,
иза абаденналц лаьттар ду+.

12Массо а ницкъийн Веза Эла!

Хьо бакъахьара леларш зуьйш ву,
нехан даг чохь дерг Хьуна дика го.

Айхьа царна бекхам беш гайтахьа суна,
сан гӀуллакх аса Хьан кара дӀаделла дела+.

13Лекхийша эшарш Везачу Элана!

Хастамаш бейша Везачу Элана!

Цуьнга бен ваккхалур вац мисканиг
зуламечу стеган карара+.

14+Сардам буллу аса со винчу денна!

Декъаза хуьлда сан нанас со дуьнен чу ваьккхина де!+

15НеӀалт хуьлда: «Хьуна кӀант вина!» аьлла,
кхаъ а баьккхина, сан дена хазахетийтинчу стагана.

16Везачу Эло къа ца хетарца йохийначу
гӀаланашна хилларг хуьлийла цу стагана.
Хезийла цунна Ӏуьйранна орца даккхар,
ткъа делкъахенахь тӀеман маьхьарий,+
17сайн ненан кийрахь со ца вуьйш витарна,
сан нана суна каш хилла ца йитарна,
со дуьнен чу ца волуш ца витарна!+
18ХӀунда ваьлла те со сан ненан кийрара ара?

Деган Ӏийжамаш, бохамаш бен суна гина хӀумма а ма дац!

Ткъа сан дахар юьхьӀаьржачу хӀоттарца чекхдер ду+.

21

Ярушалайм эшор хиларх лаьцна аьлларг

21^1Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера хаам кхечира. Иза дара яхӀудхойн паччахь волчу ЦӀадукъ-ЯхӀус и волчу Малки-ЯхӀун кӀант Пашихьур а, иштта МаӀсей-ЯхӀун кӀант динан да волу Цапни-ЯхӀу а хӀара хабар эцна вахийтинчу хенахь:+
2+«Дехар дехьа тхох лаций Везачу Эле, хӀунда аьлча бавелхойн паччахь волу Набухди-Нецар тхуна дуьхьал тӀом беш ву. Везачу Эло тхан дуьхьа, Ша хьалха ма-дарра, Ӏаламат дан там бу, Набухди-Нецар[*] тхуна дуьхьал ваьллачуьра дӀа а волуьйтуш»+.

3ТӀаккха Ярми-ЯхӀус цаьрга элира: «ЦӀадукъ-ЯхӀуга иштта дӀаала: 4„Исраилан халкъан Везачу Дала боху: Шун карахь болу тӀемалой гӀалина го бинчу бавелхойн паччахьца а, хашадхошца[*] а хӀинца гӀалин пенашна арахула тӀом беш бу. Амма Аса и тӀемалой гӀалин юккъе юхаберзор бу. 5Аса-Айса бийр бу шуна дуьхьал тӀом, кховдийначу куьйгаца а, нуьцкъалчу пхьаьрсаца а, Сайн оьгӀазаллица а, дераллица а, чӀогӀачу моханца а+. 6Аса тухур ю Ярушалаймехь бехаш болчарна – адамашна а, бежанашна а. Ӏожаллин ун бахьана долуш лийр бу уьш. 7Цул тӀаьхьа, – боху Везачу Эло, – яхӀудхойн паччахь волу ЦӀадукъ-ЯхӀу а, цуьнан тхьамданаш а, цу гӀалара Ӏожаллин уьнах а, туьрах а, мацаллах а кӀелхьардаьлла долу халкъ а дӀалур ду Аса бавелхойн паччахь волчу Набухди-Нецаран кара а, уьш байа лууш болчу церан мостагӀашна а. Набухди-Нецара уьш туьраца хӀаллакбийр бу. Цо уьш кхоор а бац, царах къа а хетар дац, къинхетам а бийр бац“+.

8Цу халкъе кхин а дӀаала: „Иштта боху Везачу Эло: ‘ХӀинца Аса шуна дахарна тӀебоьду некъ а, Ӏожаллина тӀебоьду некъ а дӀакховдабо+. 9ХӀокху гӀалахь виснарг туьро, мацалло, я уьно хӀаллаквийр ву. Амма Ярушалаймера ара а ваьлла, гӀалина го бинчу хашадхойн каравахнарг дийна вуьсур ву. Цо шен дахар кӀелхьардаьккхина хир ду+. 10Аса сацам бина хӀокху гӀалина бохам баккха, Аса цунна диканиг дийр дац, – боху Везачу Эло. – Ярушалайм-гӀала бавелхойн паччахьан кара дӀалур ю, ткъа цо иза цӀергахь ягор ю’“»+.

ЯхӀудхойн паччахьан цӀенна лерина йолу кхел

11ЯхӀудхойн паччахьан цӀийнах лаьцна Везачу Эло суна тӀедиллира иштта дӀаала аьлла: «Везачу Элера болчу хааме ладогӀа!+
12Даудан тӀаьхье! Везачу Эло иштта боху: хӀора дийнахь кхел е, гӀело хуьлуш верг цуьнан мостагӀчух кӀелхьар а воккхуш. Иза аша ца дахь, Сан дералла, цӀе санна, летар ю, аша лелош долу вониг бахьана долуш. Сан оьгӀазалла йогуш хир ю цхьаьнгге а дӀаяйалур йоцучу тайпана. 13ТогӀин яхархо йолу Ярушалайм-гӀала, тӀапломахь лаьтта тарх, хьуна дуьхьал ваьлла Со, – боху Везачу Эло. – Аша боху: „Тхуна дуьхьал цхьа а вер вац, тхан дӀалечкъийла цхьаммо а дӀалоцур яц“+. 14Аша динчу гӀуллакхе хьаьжжина таӀзар а дийр ду шуна, – боху Везачу Эло. – Аса шун паччахьан цӀахь цӀе латор ю, цо гонах мел долу хӀума дагор ду»+.

22

ЯхӀудхойн паччахьан цӀенна Ярми-ЯхӀус бина хаам

22^1Везачу Эло иштта боху: «ЯхӀудхойн паччахьан цӀа а гӀой, цигахь хӀара дешнаш дӀаала: 2„Дауд-паччахьан тӀаьхьенах волу яхӀудхойн паччахь, ладогӀа Везачу Элера болчу хааме – ахь а, хьан тхьамданаша а, хӀокху кевнехула дӀасалелаш долчу хьан халкъо а ладогӀа! 3Иштта боху Везачу Эло: ‘Бакъдерг а, нийсо а лелае, гӀело йинарг гӀело еш волчух ларве, тӀевеаначу стагана гӀело ма е, иза дӀа а ма тетта, бай а, бисина Ӏаш болу зударий а ларбе, бехк боцучун цӀий а ма Ӏанаде хӀокху меттехь+. 4Шайга аьлларг деш шу хилахь, Дауд-паччахьан тӀаьхьенах болу паччахьаш хӀокху паччахьан цӀенойн кевнехула чуоьхур бу. Уьш шайн тхьамданашца цхьаьна, гӀудалкхашна а, говрашна а тӀе а хийшина, кхузахула чубогӀур бу+. 5+Амма хӀокху дешнашка аша ла ца догӀахь, Аса Сайх дуй боу, – боху Везачу Эло, – хӀара цӀа Аса дассор ма ду’“»+.

6ЯхӀудхойн паччахьан цӀийнах лаьцна Везачу Эло иштта боху: «ГалӀад-мохк я Ливанун-лам санна хаза хьо Суна хетахь а, шен гӀаланашкахь цкъа а адам дехаш йоцу яьсса аре санна йийр ю Аса хьох. 7Аса шуна шу хӀаллакден берш бохур бу шуна дуьхьал, хӀораннан а карахь герз а долуш. Ткъа цара хьан уггар дика долу баганан дитташ, схьа а дохуш, цӀерга кхуьссур ду+.

8Кхечу къаьмнех дуккха а наха, шаьш хӀокху гӀалина уллохула тӀехдуьйлучу хенахь, вовшашка хоьттур ду: „ХӀунда дина те Везачу Эло хӀокху тайпана гӀуллакх хӀокху йоккхачу гӀалина?“+
9Царна жоп луш, эр ду: „Иза дина, шайн Везачу Дала бина барт дӀа а теттина, кхечу деланашна Ӏибадат а деш, царна Ӏамал а еш, уьш лелла дела“»+.

Шалумах лаьцна болу Делера хаам

10Веллачу паччахьах белхар а ма хӀиттаде,
иза дӀакхалхарх тийжарш а ма хӀиттаде.
ХӀетте а, даггара тийжа цуьнан кӀантана,
хӀинца йийсаре дӀавуьгуш волчу,
иза кхин цкъа а цӀа ца верзарна а,
ша вина мохк цунна кхин ца гарна а+.

11+Везачу Эло яхӀудхойн паччахь волчу Юши-ЯхӀун кӀантах Шалумах[*] (шен да волчу Юши-ЯхӀул тӀаьхьа паччахь а хилла иза, кху меттера йийсаре дӀавигна а ву) лаьцна иштта боху: «Иза цкъа а кху метте юхавоьрзур вац. 12Иза мисархоша ша дӀавигначу меттехь лийр а ву, цунна хӀара мохк кхин гур а бац»+.

ЯхӀу-Якхамах болу Делера хаам

13Декъаза ву шен паччахьан цӀенош хьарамлонца дийриг,
цӀенойн лакхара чоьнаш харцонца йийриг,
шен махкахошка маьхза къахьоьгуьйтург,
цара бинчу балхана алапа ца лург+.
14Цо боху: «Аса сайна доккха цӀа дийр ду,
шена чохь паргӀат чоьнаш а йолуш».
Цо даккхий кораш а доху,
пенаш баганан дечигца кечдо,
царна цӀен басар а хьокху.

15Кхечарал айхьа баганан диттах дико чоьнаш кечйича,
хьо паччахь хир ву моьтту хир ду хьуна?
Хьан ден, кхечеран санна, даар-малар дара,
амма цо нийсо а, бакъдерг а лелайора,
ткъа цундела цуьнан аьтто хуьлура+.
16Къен а, миска а волчун гӀуллакх
цо нийсонца къастадора.
Цундела иза дика вехаш вара.
Иза дац те Со вовзар? –
боху Везачу Эло. –+
17Амма хьан бӀаьргаш а, дог а
харцахьа хьайна са яккха а,
бехк боцучеран цӀий Ӏано а,
нахана гӀело а, ницкъ бан а
бен тӀедерзийна дац.

18+Цундела Везачу Эло яхӀудхойн паччахь волчу Юши-ЯхӀун кӀантах ЯхӀу-Якхамах лаьцна иштта боху:

«Цхьаммо а, цунна тийжаш, эр дац:

„Маржа-яӀ сан ваша! Маржа-яӀ сан йиша!“

Цхьаммо а, цунна тийжаш, эр дац:

„Маржа-яӀ сан олахо! Маржа-яӀ сан паччахь!“+

19Хьо, вир дӀа-ма-йоллара, дӀавуллур ву,
хьан дакъа, Ярушалайман кевнал
ара а даьккхина, охьакхуссур ду»+.

Ярушалаймах лаьцна Делера болу хаам

20«Ливанунан лаьмнаш тӀе а валий, мохь тоха!

Башан-махкахь мохь а бетта, Ярушалайман халкъ,

Ӏабариман лаьмнаш тӀера хьан аз а айде.

хӀунда аьлча массо а хьан бартхой эшийна бу+.

21Хьо сашортехь бехачу хенахь,

Ас хьоьга дӀахьедира,
амма ахьа ладугӀур дац элира.

Хьо къона долчу хенахь дуьйна а
ахьа ла ца дугӀура Аса бохучуьнга.

22Хьан массо а баьчча мохо дӀахьур ву,
ткъа хьан бартхой йийсаре буьгур бу.

ТӀаккха хьо юьхьӀаьржачу хӀуттур ву,
айхьа мел лелийна зуламаш бахьана долуш.

23Ливанунерчу дечигах йинчу гӀалахь вехаш волу хьо,
баганан диттан дечигах динчу цӀеношкахь Ӏаш волу хьо,
ма узарш дийр ду ахь, хьайна бохам тӀебеача,
берах хьийзо зудчун лазарш санна хир бу иза!»+

ЯхӀу-Яхинна йо Делан кхел

24+«Дийна волчу Сох чӀагӀо йо Аса, – боху Везачу Эло, – яхӀудхойн паччахь волу ЯхӀу-Якхаман кӀант ЯхӀу-Яхин, хьо Сан аьтту куьйган пӀелгара мухӀар хилча а, Аса хьо цу тӀера схьа а ваьккхина,+
25хьан са лоьхуш болчеран кара а дӀалур ву, иштта хьо кхоьруш волчу бавелхойн паччахьан Набухди-Нецаран а, хашадхойн кара а дӀалур ву. 26Аса хьо а, хьо вина йолу хьан нана а шу дуьнен чу девлла доцучу хийрачу махка кхуьссур ду, цигахь шу лийр ду+. 27Хьуна хьайн махка юхаверза луур ду, амма хьо цига юхавоьрзур вац».

28ЯхӀу-Яхин цӀе йолу хӀара стаг йохийна кхаба санна я цхьанна а ца оьшу кхаба санна ву те? ХӀунда лаьллина те иза шен доьзалца царна бевзаш а боцучу хийрачу махка дӀа+?

29Ва ЯхӀудан латта! Аса хьоьга чӀогӀа доьху,

Везачу Элера болчу хӀокху хааме ладогӀа!+

30Иштта боху Везачу Эло:

«ДӀаязде цу стагах лаьцна,
тӀаьхье йоцуш волчу стагах санна,
шен дахарехь аьтто кхин хир боцучух санна,
хӀунда аьлча цуьнан тӀаьхьенах цхьаммо а,
Дауд-паччахьан цӀийнах ша хиларна,
ЯхӀуд-махкахь паччахьалла дийр ду»+.

23

Хиндолчух сатийсар

23^1«Декъаза бу, Сан уьстагӀий хӀаллак а деш, дӀаса а лоьхкуш лелаш болу Ӏуй», – боху Везачу Эло+. 2Цундела Шен къомана тӀехь Ӏуналла дан дезаш болчу Ӏуйшка Исраилан Дела волчу Везачу Эло боху: «Аша Сан уьстагӀий дӀасалаьхкина, аша царна Ӏуналла а ца дина. Цундела Аса таӀзар дийр ду шуна, – боху Везачу Эло. – 3Аса уьш дӀалаьхкина болчу массо а мехкашкара Сайн дисина долу жа схьа а гулдийр ду, шайн дежийле юха а дерзор ду. Цигахь церан бераш хир ду, церан тӀаьхье стам а лур ю+. 4Аса цунна тӀехь дола дийр долу Ӏуй дӀахӀиттор бу. ТӀаккха уьш, кхера а ца кхоьруш, къемат а доцуш, лелар бу, царах цхьа а вийна хир вац», – боху Везачу Эло+.

5+«ТӀекхочуш ю цхьа зама, – боху Везачу Эло, – Аса Даудан тӀаьхьенах Сайн лаамехь волу цхьа зӀийдаг кхиор йолу. Цо хьекъалца паччахьалла дийр ду, хӀокху лаьтта тӀехь нийсо а, бакъдерг а лелор ду+. 6Цо олалла дечу деношкахь ЯхӀудан халкъ паргӀат хир ду, ткъа Исраилан халкъ сашортехь Ӏийр ду. Цуьнан цӀе иштта тиллина хир ю: „Тхуна нийсо лелош волу Веза Эла“+.

7Иштта, тӀекхочур ю цхьа зама, – боху Везачу Эло, – Исраилан халкъ Мисар-махкара арадаьккхинчу дийна волчу Везачу Элах адамаша кхин чӀагӀо йийр йоцу. 8Мелхо а Исраилан халкъ къилбаседехьарачу махкара а, массо а Ша уьш дӀабахийтина долчу латтанашкара а юхадерзийначу дийна волчу Везачу Элах чӀагӀо йийр ю цара. Оцу хенахь и халкъ шен лаьтта тӀехь дехар ду»+.

Харцпайхамарех лаьцна Делера болу хаам

9ХӀара дешнаш пайхамарех лаьцна ду.

Сан дог кийрара схьаэккха доллуш ду,
сан даьӀахкаш егош ю,
со чагӀаро вахийна волу стаг санна ву,

Веза Эла а, Цуьнан деза дешнаш а бахьана долуш.

10Далла тешаме боцучарах мохк буьзна.

Церан дахар вочунна тӀедирзина ду,
цара харцонца нахана шайн ницкъ бо.

Везачу Элан неӀалт хилар бахьана долуш,
латта тийжаш ду, яьссачу аренгахь йолу
дежийлаш якъаелла Ӏохкуш ю.

11«Пайхамарш а, динан дай а Ӏеса бу, – боху Везачу Эло, –
ур-атталла Сайн цӀа чохь а церан Ӏесалла хааелла Суна+.

12Цундела церан некъ царна хир бу,
боданехь нах шоьршуьйтуш болу.

ДӀа а теттина, цигахь уьш охьаэгар бу.

Царна таӀзар дечу деношкахь

Аса царна бохамаш хуьлуьйтур бу, –
боху Везачу Эло. –+

13Шамранан пайхамаршна юкъахь
иштта дегаза хӀума гина Суна:

цара БаӀалан цӀарах хаамаш бо.

Сан Исраилан халкъ ледеш ду цара+.

14+Ярушалайман пайхамаршна юкъахь
иштта ирча хӀума гина Суна:

ямарта а хуьлуш, цара харцонаш лелайо.

Зуламхошна цара гӀо дар бахьанехь,
цхьа а шен Ӏесаллех дӀа ца воьрзу.

Суна хьалха уьш берриш а Седам-гӀалин бахархой санна бу,
ткъа Ярушалаймера нах Суна Ӏамор-гӀалин бахархой санна бу»+.

15ХӀара боху массо а ницкъийн Везачу Эло оцу пайхамарех лаьцна:

«Аса сагал-буц йоуьйтур ю цаьрга,
дӀаьвше хи а молуьйтур ду,
хӀунда аьлча Ярушалаймера пайхамаршна тӀера
массо а лаьтта тӀехь Ӏесалла яьржина»+.

16Иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло: «Шайга хаамаш беш болчу пайхамаршка ла ма догӀа. Цара шу эрначу сатийсарех дузу. Цара беш берш шайн дегнаш чохь кхоьллинарш бу, Везачу Элера хаамаш бац+. 17Цара массо а хенахь Сох ца бешаш болчаьрга олу: „Везачу Эло боху: шу долчохь машар хир бу“, ткъа шайн аьрхачу дегнашца лелаш болчаьрга цара олу: „Шуьга бохам богӀур бац“»+.

18Царна юкъара мила ву Везачу Элан стигаларчу гуламехь лаьттинарг, Везачу Эло бохург гуш а, хезаш а волу? Царна юкъара мила ву, Цуьнга ла а доьгӀна, Цо бохург дӀахезнарг+? 19Везачу Элан дералла, дарц санна, царна тӀейогӀуш ю, иза Ӏесачеран коьрта тӀе, йилбазмох санна, южур ю+. 20Везачу Элан оьгӀазалла дӀаер яц, Ша мел дан леринарг чекхдаккхалц. ТӀедогӀуш долчу деношкахь шу цунах дика кхетар ду+.

21Везачу Эло боху: «И пайхамарш Аса бахкийтина бац, амма уьш, Сан геланчаш санна, бевдда лела. Аса царна хӀумма а ца дийцира, амма цара Сан цӀарах хаамаш бина+. 22Уьш Сан стигаларчу гуламехь хиллехьара, цара Сан дешнаш Сан халкъе дӀакхачийна а хир дара, цара и халкъ шен вочу некъа тӀера юьстахдалийтина а хир дара, зуламе гӀуллакхаш дечуьра сацийна а хир дара.

23Со шуна уллохь волуш бен вац те Дела? – боху Везачу Эло. – Со шуна генахь хилча а ву шуна Дела, Со массанхьа а ву!+
24ДӀалачкъалур вуй стаг Суна ца гучу меттехь? – боху Везачу Эло. – Стигалахь я лаьттахь Со воцу меттиг ю ткъа? – боху Везачу Эло. –+
25Суна хезна Сан цӀарах харцхаамаш беш болчу пайхамарша бохург. Цара олу: „Суна гӀенах гина, суна гӀенах гина“+. 26Мел дахлур ду иза? Дукха лелар буй те и пайхамарш харцдерг а дуьйцуш, шайн дегнашкара болу хаамаш а беш? 27Вовшашка дуьйцучу гӀенаша Сан халкъе Сан цӀе йицйойтур ю моьтту царна, БаӀал бахьана долуш церан дайшна Сан цӀе йицъелла ма-хиллара+. 28ГӀан гина волчу пайхамаро, шена гӀенах гинарг гӀан ду аьлла, дийца деза, амма шегахь Сан дош долчо, иза ма-дарра дӀадийца деза. Кегаш цӀена кӀа ма дац! – боху Везачу Эло. – 29Соьгара болу хаам цӀе санна бу, – боху Везачу Эло, – иза тарх йохош йолу варзап санна бу. 30Иза иштта хилча, – боху Везачу Эло, – вовшашкара Сан дешнаш лечкъадеш болчу пайхамаршна дуьхьал ву Со+. 31Иштта, – боху Везачу Эло, – шайгара хаамаш беш белахь а, Соьгара и хаамаш бу бохуш болчу пайхамаршна дуьхьал ву Со. 32Харцонех дуьзна гӀенаш дӀадуьйцучу пайхамаршна дуьхьал ву Со, – боху Везачу Эло. – ГӀенаш дӀа а дуьйцуш, шайн харцонашца а, Ӏехорца а цара Сан халкъ тиладо. И пайхамарш Аса бахкийтина а бац, Аса къобалбина а бац. Сан халкъана цхьа а тайпана аьтто ца боккху цара», – боху Везачу Эло+.

Везачу Элера болу мохь

33«ХӀокху халкъо, я пайхамаро, я динан дас „Везачу Элан хааман мохь хӀун бу?“ аьлла, хаттар дахь, ахьа, Ярми-ЯхӀу, цаьрга ала деза: „Шу Везачу Элан хала мохь бу, иза Цо охьа а тосур бу“, – боху Везачу Эло. – 34Нагахь санна пайхамаро, я динан дас, я халкъо „Везачу Элера мохь бу“ алахь, аса цу стагана а, цуьнан цӀенна а таӀзар дийр ду. 35Цундела вовшашка а, вашас веше а иштта ала: „ХӀун жоп делира Везачу Эло?“, я „ХӀун элира Везачу Эло?“ 36Ткъа „Везачу Элера мохь“ боху дешнаш цкъа а шайгара ма хазийта, хӀунда аьлча и мохь Везачу Элера бу шаьш алахь а, иза стага ша кхоьллина дешнаш бен дац. Иштта, „Везачу Элера мохь“ боху дешнаш а далош, дийна волу Дела а, массо а ницкъийн Веза Эла а, вайн Дела а Волчун дешнаш харцахьа туьду аша. 37Ахьа иштта хатта деза пайхамаре: „Муха жоп делира Везачу Эло?“ я „ХӀун элира Везачу Эло?“ 38Амма аша „Везачу Элера болу мохь бу сан“ алахь, Везачу Эло иштта боху: Аса шуна „Везачу Элера болу мохь бу сан“ ала дихкинера, амма аша, Соьга ла а ца дугӀуш, и дешнаш даладо. 39Цундела беза мохь санна долу шу Аса, хьала а айина, дӀакхуьссур ма ду. Шу а, шун дайшна Аса дӀаелла гӀала а Аса Сайна уллора дӀатоттур ю. 40Аса цкъа а йицлур йоцу юьхьӀаьржо а, гуттара а хир йолу сийсазалла а тӀейоуьйтур ю шуна»+.

24

Инжираш чохь йолу ши тускар

24^1+Везачу Эло суна дуьхьал сурт хӀоттийра, Шен цӀенна хьалха лаьтташ долу инжираш чохь йолу ши тускар а гойтуш. (Иза дара бавелхойн паччахь волчу Набухди-Нецара яхӀудхойн паччахьан ЯхӀу-Якхаман кӀант Яхун-ЯхӀу яхӀудхойн тхьамданашца а, аьчка а, дечиган а пхьерашца а Ярушалайм-гӀалара Бавел-махка йийсаре вигначул тӀаьхьа.)+
2Цхьана тускар чохь яра хьалххе хуьлуш ерш санна йолу дика инжираш, ткъа вукху тускар чохь яа ца маггал телхина вон инжираш яра+. 3ТӀаккха Везачу Эло соьга хаьттира: «ХӀун го хьуна, Ярми-ЯхӀу?»

Аса жоп делира: «Суна инжираш го. Дика инжираш чӀогӀа дика ю, ткъа вон инжираш яа а мегарг ца хиллал телхина ю».

4ТӀаккха соьга Везачу Элан дош кхечира: 5«Иштта боху Исраилан халкъан Везачу Дала: „ХӀара дика инжираш санна, мостагӀаша кхузара дӀадигна долу а, Айса хашадхойн махка дӀадаийтина долу а ЯхӀудан халкъ дика хетар ду Суна. 6Церан диканна Аса церан терго йийр ю, уьш хӀокху махка юха а балор бу. Аса уьш юхаметта а хӀиттор бу, бохор а бац. Аса уьш дӀабугӀур а бу, орамашца схьабохур а бац+. 7Аса царна лаам лур бу Со вовзийта а, Со Веза Эла хилар дӀадовзийта а. Уьш Сан къам хир ду, ткъа Со церан Дела хир ву, хӀунда аьлча уьш доггах Со волчу юхабоьрзур бу“+.

8Ткъа яа мегаш ца хиллал телхина йолчу вон инжирашца санна, – боху Везачу Эло, – Со хир ву яхӀудхойн паччахь волчу ЦӀадукъ-ЯхӀуца а, цуьнан тхьамданашца а, иштта хӀокху махкахь бисина болчу я Мисар-махкахь бехаш болчу Ярушалаймера шаьш кӀелхьарбаьхначаьрца а+. 9Дуьненан массо а пачхьалкхашна Аса царах инзаре а, вон а хӀума дийр ду. Аса уьш дӀалаьхкина йолчу массо а меттехь атта хоьтуьйтур бу, царах масалш а далош, нах кхордуьйтур бу, церан цӀераш а йохуш, неӀалташ кхайкхадойтур ду+. 10Аса туьраца, мацаллица, Ӏожаллин уьнца хӀаллакбийр бу уьш, церан дайшна деллачу лаьтта тӀехь уьш хӀаллакьхилла дӀабовллалц»+.

25

Къилбаседехьара болчу мостагӀех лаьцна Делера болу хаам

25^1+ЯхӀудхойн паччахь волу Юши-ЯхӀун кӀант ЯхӀу-Якхам паччахьаллехь волчу доьалгӀачу шарахь Везачу Элера ЯхӀудан дерриге а халкъах лаьцна болу хаам кхечира Ярми-ЯхӀуга. (Иза Набухди-Нецар Бавел-махкахь паччахь дӀахӀоьттина хьалхара шо дара.)+
2И хаам пайхамар волчу Ярми-ЯхӀус дӀакхайкхийра ЯхӀуд-махкарчу а, Ярушалаймерчу а дерриге а халкъе. 3«ЯхӀудхойн паччахьо Аминан кӀант Юши-ЯхӀус паччахьалла до кхойтталгӀачу шарахь дуьйна таханлера де тӀекхаччалц – ткъе кхаа шарахь – соьга Везачу Элера хаамаш кхочура. Аса шуьга юх-юха а и хаамаш дӀакхайкхабора, амма аша ла ца дугӀура Соьга+. 4Везачу Эло Шен ялхой болу пайхамарш юх-юха а шу долчу бохкуьйтура, амма аша цаьрга ла а ца дугӀура, уьш тергал а ца бора+. 5Оцу пайхамарша олура: „Шайн вочу некъех а, зуламаш лелорах а шух хӀорра а дӀаверзалаш, тӀаккха Везачу Эло шуна а, шун дайшна а деллачу лаьтта тӀехь абаденналц даха таро хир ю шун+. 6Кхечу деланашна тӀаьхьа ма хӀитта, царна Ӏамал ярхьама а, Ӏибадат дархьама а. Шун куьйгаша бина болу уьш бахьана долуш, ма вахийта со оьгӀаз. ТӀаккха Аса зен дийр дац шуна“+. 7Амма аша Соьга ла ца дуьйгӀира, – боху Везачу Эло. – Шайн куьйгаша дина гӀуллакхаш бахьана долуш, Со а оьгӀаз вохуьйтура аша, иштта шайна вонаш а дора.

8Цундела массо а ницкъийн Везачу Эло боху: „Аша Сан хаамашка ла ца доьгӀна дела, 9Аса массо а къилбаседехьара къаьмнаш а, Сан лай волу бавелхойн паччахь Набухди-Нецар а схьавалор ву. Аса уьш хӀокху махкана а, мехкан бахархошна а, цунна гонах мел долчу къаьмнашна а дуьхьалбохур бу. Аса кхоччуш хӀаллакбийр бу уьш, царах гуттаренна а къапалгаш а еш. Уьш къемате а хир бу, царах кхаьрдар а бу+. 10+Аса дӀадоккхур ду кхузара даккхийдер а, сакъерадалар а, кхин хезар дац кхузахь нускалан а, зуда ялош волчун а ирсе аьзнаш. Аса хьеран кохьарш а сацор ю, стогарийн серло а дӀайойур ю+. 11+Дерриг а хӀара латта яьсса, инзаре меттиг хилла дӀахӀуттур ду, ткъа кхузарчу къаьмнаша Бавелан паччахьан йийсарехь кхузткъе итт шо доккхур ду+. 12Кхузткъе итт шо дӀадаьллачул тӀаьхьа Аса Бавелан паччахьна а, цуьнан къомана а таӀзар дийр ду, цара летийна къинош бахьана долуш, – боху Везачу Эло. – Хашадхойн мохк гуттаренна а бассор бу Аса. 13Аса хир бу аьлла болу а, массо а къаьмнашна дуьхьал Ярми-ЯхӀус дӀакхайкхийна болу а, оцу тептар тӀехь дӀаязбина болу а массо а бохамаш бийр бу Аса оцу махкана+. 14Бавелера халкъ дуккха а халкъашна а, баккхийчу паччахьашна а хьалха гӀуллакх деш лелар ду, цара диначуьнга а, церан куьйгаша лелийначуьнга а хьаьжжина, Аса царна доггӀург дӀа а лур ду“»+.

Халкъашна тӀехь хилла Везачу Элан кхел

15Исраилан халкъан Везачу Далла соьга элира: «Сан карара хӀара оьгӀазаллин чагӀар чохь долу кад дӀа а эций, Аса хьо вохуьйтучу меттехь дехаш долчу массо а халкъашка цу чуьра малийта+. 16Уьш, цу чуьра дӀамеллачул тӀаьхьа, дӀаса а лесташ, хьерабевлча санна лелар бу, хӀунда аьлча царна гур ду Аса шайна тӀедерзор долу тур»+.

17Аса, Везачу Элан карара кад схьа а эцна, цу чуьра Везачу Эло со тӀевахийтина долчу массо а халкъашка малийтира+. 18Аса Ярушалайм-гӀалане а, ЯхӀуд-махкарчу гӀаланашка а, церан паччахьашка а, тхьамданашка а цу кеда чуьра малийтира, церан латтанаш дассорхьама а, адамашка, цецбовларца шакарш а етташ, цу меттигийн цӀераш а ялош, неӀалт алийта. Нах хӀинццалц а иштта лела.

19Аса иштта цу кеда чуьра малийтира:

Мисар-махкара паччахь волчу пирӀуне а, иштта цуьнан ялхошка а, тхьамданашка а, цуьнан дерриг халкъе а,+
20цигарчу эделла долчу халкъашка а;

ӀуцӀа-махкарчу массо а паччахьашка а;
пӀелаштамхойн гӀаланийн массо а паччахьашка а: Ашкхилун-гӀалин а, Ӏази-гӀалин а, Ӏекхран-гӀалин а, иштта Ашдод-гӀалин дисинчу декъан а массо а паччахьашка а;+

21Эдом-мехкан а, Муаби-мехкан а, Ӏаммин-мехкан а бахархошка;+

22Цора-гӀалара а, ЦӀадан-гӀалара а болчу паччахьашка;
хӀордан йистехь дехаш долчу къаьмнийн паччахьашка;+

23Даддан-гӀалане а, Тейма-гӀалане а, Буз-гӀалане а;
шайн гиччош тӀера месаш лоргуш мел долчу къаьмнашка а;+

24Ӏаьрби-махкарчу массо а паччахьашка а;
яьссачу аренгахь дехаш долчу тукхамийн массо а паччахьашка а;

25Зимарера а, Ӏейламера а, Мадайгара а паччахьашка а;+

26къилбаседехьа долчу уллорачу а, генарчу а латтанашкара болчу массо а паччахьашка тӀекӀел а.

Аса дуьнен тӀехь долчу массо а пачхьалкхашкарчу халкъашка малийтира Везачу Элан оьгӀазаллин кад. Ткъа Шейшакарчу[*] паччахьо а мер бу тӀаьххьара и кад.

27ТӀаккха Везачу Эло соьга элира: «ДӀаала цаьрга иштта: „Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло боху: Сан оьгӀазаллин кедара дӀа а молуш, даха а дехаш, схьаӀеттаде, тӀаккха охьа а эгий, кхин хьала а ма гӀитта, шайна Аса даийтина долу тур бахьана долуш“+. 28Нагахь санна уьш, хьан карара дӀа а эцна, и кад ца молуш дуьхьал бовлахь, ахьа цаьрга ала: „Массо а ницкъийн Везачу Эло боху: аша, хӀуъа хилахь а, дӀамер бу и кад!“+
29Со Сайн цӀе лелош йолчу гӀалина Ярушалаймана Айса дан леринарг дан волалуш ву. Шуна моьтту хир ду шайна таӀзар ца деш Аса шу дуьтур ду. Дуьтур дац! Аса туьре омра до, дуьнен тӀехь мел болчу нахана таӀзар де аьлла, – боху массо а ницкъийн Везачу Эло+.

30Ярми-ЯхӀу, цаьрга дӀаала:

„Везачу Эло, лоьмо санна, стигалара схьа гӀигӀ дийр ду.

Цо Шен дезачу цӀа чуьра нуьцкъалчу озаца къамел дийр ду.

ЧӀогӀачу озаца Цо гӀигӀ дийр ду Шен махкана дуьхьал.

Кемсех мутта а доккхуш, кемсаш а хьоьшуш,
чагӀар деш болчарна санна мохь беттар бу Цо
дуьнен тӀехь бехаш болчу массо а нахе+.

31И гӀовгӀа дуьненан массо а йистошка дӀакхочу,
хӀунда аьлча Везачу Эло къаьмнаш бехкедийр ду.

Цо массо а нах кхеле озор бу,
ткъа Ӏесанаш Цо туьре дӀалур бу“, –
боху Везачу Эло».

32Иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло: «Цхьана халкъана тӀера вукху халкъана тӀе а кхочуш, бохам бийр бу, ткъа доккха дарц долалуш ду дуьненан генарчу йистошкара+. 33Дуьненан цхьана йистера дуьйна вукху йисте кхаччалц Ӏохкуш хир ду Везачу Эло хӀаллакбинчеран декъий. Цхьа а стаг хир вац царна воьлхуш, цхьаммо а уьш, хьала а эцна, дӀабухкур бац. Уьш лаьтта тӀехь Ӏохкуш хир бу, кхо санна+.

34Ткъа шу, церан Ӏуй, узарш а деш, делха! Шайн лазарш бахьана долуш лаьттахь керча! ГӀайгӀанаш а еш, лаьттахь керча! Шу дайа деза йолу хан тӀекхаьчна. Кегйина еза пхьегӀа санна, шу дӀасакхиссина а, охьаэгна а Ӏохкуш хир ду+. 35Ӏушна кӀелхьардовла меттиг хир яц, жен куьйгалхошна дӀаловчкъа меттиг хир яц. 36Ӏуша орца даккхаре ладогӀа! Жен куьйгалхойн белхаре ладогӀа! Уьш иштта боьлху, Веза Эла церан дежийла хӀаллакьеш волу дела. 37Везачу Элан дералла бахьана долуш, машаре йолу дежийлаш яссийна хир ю. 38Веза Эла шен хьеха чуьра арадаьлла долу лом санна ву. Иштта церан латта дассийна хилира, гӀело йинчун тур а, Цуьнан чӀогӀа дералла а бахьана долуш».

26

Ярми-ЯхӀу кхеле валар

26^1+ЯхӀудхойн паччахь волчу Юши-ЯхӀун кӀентан ЯхӀу-Якхаман паччахьаллин хьалхарчу шарахь Везачу Элера хаам кхечира+. 2Цо элира: «Везачу Элан цӀийнан керта дӀа а хӀоттий, Цуьнан цӀенна уллохь Далла Ӏибадат дан баьхкина болчу а, ЯхӀуд-махкарчу болчу а массо а нахе вистхила+. 3Шайга бохучуьнга ла а доьгӀна, шаьш лелаш болчу вочу некъа тӀера дӀаберза мегара уьш. ТӀаккха Аса, дохко а ваьлла, цара лелийначу вочунна Айса бан лерина болу бохам царна бийр бацара+.

4Цаьрга ала: „Везачу Эло иштта боху: Аса шайна белла болчу товрат-хьехамца а лелаш, аша Соьга ладогӀа деза!+
5Аса дукхазза а шу долчу Сайн ялхой болу пайхамарш бохкуьйтура, амма аша цаьрга ла ца дугӀура. ХӀинца церан дешнашка аша ладогӀа деза!+
6+Шу иштта ца лелахь, тӀаккха Аса хӀокху Сан дезачу цӀенна Шилун-гӀалина диннарг дийр ду. ТӀаккха дуьнен чохь долчу массо а халкъаша хӀокху гӀалин цӀе яккхарца неӀалташ бохур ду“».

7Динан дай а, пайхамарш а, массо а халкъ а ладугӀуш дара Ярми-ЯхӀус хӀара дешнаш Везачу Элан цӀийнан кертахь дӀакхайкхочу хенахь. 8Ярми-ЯхӀус Везачу Эло шега дӀаала аьлларг дерриге а халкъе дӀаэлира. Эццахь динан дайша а, пайхамарша а, халкъо а иза схьа а лаьцна, цуьнга элира: «Хьо вала веза! 9ХӀунда бо ахьа Везачу Элан цӀарах хаамаш, хӀокху Везачу Элан цӀенна Шилун-гӀалина диннарг дийр ду, хӀара Ярушалайм-гӀала йохийна а, яссийна а дӀахӀоттор ю бохуш?» Массо а халкъ Везачу Элан цӀийнан кертахь дӀахӀоьттира, Ярми-ЯхӀуна дуьхьал а даьлла.

10Иза шайна дӀахезча, яхӀудхойн тхьамданаш, паччахьан цӀа чуьра ара а бевлла, Везачу Элан цӀа долчу баьхкира. Везачу Элан цӀийнан керта тӀе вогӀучохь лаьтташ долчу Керлачу кевнна уллора шайн меттигаш дӀалецира цара+. 11ТӀаккха динан дайша а, пайхамарша а элира тхьамданашка а, гулделлачу халкъе а: «ХӀокху стагана вен кхел ян догӀуш ду, хӀунда аьлча цо тхан Ярушалайм-гӀалина дуьхьал хаамаш бора. Шуна иза шайн лергашна ма хезара!»

12Массо а тхьамданашка а, дерриг а халкъе а Ярми-ЯхӀус элира: «Везачу Эло ваийтина со хӀокху цӀийнах а, хӀокху гӀаланах а лаьцна шуна мел хезна хаамаш бан. 13Нисде шайн некъаш а, шайн гӀуллакхаш а, ткъа шайн Везачу Дала бохучуьнга ладогӀа. ТӀаккха Цо, дохко а ваьлла, Ша аьлла болу бохам шуна бийр бацара+. 14Ткъа со шун карахь ву. Шайна дика а, нийса а хеташ дерг де суна+. 15Амма аша со вехь, шу цхьана хӀуманах кхетар ду: бехк боцучу стеган цӀий шайх а, хӀокху гӀаланах а, цуьнан бахархойх а аша хьорчуьйту, хӀунда аьлча со Везачу Эло ваийтина вара, аса шуьга аьлларг шун лергашна дӀахазийта».

16ТӀаккха тхьамданаша а, дерриг халкъо а элира динан дайшка а, пайхамаршка а: «ХӀара стаг вен кхел ян вогӀуш вац, хӀунда аьлча цо вайн Везачу Делан цӀарах къамел дина тхоьца».

17Масех къано, хьала а гӀаьттина, вистхилира дерриге а халкъан гуламе:+
18+«Муршатахо волу Мика-ЯхӀу пайхамар хилла яхӀудхойн паччахьо Хьузакх-ЯхӀус олалла дечу хенахь. Цо дерриг а ЯхӀудан халкъе аьллера: „Иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло:

‘Цийон-лам, кха санна, охур бу,

Ярушалаймах тӀулгийн оьла хир ю,

Делан цӀа тӀехь лаьттинчу лам тӀе хьун ер ю’+.

19ЯхӀудхойн паччахь волчу Хьузакх-ЯхӀус а, ЯхӀудан халкъо а вийрий Мика-ЯхӀу? Хьузакх-ЯхӀу Везачу Элана хьалха ларамах вуьзна ца хилла те, цо Веза Эла шена резахилийтар ца лехна те? Ткъа Везачу Эло, дохка а ваьлла, Ша царна бан аьлла болу бохам ца сацийна те? Ткъа вай ваьшна доккха зен дан кечделла“»+.

20(ХӀокху гӀалина а, махкана а дуьхьал Везачу Элан цӀарах, Ярми-ЯхӀус ма-аллара, Делера болу хаамаш беш кхин цхьа стаг вара. Иза Кхиръят-ЯӀариман вахархо волу ШамӀа-ЯхӀун кӀант УръяхӀу вара+. 21ЯхӀу-Якхамна а, цуьнан мел болчу тӀеман хьаькамашна а, цуьнан тхьамданашна а оцу пайхамаран дешнаш дӀахезча, паччахьна иза вейта лиира. И хӀума шена хиъча, УръяхӀу, кхера а велла, ведда Мисар-махка дӀавахара+. 22Амма ЯхӀу-Якхам-паччахьо, Мисар-махка Ӏахбаран кӀант Эли-Ната а, цуьнца кхин а нах а бахийтина,+
23цигара УръяхӀу схьавалавайтира. ТӀаккха ЯхӀу-Якхам-паччахьо, иза тур тоьхна вен а вейтина, цуьнан дакъа къечу нехан кешнаш долчохь охьакхоссийтира.)

24Амма Шапанин кӀант Ахьикхам Ярми-ЯхӀуна тӀехӀоьттира, цундела иза халкъан кара дӀа ца велира, цаьрга ца вейтархьама+.

27

Ярми-ЯхӀун кочара дукъ

27^1+ЯхӀудхойн паччахь волу Юши-ЯхӀун кӀант ЯхӀу-Якхам[*] паччахь хилла дӀахӀоьттинчу дуьххьарчу заманахь Везачу Элера хӀара хаам кхечира Ярми-ЯхӀуга+. 2Везачу Эло соьга иштта элира: «Ярми-ЯхӀу, цӀоканан моханех а, дукъойх а хьайна дукъ а дай, иза хьайна тӀедилла+. 3И саннарш Эдомерчу а, Муаби-махкарчу а, Ӏамминарчу а, Цора-гӀаларчу а, ЦӀаданарчу а паччахьашна а дахьийта. Уьш Ярушалайме яхӀудхойн паччахь ЦӀадукъ-ЯхӀу гархьама баьхкинчу векалшкахула дӀадахьийта+. 4ХӀара дешнаш цу паччахьашка дӀаалар цу векалшна тӀедилла: „Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло боху: шайн паччахьашка иштта дӀаала: 5‘Сайн боккхачу ницкъаца а, тӀекховдийначу куьйгаца латта а, адамаш а, лаьтта тӀера бежанаш а кхоьллина Аса. Сайна мел луучун кара Аса и латта дӀало+. 6Ткъа хӀинца Аса хӀара массо а хӀума Сайн лай волчу Бавелан паччахьан Набухди-Нецаран кара дӀало. Аса аренан акхарой а цунна гӀуллакх дан дӀало+. 7Массо а халкъаш цунна а, цуьнан кӀантана а, цуьнан кӀентан кӀантана а гӀуллакх деш хир ду. Иза иштта хир ду, Бавел эшна хир йолу заман тӀекхаччалц. ТӀаккха дуккха а къаьмнаша а, сийлахьчу паччахьаша а Бавел-мохк муьтӀахь бийр бу+.

8Нагахь санна цхьа къам я пачхьалкх Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецарна дуьхьал далахь, цуьнан дуькъана хьалха шен ворта охьа а ца таӀош, цу къомана Аса туьраца, мацаллица, Ӏожаллин уьнца таӀзар дийр ду, – боху Везачу Эло, – и къам Аса Набухди-Нецаре кхоччуш хӀаллакдайтталц+. 9Ла ма догӀа шайн пайхамаршка а, пал туьйсуш болчаьрга а, гӀенаш туьдуш болчаьрга а, бозбунчашка а, жинашца тайначаьрга а. Цара боху: ‹Шу Бавелан паччахьна муьтӀахь хила ца деза›+. 10Цара шуьга харцдерг дуьйцу, шу шайн лаьтта тӀера гена дӀалахкийтархьама. Аса шу дӀалохкур дара, ткъа шу хӀаллакьхир дара+. 11Бавелан паччахьан дукъ тӀе а эцна, цунна гӀуллакх деш сецна муьлхха а къам Аса шен лаьтта тӀехь дуьтур ду. Иза, шен лаьтта тӀехь гӀуллакх а деш, цу тӀехь дехар ду’, – боху Везачу Эло“».

12И хаам а аса ЯхӀудан паччахь волчу ЦӀадукъ-ЯхӀуга дӀакхачийра. Аса элира: «ОхьатаӀае шайн ворта Бавелан паччахьан дукъана хьалха, цунна а, цуьнан халкъана а гӀуллакх а деш саца – дийна дуьсур ду шу+. 13ХӀунда хуьлуш ду хӀаллак хьо а, хьан къам а тур а, мацалла а, Ӏожаллин ун а бахьана долуш? Везачу Эло и дерриг а Бавелан паччахьна муьтӀахь ца хиллачу къомана хир ду аьлла ма ду+. 14Ла ма дийгӀийша шайга: „Бавелан паччахьан кара шу гӀур дац“, – бохуш болчу пайхамаршка. Цара шуна бо хаамаш харц бу. 15Уьш Аса баийтина бац шу долчу, – боху Везачу Эло. – Цара Сан цӀарах харцхаамаш бо. Цундела Аса шу дӀалохкур а ду, ткъа шу хӀаллак а хир ду – шу а, шуна харцхаамаш беш болу пайхамарш а».

16Динан дайшка а, дерриг халкъе а аса элира: «Иштта боху Везачу Эло: „‘Везачу Элан цӀа чуьра дӀаяьхьна йолу пхьегӀаш кестта Бавел-махкара юхаерзор ю’, – бохуш болчу шайн пайхамаршка ла ма догӀа. Цара шуна харцхаамаш бо+. 17Цаьрга ла а ца дугӀуш, Бавелан паччахьна муьтӀахь хила, тӀаккха шу дийна дуьсур ду. ХӀара гӀала, къапалг а йина, хӀунда хӀаллакйина яра? 18Нагахь санна уьш пайхамарш а белахь, цаьргахь Сан дош а делахь, цара массо а ницкъийн Везачу Эле шайн доӀанашца деха деза Везачу Элан цӀа чохь а, яхӀудхойн паччахьан цӀа чохь а, Ярушалаймехь а йисина йолу еза пхьегӀаш Бавеле дӀа ма яхьийта аьлла“».

19Массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху цӀестан бӀогӀамех а, цӀестан хӀордах а, цӀестан кӀелхӀотторгех а, иштта хӀокху гӀалахь йисначу кхийолчу хӀуманех лаьцна+. 20(Уьш Набухди-Нецара ша яхӀудхойн паччахьан ЯхӀу-Якхаман кӀант Яхун-ЯхӀу а, ЯхӀуд-махкара а, Ярушалаймера а цӀеяхана болу массо а нах Бавеле дӀабуьгучу хенахь цига дӀа ца яьхьнера.) 21Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло Шен дезачу цӀа чохь а, яхӀудхойн паччахьан цӀа чохь а, Ярушалайм-гӀалахь а йисначу хӀуманех лаьцна иштта боху: 22«Уьш Бавеле дӀахьур ю, царна тидам бан беза Аса сацам бечу денна тӀекхаччалц уьш цу гӀалахь а хир ю, – боху Везачу Эло. – Цул тӀаьхьа Аса оцу метте уьш юха йоуьйтур ю»+.

28

Ярми-ЯхӀу а, Хьанан-ЯхӀу а

28^1+Оццу шарахь, яхӀудхойн паччахьо ЦӀадукъ-ЯхӀус олалла дечу дуьххьарчу заманахь – доьалгӀачу шеран, пхоьалгӀачу баттахь цуьнан паччахьаллехь – ГавӀонера пайхамар волу Ӏазуран кӀант Хьанан-ЯхӀу соьга вистхилира. Везачу Элан цӀийнан кертахь а волуш, динан дайшна а, массо а халкъана а хьалха Хьанан-ЯхӀус соьга элира:+
2«Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло боху: „Аса дохор ду Бавелан паччахьан дукъ+. 3Ши шо далале, Аса оцу метте юхаяхьар ю Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецара Везачу Элан цӀа чуьра Бавеле дӀаяьхьна йолу ерриге а хӀуманаш+. 4ЯхӀудхойн паччахь волу ЯхӀу-Якхаман кӀант Яхун-ЯхӀу а, ЯхӀуд-махкара Бавеле дӀабигна болу массо а йийсархой а Аса хӀокху метте юхаберзор бу, – боху Везачу Эло. – Аса дохор ду Бавелан паччахьо яхӀудхошна тӀедиллина долу дукъ“».

5ТӀаккха Ярми-ЯхӀу Везачу Элан цӀийнан кертахь болчу динан дайшна а, массо а нахана хьалха пайхамар волчу Хьанан-ЯхӀуга вистхилира. 6Ярми-ЯхӀу-пайхамаро элира: «Иштта хуьлийла иза, Везачу Эло иштта нисдойла иза! Везачу Элан цӀийнан хӀуманаш а, массо а йийсархой а Бавелера хӀокху метте юха а берзош, Везачу Эло кхочушдойла ахьа Делан цӀарах аьлла долу дешнаш! 7Амма ахьа ладогӀалахь аса хӀинца хьоьга массарна а хозуьйтуш олучуьнга. 8Хьол а, сол а хьалха хиллачу пайхамарша, хиндолчух лаьцна Делера болу хаамаш шаьш бечу хенахь, дуккха а мехкашна а, яккхийчу пачхьалкхашна а тӀом а, бохам а, ун а хир ду аьлла. 9Нагахь санна цхьана пайхамаро, машар хир бу аьлла, схьакхайкхош хилча, иза, баккъал Везачу Эло ваийтина пайхамар ву аьлла, тӀелоцуш ца хилла, цо аьлларг кхочушхиллалц»+.

10ТӀаккха пайхамар волчу Хьанан-ЯхӀус Ярми-ЯхӀун кочара дукъ, схьа а даьккхина, дохийра+. 11Массо а халкъана хьалха Хьанан-ЯхӀус хӀара дешнаш элира: «Иштта боху Везачу Эло: „Оццу тайпана Аса, ши шо далале, Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецаран дукъ а дохор ду, массо а къаьмнийн кочара схьа а даьккхина“». Цул тӀаьхьа Ярми-ЯхӀу-пайхамар шен новкъа дӀавахара.

12Хьанан-ЯхӀу-пайхамаро Ярми-ЯхӀу-пайхамаран кочара дукъ дохийначул тӀаьхьа, Везачу Элан дош кхечира Ярми-ЯхӀуга: 13«Ваха а гӀой, Хьанан-ЯхӀуга ала: „Иштта боху Везачу Эло: ‘Ахьа дохийнарг дечиган дукъ ду, ткъа ахьа динарг бахьана долуш, цуьнан метта аьчка дукъ хир ду’. 14Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: ‘Аса аьчка дукъ дуьллур ду цу массо а къаьмнийн коча, уьш Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецаран куьйга кӀелахь хилийта. Уьш цунна гӀуллакх деш лелар ду. Аса аренан акхарой а цунна дӀаелла’“»+.

15Ярми-ЯхӀу-пайхамаро элира Хьанан-ЯхӀу-пайхамаре: «ЛадогӀал соьга, Хьанан-ЯхӀу, хьо Везачу Эло ваийтина вац. Ткъа ахьа хӀара халкъ харцхаамах тешийтина+. 16Цундела Везачу Эло иштта боху: „Аса кху дуьнен чуьра дӀавуьгур ву хьо, Хьанан-ЯхӀу. Хьо кху шарахь лийр ву, хӀунда аьлча ахьа кхайкхийнарг бахьана долуш нах Везачу Элана дуьхьалбевр бу“».

17Цу шеран ворхӀалгӀачу баттахь Хьанан-ЯхӀу-пайхамар велира.

29

Ярми-ЯхӀус Бавелехь болчу йийсархошка дахьийтина долу кехат

29^1+Ярушалаймера Ярми-ЯхӀу-пайхамаро кехат дахьийтира Набухди-Нецара Ярушалаймера Бавеле дӀабигна болчу йийсархойх бисина болчу къаношка а, иштта динан дайшка а, пайхамаршка а, цигахь долчу массо а халкъе а+. 2И кехат дахьийтира паччахь волу Яхун-ЯхӀу, цуьнан нана а, Ярушалаймера а, ЯхӀуд-махкара а паччахьан кертара ялхой а, тхьамданаш а, иштта дечиган а, аьчка пхьераш а Ярушалаймера дӀабигинчул тӀаьхьа+. 3Ярми-ЯхӀус и кехат дӀаделира Шапанин кӀанте ЭлиӀасига а, Хьалкхи-ЯхӀун кӀанте Гамар-ЯхӀуга а. ЯхӀудхойн паччахьо ЦӀадукъ-ЯхӀус уьш Бавел-махкахь волчу Набухди-Нецар-паччахьна тӀе дӀабахийтинера. Цу кехатан чулацам хӀара бара: 4«Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло Ярушалаймера Бавеле дӀабахийтинчу массо а йийсархошка иштта боху: 5„Шайна цӀенош а дай, цу чохь Ӏе, бошмаш дӀа а йогӀа, цу тӀера стоьмаш а баа. 6Зударий а балабе, шайна кӀентий а, зудабераш а кхиаде. Шайн кӀенташна зударий а балабе, зудабераш маре а дахийта, церан дуккха а кӀентий а, зудабераш а хилийта, шаьш кӀезиг ца хилийта а, шайн тӀаьхье дебийта а. 7Аса шаьш дӀадахийтина йолчу гӀалин машар а, беркат а совдаккха гӀерта, и гӀала Везачу Эле йоьхуш доӀанаш а де, хӀунда аьлча цу гӀалахь беркат хилча, шуна а беркат хир ду“+. 8Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: „Шайн юкъахь болчу пайхамаршка а, пал туьйсучаьрга а шаьш ле ма дайта. Шайн омрица гӀенаш гушболчеран гӀенех а ма теша+. 9Цара Сан цӀарах харцкхайкхамаш бо. Уьш Ас баийтина бац“, – боху Везачу Эло+. 10+Иштта боху Везачу Эло: „Шу Бавелехь долу кхузткъе итт шо кхаьчначул тӀаьхьа Со шун аьтто бан хьожур а ву, Айса шух лаьцна аьлла долу дешнаш кхочуш а дийр ду, шу хӀокху метте схьа а дерзош+. 11ХӀунда аьлча шуна лерина йолу Сан ойланаш Суна бен ца хаьа, – боху Везачу Эло. – И Сан ойланаш шуна аьттонна ю, шуна вонна яц, сатийсамах дуьзна долу хиндерг шуна дӀадала лерина ю уьш. 12Шу Соьга кхойкхуш, доӀанаш деш, Со волчу догӀучу хенахь, Аса шуьга ладугӀур ду+. 13+Аша Со лохур а ву, Со шуна карор а ву. Нагахь санна аша Со доггах лахахь,+
14Аса шуьга Со каравойтур ву, – боху Везачу Эло. – Аса шун аьтто хилар карладоккхур а ду, массо а халкъашна юккъера, массо а Айса дӀалаьхкинчу мехкашкара шу гулдийр ду Аса, – боху Везачу Эло. – Хьалха шаьш йийсаре дӀадигначу метте юхадалор ду Аса шу“+. 15Аша ала мегар ду: „Везачу Эло Бавелехь а ма белла тхуна пайхамарш“. 16Амма Везачу Эло Даудан гӀанта тӀехь Ӏаш волчу паччахьах лаьцна а, иштта кху гӀалахь дехаш долчу йийсаре дигаза дисинчу хьан къомахойх лаьцна а иштта боху+. 17Царах лаьцна массо а ницкъийн Везачу Эло боху: „Аса кестта оцу адамашна тӀе тӀом а, мацалла а, Ӏожаллин ун а хьажор ду, Аса уьш яа мегаш ца хиллал телхина йолу вон инжираш санна бина дӀахӀиттор бу. 18Со царна туьраца, мацаллица, Ӏожаллин уьнца тӀаьхьавер ву. Дуьнен чохь йолу массо а пачхьалкхаш кхераелла хир ю, шайна цу халкъана динарг гича. Аса уьш дӀа мел лаьхкинчу массо а къаьмнашна юкъахь наха церан цӀе яккхарца неӀалт эр ду, царна динчунна нах инзарбевлла хир бу, царах кхаьрдар бу, нахана уьш дола хетар бу+. 19Иза царна хир ду цу наха Соьга ла ца доьгӀна дела, – боху Везачу Эло. – Цара ла ца дугӀура Аса шайга дукхазза а Сайн ялхой болчу пайхамаршкахула бахьийтинчу хаамашка. Ткъа йийсаре дӀадигна долчу аша а оцу хаамашка ла ца дугӀура“, – боху Везачу Эло+. 20Ткъа аша, массо а Аса Ярушалаймера Бавеле дӀабахийтинчу йийсархоша, Везачу Эло бохучуьнга ладогӀа. 21Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло Сан цӀарах шуна харцхаамаш бечу Къули-ЯхӀун кӀантах Ахьабах а, МаӀсей-ЯхӀун кӀантах ЦӀадукъ-ЯхӀух а лаьцна иштта боху: „Уьш Аса Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецаран кара дӀалур бу, ткъа цо уьш шун бӀаьргашна хьалха хӀаллакбийр бу+. 22Бавелехь йийсарехь болчу массо а яхӀудхоша, царах масал а далош, шаьш неӀалт кхайкхочу хенахь иштта бохур ду: ‘Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецара цӀергахь вагийна волчу ЦӀадукъ-ЯхӀуний, Ахьабний диннарг дойла шуна Везачу Эло’+. 23Цу шина пайхамаро Исраил-махкахь дегаза гӀуллакхаш дора: шайн уллорачеран зударшца хьарам лелара, Сан цӀарах хаамаш бора, Аса шайна и хаамаш ца беллехь а, уьш харцхаамаш белахь а. И хӀума Суна хууш ду, Со цунна теш а ву“, – боху Везачу Эло»+.

ШамӀа-ЯхӀун кехат

24Нахьлимхо волчу ШамӀа-ЯхӀуга дӀаала:+
25«Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: „Ахьа дерриге а Исраилан халкъе а, иштта динан да волчу МаӀсей-ЯхӀун кӀанте Цапни-ЯхӀуга а, массо а кхиболчу динан дайшка а хьайгара кехаташ дахьийтира. Цу тӀехь яздина дара: 26‘Хьо Везачу Эло ЯхӀу-ЯдаӀана метта динан да вина дӀахӀоттийра, хьоьга Везачу Элан цӀийнан керта тӀехь куьйгалла дайта а, иштта хӀора, ша пайхамар ву бохуш, хьераваьлча санна лелаш верг набахти чу воллийта а. И санна волчу стагана, буржал а тоьхна, коча гӀомат йолла еза+. 27Ахьа тӀех хӀунда ца диттира Ӏанатотхо волчу Ярми-ЯхӀуна, шайна юкъахь, иза пайхамар ву бохуш, лелаш хилча? 28Цо тхо долчу Бавеле а хӀара хаам баийтина: ‹Шун йийсарехь хилар деха хир ду. Шайна цӀенош а дай, цу чохь Ӏе, бошмаш дӀа а йогӀа, цу тӀера стоьмаш а баа›’“».

29Динан да волчу Цапни-ЯхӀус и кехат Ярми-ЯхӀу-пайхамарна дӀадешча, 30Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера хаам кхечира: 31«Ярми-ЯхӀу, Бавелехь болчу массо а йийсархошка хӀара хаам бахьийта: „Иштта боху Везачу Эло нахьлимхо волчу ШамӀа-ЯхӀух лаьцна: ‘ШамӀа-ЯхӀус шуна Делера болуш санна хаамаш бора, амма иза Аса ваийтина вацара. Цо шу харцхаамех тешийтира’+. 32И хӀума дар бахьана долуш, Веза Эла волчу Аса иштта боху: ‘Аса билггал нахьлимхо волчу ШамӀа-ЯхӀуна а, цуьнан тӀаьхьенна а таӀзар дийр ду. Шуна юкъахь цуьнан тӀаьхьенах цхьа а вуьсур вац, ткъа цунна гур дац Аса Сайн къомана дан лерина долу дика, – боху Везачу Эло, – хӀунда аьлча цо халкъ Везачу Элана дуьхьалдаьккхира’“».

30

Дала Шен къомана йина чӀагӀонаш

30^1Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера хаам кхечира: 2«Исраилан халкъан Везачу Дала иштта боху: „Аса хьайга аьлла долу массо а хӀума тептар тӀе дӀаязде,+
3хӀунда аьлча тӀекхочуш ду, – боху Везачу Эло, – Аса Исраилан а, ЯхӀудан а долу, Сайн халкъан аьтто юхаметтахӀоттор долу денош. Аса и халкъ юха а церан дайшна Айса деллачу лаьтта тӀе схьадалор ду, и латта церан долахь а хир ду“»+.

4ХӀара дешнаш Везачу Эло Исраилан а, ЯхӀудан а халкъах лаьцна аьлла ду. 5«Иштта боху Везачу Эло:

„Кхерабелла, боьлхуш болчеран аьзнаш хезаш ду.

Къематан гӀовгӀа хезаш ю, машар а бац.

6Хаттар а дай, ойла е:

боьршачу стага бер дой?

Дера ца до. Иштта хилча, хӀунда го Суна
хӀора боьршачу стеган куьйгаш церан гай тӀехь,
бер деш йолчу зудчун санна?

Церан яххьаш бос байна а хӀунда ю+?

7ЭхӀ, ма къемате хир ду и де,
цхьа а де цунах тарлур а дац.

Якъубан тӀаьхьенна иза гӀайгӀане зама хир ю,
амма оцу гӀайгӀанех и тӀаьхье кӀелхьаръер ю“»+.

8«И де тӀекхаьчна, – боху массо а ницкъийн Везачу Эло, – Аса Исраилан а, ЯхӀудан а халкъийн кочара дукъ дохор ду, Аса шун буржалш а дӀадохур ду. Кхечу къаьмнаша Сан къоме шайна кхин гӀуллакх дойтур дац+. 9Амма уьш шайн Везачу Далла а, Аса царна хӀоттор волчу, Даудан тӀаьхьенах волчу шайн паччахьна а гӀуллакх деш лелар бу+.

10+Ткъа хьо, Сан ялхо йолу Якъубан тӀаьхье, кхера ма ло, –
боху Везачу Эло, – ма къахка, Исраилан халкъ.
Аса хьо генарчу махках кӀелхьар а доккхур ду,
шаьш йийсаре дӀадигначу махкара
хьан тӀаьхьенаш паргӀат а йохур ю.
Якъубан тӀаьхье юхайоьрзур ю,
уьш машарехь а, сашортехь а бехар бу.
Шуна цхьаммо а кхерамаш а туьйсур бац,+
11хӀунда аьлча Со шуьца ву,
шу кӀелхьардохур ду –
боху Везачу Эло. –
Шу дӀасалаьхкина мел долу къаьмнаш
Аса билггал хӀаллакдийр делахь а,
шу хӀаллак ца деш дуьтур ду.
Шуна таӀзар ца деш Аса шу дуьтур дац,
амма Аса нийсонца шуна таӀзар дийр ду»+.

12Иштта боху Везачу Эло Шен халкъе:

«Хьан чевнна дан дарба дац,
хьан йоьхна меттиг меттахӀотталур яц+.

13Кхелехь къасто дезачу хьан гӀуллакхна гӀайгӀа бан цхьа а вац,
хьан цамгар дӀаерзо иштта цхьа а вац.
Хьуна дан дарба а дац.
14Хьан мел хиллачу бартхошна хьо дицделла,
цу къаьмнашна бала бац, хьуна хӀуъа хилча а.
МостагӀчо санна, Аса хьуна тоьхна,
луьрачо санна, Аса хьуна таӀзар дина,
хӀунда аьлча хьан бехк боккха бу,
ткъа ахь летийна къинош алссам ду.
15Хьайн чевнашна хӀунда бо ахь латкъамаш,
хьайн лазарна дан дарба доццушехь а?
Веза Эла волчу Аса дина ду иза,
хӀунда аьлча хьан бехк боккха бу,
ткъа ахь летийна къинош алссам ду.

16Хьо мел дӀакхоллурш шаьш дӀакхаьллина хир бу.

Хьан мел болу мостагӀий шаьш хир бу йийсарехь.

Хьох хӀонс мел йоккхурш шаьш хӀонс хилла дӀахӀуьттур бу.

Хьуна талор мел дийраш Аса талорхошка дӀалур бу+.

17Аса хьуна могушалла юхалур ю,
хьан чевнаш а тойийр ю, –
боху Везачу Эло, –
хӀунда аьлча хьан мостагӀаша боху:
„Цийон юхатеттина ма ю,
цунах цхьаммо а гӀайгӀа ма ца бо“»+.

18Амма Везачу Эло боху:

«Аса Якъубан тӀаьхьенан аьтто юхаметтахӀоттор бу,
цуьнан мел болчу доьзалх къинхетам а бийр бу.

ГӀала юхаметтахӀоттийна хир ю ша хиллачу гу тӀехь,
ткъа гӀалин гӀап шен хьалха хиллачу меттехь лаьттар ю.

19Кхузара схьа хезаш хастамаш беш йолу эшарш хир ю,
массо а маьӀӀера схьахезаш самукъане аьзнаш а хир ду.

Аса церан тӀаьхье совйоккхур ю,
церан терахь жимлур дац,
Аса церан цӀе йохуьйтур ю,
цхьа а къам цаьрга лакхара хьоьжур дац+.
20Сан къоман бераш тохара санна Ӏийр ду,
цуьнан гулам Суна хьалха дӀахӀуттур бу.
Цунна гӀело ечарна Аса таӀзар дийр ду.
21Цуьнан баьчча оцу къомах схьавер ву,
халкъан олахо царна юкъара хир ву.
Аса Сайна тӀеозавойтур ву иза,
ткъа иза Сайна улло валор ву,
хӀунда аьлча Суна улло ван
шен са ца кхоош мила ваьхьар ву? –
боху Везачу Эло. –
22Шу Сан къам хилла дӀахӀуьттур ду,
ткъа Со шун Дела хир ву»+.

23Везачу Элан дералла, дарц санна, царна тӀейогӀуш ю, иза Ӏесачеран коьрта тӀе, йилбазмох санна, южур ю+. 24Везачу Элан оьгӀазалла дӀаер яц, Цо дан мел леринарг чекхдаккхалц. ТӀедогӀуш долчу деношкахь шу цунах кхетар ду+.

31

Исраилан халкъ йийсарера юхадалор

31^1«Цу заманахь, – боху Везачу Эло, – Со Исраилан халкъан массо а тайпанийн Дела хир ву, ткъа уьш Сан къам хир ду». 2Везачу Эло иштта боху: «Туьрах кӀелхьарбевллачу нахана яьссачу аренгахь Везачу Элан дика карийна. Исраилан халкъ шена синтем лохуш лелара». 3Генначу меттехь Везачу Эло, суна хьалха дӀа а хӀоьттина, соьга элира: «Массо а ханна болчу безамца дезаделла хьо Суна, Исраилан халкъ, Аса хьоьга кховдийна Сан хедар боцу безам+. 4Аса юха а меттахӀоттор ду хьо, йоӀстаг санна долу Исраилан халкъ, хьо юхаметтахӀоттийна а хир ду. Ахь юха а жиргӀанаш еттар ю, самукъане хелхар а деш, хьо лелар ду+. 5Ахьа юха а Шамран-махкарчу лаьмнашкахь кемсийн бошмаш кхиор ю, ткъа кемсаш лелош болчара шаьш кхиийначу кемсех шайна пайда а оьцур бу+. 6Цхьа де догӀур ду, гӀаролхоша Эпрайм-лаьмнашкара дӀакхайкхор деш: „ХьалагӀовтта, вайн Веза Дела волчу, Цийон-лам тӀе хьаладевр ду вай“»+.

7ХӀунда аьлча Везачу Эло иштта боху:

«Сакъералуш, Якъубан тӀаьхьенна эшарш лекха,
мохь бетта къаьмнийн уггар сийлахьчунна.

Массарна а хезаш, цунна хастамаш бе,
иштта ала: „КӀелхьардаккхахьа, Веза Эла,

Хьайн къам, Исраилан халкъах дисинарг!“

8Къилбаседерачу махкара Аса схьабалор бу уьш,
дуьненан йистошкара Аса схьагулбийр бу уьш.

Цаьрца цхьаьна бӀаьрзениг а, астагӀниг а,
берах ерг а, бер деш ерг а хир ю.

Йоккхачу тобанца уьш юхабоьрзур бу кхуза+.

9Белха а боьлхуш, уьш схьабогӀур бу,
доӀанаш а деш, ткъа Аса уьш юхаберзор бу.

Хишна уллохула, аттачу некъаца дӀабуьгур бу Аса уьш,
церан когаш а тийсалур бац.

Аса буьгур бу уьш, хӀунда аьлча Со Исраилан Да ву,
ткъа Эпрайм Сан дуьххьарлерниг ву»+.

10Халкъаш, ладогӀалаш Везачу Элера болчу хааме,

хӀордан йистехь дехаш долчу генарчу къаьмнашка иза дӀахаийталаш:

«Исраилан халкъ дӀасадаржийначо иза схьа а гулдийр ду.

Ӏуьно шен жа санна, Цо иза лардийр ду»+.

11Везачу Эло Якъубан тӀаьхье мехах паргӀатйоккхур ю,
цуьнан чул ницкъ болчеран карара схьа а йоккхур ю+.

12Цийон-лам тӀе а деана, Исраилан халкъ доккхадеш лелар ду,
ирсах дуьзна хир ду церан юьхьсибат,

Везачу Эло мел деллачунна:

кӀа, керла чагӀар, зайтдаьтта,
жена а, бежана а юкъара кӀорнеш.

Хих тоам хилла йолу беш санна хир бу уьш,
ткъа церан дог кхин доьхна хир дац+.

13«Оцу хенахь зудабераш халхадевр ду,
къонахой а, баккхийнаш а самукъане хир бу.

Церан гӀайгӀанех Аса сакъерар дийр ду.

Сингаттаман метта Аса царна синтем а, ирс а лур ду+.

14Аса динан дайшна токхе кхача лур бу,
Сан къам Сайн дикачух дузур а ду», –
боху Везачу Эло.

Везачу Эло Исраилан халкъах къинхетам бар

15+Иштта боху Везачу Эло:

«Аз хеза Рами чохь,
инзаре мохь, тийжар хеза.
Рахьал[*] йоьлху шен берашна,
амма цхьаммо а шен дог оьцийла цунна ца лаьа,
хӀунда аьлча цуьнан бераш дӀадевлла ду»+.

16Амма Везачу Эло боху:

«Йоьлхучуьра саца, хьайн бӀаьрхиш а дӀадаха,
ахь бинчу балхана хьуна совгӀат дийр ду, –
боху Везачу Эло. – Хьан бераш
мостагӀийн лаьттара юхадоьрзур ду.
17Хьан хиндолчунна бу сатийсам, –
боху Везачу Эло. – Хьан бераш
шайн махка юхадоьрзур ма ду.

18Суна билггал хезна Эпрайман халкъ[*] леткъаш:

„Аьрха эса санна, со нисдина,
Ахь со кара ма Ӏамийнера!
ХӀинца со юхадерзадехьа,
тӀаккха со Хьуна тӀе юхавоьрзур вара,
хӀунда аьлча Хьо сан Веза Дела ву+.

19Хьох дӀадирзинчул тӀаьхьа, со дохко а даьлла.

КараӀамийначул тӀаьхьа некха тӀе куьйгаш деттара ас,
хӀунда аьлча юьхьӀаьржачу а хӀиттийна, со сийсаздинера,
айса жимчохь летийна къинош бахьана долуш“.

20Эпрайман халкъ Сан хьоме кӀант вац ткъа?

Суна дукхадезаш долу бер дац ткъа иза?

Иза кест-кестта Аса нисван везаш велахь а,
массо а хенахь безамца дагавогӀу Суна иза.

Сан кийра иза бахьана долуш карзахбуьйлуш бу,

Аса цунах къинхетам а бийр бу», – боху Везачу Эло+.

21ДӀахӀоттае хьайн некъан билгалонаш,
некъ каро тӀулгаш хьайна охьадахка.

Тидам бе хьо леллачу некъан,
хьо дӀадуьгуш хиллачу тачанан.

ЙоӀстаг санна долу Исраилан халкъ,
юхадерза хьайн гӀаланашка.

22Дукха лелар дуй хьо дӀасауьдуш,
тешаме йоцу йоӀ санна долу халкъ?

Везачу Эло дуьнен чохь керланиг кхуллу:

зудчо шен майра кӀелхьарвоккхур ву+.

Делан халкъан хиндолу дика дахар

23Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: «Аса халкъан аьтто юхаметтахӀоттабича, ЯхӀуд-махкахь а, цуьнан гӀаланашкахь а хӀара дешнаш кхин цкъа эр ду:

„Везачу Эло декъалбойла хьо, беза лам[*],
нийсо шена тӀехь Ӏаш йолу меттиг“+.

24ЯхӀуд-махкахь кхин цхьаьна Ӏаш хир бу гӀаланийн нах а, ахархой а, жаш дажош болу жаӀуй а. 25ХӀора кӀадвеллачу стеган Аса хьогалла йойур ю, ткъа хӀора гӀелвелларг Аса кхачанах вузор ву».

26Со, сама а ваьлла, гонах дӀасахьаьжира: сайн гӀан чӀогӀа тайра суна.

27«ТӀейогӀур ю зама, – боху Везачу Эло, – Аса Исраилан халкъан а, ЯхӀудан халкъан а мехкашна тӀехь, ахархочо ялта кхиош санна, адамаш а, дийнаташ а кхуьуьйтур йолу+. 28ДӀаяханчу хенахь Со хьожуш вара и халкъ орамашца дӀадаккхийта а, дохийта а, кагдайта а, хӀаллакдайта а, цунна тӀе бохамаш байта а. Иштта, хиндолчу хенахь хьоьжур ву Со уьш меттахӀиттадайта а, лаьтта тӀе дӀадогӀийта а, – боху Везачу Эло. –+
29+Цу хенахь адамаша бохур дац:

„Дайша муьста кемсаш йоу,
ткъа берийн цергаш леха“+.

30Амма хӀора стаг ша летийна долу къинош бахьана долуш лийр ву. Муьста кемсаш мел йиъначух лаьцна аьлча, ша-шен цергаш а лехар ю+.

31+ТӀекхочуш ду денош, – боху Везачу Эло, – Аса Исраилан тӀаьхьенца а, ЯхӀудан тӀаьхьенца а керла барт бен долу+. 32Церан дай, куьг а лаьцна, Мисар-махкара арабохучу хенахь, Аса цаьрца бина барт санна хир бац иза, хӀунда аьлча цара и Сан барт бохийна, Со шайн олахо воллушехь, – боху Везачу Эло. –+
33+ХӀара денош дӀадевлча, иштта барт бийр бу Аса Исраилан тӀаьхьенца, – боху Везачу Эло. – Сан товрат-хьехам церан кортош чу буьллур бу, ткъа иза церан дегнаш тӀехь язбийр бу Аса. Со церан Дела хир ву, ткъа царах Сан халкъ хир ду+. 34+ХӀораммо а шен уллорачунна а, шен вешина а кхин Ӏамор дац: „Веза Эла вовза“, – бохуш, хӀунда аьлча массарна а, хьалдолчунна тӀера къечунна тӀекхаччалц, Со вевзар ву, – боху Везачу Эло. – Цаьргара даьллачу вочунна Ас гечдийр ду, церан къинош кхин дагадоуьйтур дац Аса»+.

35Иштта боху Везачу Эло:

«Аса малх дийнахь схьакхоьтуьйту,
ткъа беттаса а, седарчий а буса схьакхоьтуьйту.

ТулгӀенаш чӀогӀа гӀоьргӀуьйтуш,
хӀорд карзахболуьйту Аса,
Сан цӀе – массо а ницкъийн Веза Эла ю+.
36И дерриг а Суна хьалха кхочуш ца хуьлуш
сецнехьара, – боху Везачу Эло, –
Исраилан тӀаьхье гуттаренна а
Сан халкъ хуьлучуьра дӀаер яра»+.

37Везачу Эло иштта боху:

«Лакхахь йолу стигалш юстур бен яцахьара,
лахахь болу лаьттан бух толлур бен бацахьара,
Аса Исраилан массо а тӀаьхье дӀатоттур яра
цара мел лелийна хӀума бахьана долуш», –
боху Везачу Эло+.

38«ТӀейогӀуш ю Ярушалайм Сан дуьхьа юхаметтахӀоттон йолу зама, – боху Везачу Эло. – Ерриг а гӀала юхаметтахӀоттор ю Хьананиалан бӀаьвнна тӀера дуьйна Сонерчу кевнна тӀекхаччалц+. 39Дохалла дустаран тӀийраг Сонерачу кевнна тӀера ГӀарабан гуна тӀе а кхочий, ГуӀа-метте дӀайоьрзур ю. 40Декъий дӀадухкуш йолу а, юкъ тӀекхуссуш йолу а тогӀи, иштта малхбалехь долчу Кхидрун-хина тӀе а, къилбаседехь долчу Говрийн кевнна тӀе а кхаччалц йолу аренаш а Везачу Элан еза меттигаш хилла дӀахӀуьттур ю. Ткъа Ярушалайм-гӀала цхьана а заманахь орамашца дӀаяьккхина я йохийна кхин хир яц»+.

32

Ярми-ЯхӀус кха эцар

32^1+Везачу Элера хӀара дош кхечира Ярми-ЯхӀуга яхӀудхойн паччахь ЦӀадукъ-ЯхӀу паччахьаллехь волчу уьтталгӀачу шарахь. Иза иштта Набухди-Нецар Бавелан паччахь волу берхӀитталгӀа шо а дара+. 2Цу заманахь бавелхойн паччахьан эскаро Ярушалаймана го бинера. Ярми-ЯхӀу-пайхамар яхӀудхойн паччахьан цӀахь йолчу гӀаролхойн кертахь чувоьллина вара+. 3Иза яхӀудхойн паччахь волчу ЦӀадукъ-ЯхӀус цу чу воьллина вара, хӀунда аьлча цо Ярми-ЯхӀу иштта бехкевира: «Ахь хӀунда бо иштта хаам: „Везачу Эло боху, Ша кестта Ярушалайм Бавелан паччахьан кара дӀалур ю, Набухди-Нецара иза дӀа а лоцур ю. 4ЯхӀудхойн паччахь волу ЦӀадукъ-ЯхӀу хашадхойн карара вер вац. Иза Бавелан паччахьан кара дӀалур ву, цо цуьнца юьхь-дуьхьал къамел а дийр ду, цунна иза шен бӀаьргашца схьа а гур ву. 5ЦӀадукъ-ЯхӀу цо Бавеле дӀавуьгур ву. Иза цигахь Ӏийр ву, Иза цигахь Ӏийр ву, Аса цунна дан леринарг кхочушдаллалц, – иштта боху Везачу Эло. – Нагахь аша хашадхошца тӀом бахь, шу царал тоьлур дац“»+.

6Ярми-ЯхӀус элира: «Иштта дара Везачу Элера соьга хилла долу дош: 7„Хьан ден вешин Шалуман кӀант Хьанамиал хьо волчу вогӀуш ву хьоьга дӀаала: ‘Соьгара Ӏанатот-гӀалахь долу сан кха хьайна дӀаэца – вайна юкъахь долу гергарло бахьана долуш иза эца хьан бакъо ю’“»+. 8Сан ден вешин кӀанта Хьанамиала, Везачу Эло ма-аллара, со волчу а веана, элира: «Ӏанатот-гӀалина уллора, Бен-Яманан латтанаш долчуьра сан кха хьайна дӀаэца, хӀунда аьлча вайна юкъахь долу гергарло бахьана долуш хьан бакъо ю иза эца а, хьайн дола даккха а. Цундела и латта хьайна дӀаэца». ТӀаккха суна хиира соьга хилла хаам Везачу Элера буйла+. 9Аса Ӏанатот-гӀалара и кха сайн шича волчу Хьанамиалера ийцира, цунах вуьрхӀитта шекхал[*] дети а делира. 10Латта оьцуш яздечу кехатна кӀел куьг а яздина, иза мухӀарца чӀагӀ а дина, тешаш схьа а кхайкхина, терзанна тӀехь дети уьйзира. 11Цул тӀаьхьа аса эцаран кехат схьаийцира – шена тӀехь барт а, тӀедожорш а яздина долу мухӀарца чӀагӀдина долу кехат а, иштта чӀагӀдаза долу кехат а. 12Аса иза Махьси-ЯхӀун кӀентан Нери-ЯхӀун кӀанте Барухе дӀаделира, сайн ден вешин кӀантана Хьанамиалана а, цу кехат кӀел куьг яздина болчу тешашна а, гӀаролхойн кертахь охьахиъна Ӏаш мел болчу яхӀудхошна а хьалха+. 13Царна хьалха аса Барухана тӀедиллира: 14«Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: „ХӀара эцаран кехаташ – мухӀарца чӀагӀдина долу кехат а, иштта чӀагӀдаза долу кехат а – схьа а эций, кхийрачу кхаби чу дӀадилла, уьш заманан йохаллехь лардайта“. 15Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло боху: „ЦӀенош а, кхаш а, кемсийн бошмаш а юха а хӀокху махкахь оьцуш хир ю“».

Ярми-ЯхӀун доӀа

16Латта оьцуш долу кехат Нери-ЯхӀун кӀанте Барухе дӀа а делла, Везачу Эле доӀа дира аса: 17«Сан Хьалдолу Эла, Ахьа Хьайн боккхачу ницкъаца а, тӀекховдийначу куьйгаца стигалш а, латта а кхоьллина, Хьоьга далур доцуш цхьа а хӀума а дац+. 18Веза Эла, Ахьа эзарнашкахь болчарна Хьайн хедар боцу безам гойту, амма дайша летийна долу къинош бахьана долуш, церан берашна таӀзар до. Хьо сийлахь а, нуьцкъала а Дела ву, Шен цӀе массо а ницкъийн Веза Эла йолуш волу!+
19Хьан хьехамаш баккхий а бу, Хьан гӀуллакхаш нуьцкъала а ду. Хьан бӀаьргашна гуш ду адамаша мел деш дерг, Ахьа хӀоранна а цо диначуьнга хьаьжжина, цунна доггӀург дӀало+. 20Веза Эла, Ахьа инзаре гӀуллакхаш а, тамашийна билгалонаш а йина Мисар-махкахь, ткъа хӀара хан тӀекхаччалц изза деш ву Хьо Исраил-махкахь а, массо а адамаш долчу меттехь а. И хӀума бахьана долуш массанхьа а гӀараяьлла Хьан цӀе+. 21Тамашийна билгалонаш а, инзаре гӀуллакхаш а деш, нуьцкъалчу куьйгаца а, тӀекховдийначу пхьаьрсаца а, доккхачу къематаца а Хьайн Исраилан халкъ Мисар-махкара арадаьккхина Ахьа+. 22Ахьа царна хӀара латта а делла, церан дайшна лур ду аьлла Айхьа чӀагӀо йина долу. И токхе латта шуьрех а, мазах а дуьзна ду+. 23Цара, цу лаьтта тӀе а баьхкина, иза шайн дола даьккхина. Амма Ахьа бохучуьнга цара ла ца дугӀура, Хьан товрат-хьехамца уьш ца лелара. Ахьа шайна кхочушдан тӀе мел диллинарг цара кхочуш ца дора. И хӀума бахьана долуш Ахьа царна тӀе и массо а бохамаш баийтина+.

24Хьажахьа, мостагӀаша гӀалина гонах, латта хьала а тесна, гунаш дина, шайна иза схьаяккха атта хилийта. Туьро а, мацалло а, Ӏожаллин уьно а гӀалина тӀелеташ болчу хашадхойн кара дӀадолуьйтур ду цуьнан халкъ. Веза Эла, Ахьа аьлларг хуьлуш лаьтташ ду, иза Хьуна гуш а ду+. 25Ткъа Ахьа, сан Хьалдолу Эла, соьга элира: „Хьайна детих кха эца, и кха оьцучу хенахь тешаш а балабе“. Иза Ахьа соьга боху, хашадхойн эскар гӀала дӀалаца кечделлачу хенахь».

26ТӀаккха Везачу Элан дош кхечира Ярми-ЯхӀуга:+
27«Ярми-ЯхӀу, Со – Веза Эла ву, массо а адамашна тӀехь Дела волу. Соьга далур доцуш цхьа хӀума дуй те?» 28+Цундела Везачу Эло иштта боху: «Ас кестта Ярушалайм хашадхойн а, Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецаран а кара дӀалур ю, цо иза дӀа а лоцур ю. 29Цунна тӀелеташ болчу хашадхоша, гӀалина чу а баьхкина, гӀаланах цӀе а латийна, иза ягор ю. Шайн тхевнашна тӀехь БаӀална хаза хьожа йогӀу хӀума ягорна а, кхечу деланашна чагӀаран сагӀанаш дахарна а, наха Со оьгӀазвахийтина массо а цӀенош шаьш дагийна хир ду+. 30Исраилан а, ЯхӀудан а халкъаша, шаьш кегий долчу хенахь дуьйна, Суна вон хеташ долу гӀуллакхаш дина. Цу халкъаша Со оьгӀазвахийтина, шайн куьйгашца цара мел лелийнарг бахьана долуш, – боху Везачу Эло. –+
31ХӀара гӀала йинчу хенахь дуьйна таханлера де тӀекхаччалц кхуьнан бахархоша Со оьгӀазвоьду хӀуманаш лелийна, цундела хӀара Сайн бӀаьргашна хьалхара дӀаяккха сацам бина Аса. 32Ас иза дийр ду, Исраилан а, ЯхӀудан а халкъаша мел лелийна вонаш бахьана долуш. Цара а, церан паччахьаша а, баьччанаша а, динан дайша а, пайхамарша а, иштта ЯхӀудан халкъо а, Ярушалайман бахархоша а и массо а вон гӀуллакхаш леладора+. 33Шайн юьхьан метта цара Суна букъ берзийна. Со уьш юх-юха а Ӏамо гӀертахь а, цара Соьга ла а ца дугӀура, шаьш Соьга нийсачу новкъа а ца буьгуьйтура. 34+Сан цӀе лелош долчу цӀа чохь цара шайн дегаза цӀуш дӀахӀиттийна, и цӀа бех а деш+. 35+Бен-ХӀинам-тогӀи чохь цара БаӀална лерина сагӀа доккху меттигаш кечйира, цигахь шайн кӀентий а, зудабераш а Мулка-харцдалла сагӀина дӀабалархьама. И хӀума Аса царна тӀе ца диллина, ткъа иза Суна дагадеана а дац. Иза бахьана долуш цара ЯхӀудан халкъе къа латадайтира»+.

Сатийсамна йолу чӀагӀо

36«Ахьа а, хьоьца болчара а оцу гӀаланах лаьцна боху: „Туьро а, мацалло а, Ӏожаллин уьно а и гӀала Бавелан паччахьан кара дӀайолуьйтур ю“. Ткъа хӀинца ладогӀа, – боху Исраилан Везачу Дала, – оцу гӀаланах лаьцна Аса бохучуьнга+. 37Сайн оьгӀазаллица а, дераллица а, йоккхачу моханца а уьш дӀалаьхкина болчу массо а мехкашна юкъара Аса билггал юхадерзор ду Сайн халкъ. Аса уьш хӀокху метте юхаберзор бу, сашортехь Ӏайтархьама+. 38Уьш Сан халкъ хир ду, ткъа Со церан Дела хир ву+. 39Церан дегнаш чу цхьана новкъахь леларан лаам лур бу Аса царна: массо а деношкахь Суна хьалха ларамах буьзна баха луур ду царна. Иза церан диканна а, церан тӀаьхьенан диканна а хир ду+. 40Аса цаьрца массо а тӀейогӀучу ханна барт бийр бу: царна диканиг дечуьра Со цкъа а соцур вац, Ас церан дегнаш чу Сайна болу кӀорга ларам а кхуллур бу, уьш кхин Сох дӀа ца къастийта+. 41Со царах сакъералуш хир ву, царна Айса дика дечу хенахь. Сайн даггара а, сайн синера а болчу лаамца Ас уьш хӀокху лаьтта тӀе чӀагӀбина баха охьаховшор бу»+.

42Везачу Эло иштта боху: «Айса цу халкъана бохамаш бина хиларе терра, Айса лур ду аьлла дика мел дерг царна дийр ду Ас+. 43ХӀинца оцу махках наха иштта олу: „И мохк бассабелла бу, кху тӀехь я адамаш а, я хьайбанаш а дац, хӀунда аьлча иза хашадхойн кара дӀабелла бу“. Делахь а, хинйолчу хенахь оцу махкахь кхаш кхин а оьцур ду. 44Адамаша детих латтанаш а оьцур ду, и латта оьцуш куьйгаш а теӀадеш, мухӀарца чӀагӀдина кехаташ а хир ду, и латта эцаран тешаш а хир бу. Иза Бен-Яман-махкахь а, Ярушалайман гонахарчу меттигашкахь а, ЯхӀуд-махкарчу гӀаланашкахь а, гунаш тӀехь а, малхбузехьа долчу акъари тӀехь а, иштта къилбехьа йолчу меттигашкахь а хир ду. Иза иштта хир ду, хӀунда аьлча Ас оцу халкъан аьтто юхаметтахӀоттор бу», – боху Везачу Эло+.

33

Халкъ юхаметтахӀотторан ваӀда

33^1Везачу Элера шолгӀа а хаам кхечира Ярми-ЯхӀуга, иза хӀинца а гӀаролхойн кертахь набахти чохь воллучу хенахь+. 2«Иштта боху Везачу Эло, латта кхоьллина а, цунна куц делла а, иза чӀагӀдина а Волчо, Шен цӀе Веза Эла Йолчо: 3„Орца даккха Соьга, ткъа Ас жоп лур ду хьуна. Ас даккхий а, дӀахьулдина а хӀуманаш дӀакхайкхор ду хьуна, хьалха хьуна хиъна доцу+. 4Исраилан халкъан Везачу Дала хӀара боху Ярушалаймехь долчу цӀенойх а, иштта ЯхӀуд-махкарчу паччахьийн цӀенойх а лаьцна: гӀала схьалацархьама мостагӀаша динчу лаьттан гунех а, иштта мостагӀчун туьрах а лардеш дохадора и цӀенош+. 5Цхьаболчара хашадхошца тӀом бийр бу, ткъа мостагӀаша гӀалин цӀенош дузур ду Сайн оьгӀазаллица а, дераллица а Айса мел байинчеран декъех, хӀунда аьлча бахархоша лелийна вонаш бахьана долуш Аса Сайн юьхь гӀаланах къайлаяьккхинера. 6Делахь а, Ас гӀалина дарба а, лоралла а дийр ду. Цуьнан халкъ Ас, то а дина, цунна машар а, сашорте а йовзуьйтур ю+. 7Ас Исраилан халкъан а, ЯхӀудан халкъан а аьтто юхаметтахӀоттор бу, ткъа Аса уьш, хьалха санна, чӀагӀдийр ду+. 8Суна дуьхьал цара мел летийначу къинойх Аса цӀандийр ду уьш, ткъа Сайна дуьхьалбовларца цара мел лелийнарг Аса царна гечдийр ду+. 9Ярушалайм-гӀалано дуьненан массо а къаьмнашна хьалха Суна гӀарадаккхар а, хазахетар а, хастам а, сий а доккхур ду, Айса цунна мел дина дика царна хезча. Ларамах а буьзна, уьш бегош хир бу, Аса цунна ден долу дика а, аьтто а шайна дӀагича“».

10Иштта боху Везачу Эло: «Оцу меттигах лаьцна аша боху: „Иза яссийна ю, кхузахь я адамаш а, я дийнаташ а дац“. Бакъду, ЯхӀуд-мехкан гӀаланашкахь а, Ярушалайман урамашкахь а я адамаш а, я бахархой а, я дийнаташ а дац. Делахь а, оцу меттигашкахь кхин а хезаш хир ду+
11+синкъераман а, хазахетаран а аьзнаш, зуда ялош волчун а, маре йоьдучун а аьзнаш. Иштта хезаш хир ду баркаллин сагӀанаш Сан деза цӀа долчу дахьачеран аьзнаш а. Цара эр ду:

„Баркалла ала массо а ницкъийн Везачу Элана, Иза дика хиларна.

Цуьнан хедар боцу безам абаденналц бу“.

Иза иштта хир ду, хӀунда аьлча Ас хӀокху мехкан аьтто, хьалха санна, юхаметтахӀоттор бу», – боху Везачу Эло+.

12Иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло: «Адамаш а, дийнаташ а доцучу хӀокху бассийначу махкахь а, оцу мехкан массо а гӀаланашкахь а юха а дежийлаш хир ю, жаӀушка шайн жашка цигахь садаӀийтархьама. 13Лаьмнашкахь а, малхбузерачу акъарехь а, къилберачу махкахь а йолчу гӀаланашкахь а, Бен-Яман-махкахь а, Ярушалаймана гонах йолчу ярташкахь а, ЯхӀуд-мехкан гӀаланашкахь а кхин цкъа шаьш дагардеш болчеран куьйга кӀел жаш догӀур ду», – боху Везачу Эло.

14+«ТӀекхочур ду, – боху Везачу Эло, – Ас Исраилан халкъана а, ЯхӀудан халкъана а дина дика ваӀда кхочушден денош. 15Цу деношкахь а, цу заманахь а Аса Даудан тӀаьхьенах Сайн лаамехь йолу цхьа зӀийдаг кхиор ю. Цо хӀокху лаьтта тӀехь нийсо а, бакъдерг а лелор ду+. 16Оцу деношкахь ЯхӀудан халкъ паргӀат хир ду, ткъа Ярушалайман бахархой сашортехь Ӏийр бу. ГӀалин цӀе иштта тиллина хир ю: „Тхуна нийсо лелош волу Веза Эла“»+. 17+Везачу Эло иштта боху: «Даим Даудан тӀаьхьенах хир волчу цхьаццаммо паччахьалла дийр ду Исраилан халкъана тӀехь+. 18+Иштта даим левихой болчу динан дайх цхьаццаммо Суна уллохь гӀуллакх дийр ду, юх-юха дийнаташ дагоран а, кӀен а, кхин тайпана а долу сагӀанаш а дохуш».

19Ярми-ЯхӀуга Везачу Элан дош кхечира:+
20«Везачу Эло иштта боху: „Дийнаца а, буьйсанца а Аса бина барт шуьга бохалур белахьара, уьш шайн хеннахь тӀе ца кхочуьйтуш, 21тӀаккха Сан ялхо волчу Даудаца бина барт бохалур бара, цуьнан тӀаьхьенах кхин цхьа а паччахь ца хуьлуьйтуш, иштта левихошца Аса бина барт а бохалур бара, шайна юкъара Суна гӀуллакх деш болу динан дай ца хуьлуьйтуш+. 22Стигалахь долу седарчий санна, хӀордан берда тӀехь йолу гӀум санна, ягар ца яллал дукха тӀаьхье лур ю Ас Сан ялхо волчу Даудана а, Суна гӀуллакх деш болчу левихошна а“»+.

23Везачу Элан дош кхечира Ярми-ЯхӀуга: 24«Оцу наха дуьйцучун тидам биний ахь? Цара олу: „Ша хаьржина долу ши халкъ Везачу Эло Шена уллора дӀатеттина“. Сан халкъ царна дола хета, хӀинца иза Сан къам кхин ца хета царна. 25Амма Веза Эла волчу Аса боху: нагахь дийнаца а, буьйсанца а Айса бина барт а, иштта стигалах а, лаьттах а долу весеташ а Айса чӀагӀ ца динехьара,+
26тӀаккха Аса Якъубан а, Сан ялхо волчу Даудан а тӀаьхье дӀатоттур яра, иштта ИбрахӀиман а, Исхьакхан а, Якъубан а тӀаьхьенашна тӀехь паччахьалла дан Даудан тӀаьхьенах цхьаъ хоржур вацара. Делахь а, Сан къоман аьтто Аса юхаметтахӀоттор бу, царах къинхетам а бийр бу»+.

34

ЦӀадукъ-ЯхӀуга дина дӀахьедар

34^1+Везачу Элера хаам кхечира Ярми-ЯхӀуга, Бавелан паччахь волу Набухди-Нецар а, цуьнан мел долу эскар а, цуьнан куьйга кӀел йолу массо а пачхьалкхаш а, дерриг а къаьмнаш а Ярушалаймана а, цунна гонах йолчу ярташна а дуьхьал тӀом беш долчу хенахь:+
2«Иштта боху Исраилан Везачу Дала: „Ваха а гӀой, яхӀудхойн паччахь волчу ЦӀадукъ-ЯхӀуга дӀаала, иштта боху Везачу Эло: ‘Ас кестта Ярушалайм Бавелан паччахьан кара дӀалур ю, тӀаккха цо иза цӀарца ягор ю+. 3Хьо а вер вац цуьнан куьйга кӀелара. Схьа а лаьцна, хьо а цуьнан кара дӀалур ву, хьан бӀаьргашца Бавелан паччахь гур ву хьуна, юьхь-дуьхьал цуьнца къамел дийр ду ахь. ТӀаккха хьо Бавеле дӀавуьгур ву’+. 4Делахь а, ладогӀа Везачу Эло бохучуьнга, яхӀудхойн паччахь ЦӀадукъ-ЯхӀу! Везачу Эло хьох лаьцна иштта боху: ‘Хьо туьро вуьйр вац. 5Хьо маьрша лийр ву. Хьол хьалха паччахьаллехь хилла болу хьайн дайн сийнна хаза хьожа йогӀу хӀуманаш ягош ма-хиллара, дӀавуллучу хенахь хьан сийнна а изза дийр ду, ткъа хьуна тийжаш хир бу, ‹Маржа-яӀ, тхан паччахь!› бохуш. Цу тӀехь Ас дош ло хьуна’“», – боху Везачу Эло+.

6Ярми-ЯхӀус и хаам Ярушалаймехь волчу ЦӀадукъ-ЯхӀу-паччахье дӀаэлира. 7Цу хенахь Бавелан паччахьан эскар Ярушалаймца а, ЯхӀуд-махкахь массо а схьалацаза йисинчу гӀаланашца а тӀом беш дара. ЯхӀуд-махкара чӀагӀйинчу гӀаланашна юкъахь схьалацаза Лахиш-гӀала а, Ӏазекхи-гӀала а бен ца йисинера+.

Леш паргӀатбахар

8Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера хаам кхечира, ЦӀадукъ-ЯхӀу-паччахьо Ярушалайман массо а бахархошца, шайн леш паргӀатбохур бу аьлла, барт бинчул тӀаьхьа. 9Массара а Ӏебархой болу божарех а, зударех а болу леш паргӀатбаха безаш бара. Цхьаннен а шайн къомах болу а, ЯхӀудан тайпанах болу а леш шайгахь сецо бакъо яцара+. 10Массо а баьччанаша а, дерриг а халкъо а шайгахь болу божарий-леш а, иштта зударий-леш а паргӀатбаха а, уьш кхин йийсарехь шайгахь латтор боцу а барт тӀеэцнера. И барт а бина, массара а шайн леш дӀахецнера. 11Амма, ойла а йина, шаьш паргӀатбаьхна болу леш юхабало хӀиттинера уьш. Цара хьалха шайн леш хилла болу божарий а, зударий а юха а леш бина дӀахӀиттийнера.

12ТӀаккха Везачу Элера хаам кхечира Ярми-ЯхӀуга: 13«Исраилан халкъан Везачу Дала иштта боху: „Шу Мисар-махкара лоллехь долчуьра арадаьхначу дийнахь Ас шун дайшца барт бира. Аса цаьрга аьллера:+
14+‘ХӀора ворхӀалгӀа шо дӀа мосазза долу, шуна ша воьхкина волу шайн къомах волу Ӏебархо дӀахеца веза аша. Цуьнга шайна ялх шарахь болх байта, тӀаккха иза мукъаваккха’. Амма цара Соьга ла ца дуьйгӀира, цара Со тидаме а ца ийцира+. 15Аша хӀинцца, дохко а девлла, Суна нийса хеташ дерг леладора: аша хӀорраммо а шайн къомах волу лай паргӀатвер ву элира. Сан цӀе лелош долчу цӀийнан кертахь, Суна хьалха и хӀума кхочушдан аша барт а бира. 16Амма хӀинца шайн дегнаш юха хийцира аша, Сан цӀе сийсаз а йоккхуш. Аша шайна луъучу дӀабаха паргӀатбаьхна болу божарех а, зударех а болу леш шайна юхабалийра, уьш юха а шайна муьтӀахь а бина“. 17Цундела Везачу Эло боху: „Аша Соьга ла ца дуьйгӀира, шайн къомах болчарна паргӀато а луш. Цундела Аса паргӀато лур ю туьрана а, Ӏожаллин уьнна а, мацаллина а, – боху Везачу Эло, – шу дайъийтархьама. Аса шуна дечунна дуьненан массо а пачхьалкхаш Ӏадийна лаьттар ю+. 18Суна хьалха бина барт а бохийна, бертан тӀедожораш кхочуш ца диначаьрца Со иштта хир ву: барт чӀагӀбеш хадийна долчу а, шина эханна юккъехула шаьш девлла долчу а эсана диннарг царна а дийр ду Аса. 19Цу эсанан шина эханна юккъехула бевлла болу ЯхӀуд-махкара а, Ярушалаймера а баьччанаш а, паччахьан кертара ялхой а, динан дай а, иштта дерриг халкъ а 20уьш байа гӀерташ болчу церан мостагӀашка Аса дӀалур бу. Церан декъий стигаларчу олхазарийн а, лаьттарчу акхаройн а даар хилла дӀахӀуьттур ду+. 21Аса яхӀудхойн паччахь волу ЦӀадукъ-ЯхӀу а, цуьнан баьччанаш а уьш байа гӀерташ болчу церан мостагӀийн кара дӀалур бу. Аса уьш Бавелан паччахьан эскаран кара дӀалур бу, и эскар хӀинца шуьца тӀом беш долчуьра юхадаьллехь а+. 22Ас омра дийр ду, – боху Везачу Эло, – уьш и гӀала йолчу юхабахкийта. Цара, тӀе а летта, иза схьа а йоккхур ю, цӀарца ягор а ю. ЯхӀуд-махкара гӀаланаш Аса яссор ю, цигахь цхьа а адам а хир дац дехаш“»+.

35

Ярми-ЯхӀу а, рахбихой а

35^1+ЯхӀудхойн паччахь волчу ЯхӀу Юши-ЯхӀун кӀант ЯхӀу-Якхам паччахьалла дечу хенахь Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера хӀара хаам беара:+
2«Рахбихой болчу а гӀой, цаьрга вист а хилий, уьш Везачу Элан цӀийнан кертахь долчу цхьана чоьнна чу кхайкха, царна чагӀар а ло»+. 3Аса, Хьабацин-ЯхӀун кӀант волчу Ярми-ЯхӀун кӀант Яъзан-ЯхӀу сайца схьа а эцна, цуьнан массо а вежарий а, кӀентий а – дерриг а рахбихойн тукхам – 4Везачу Элан цӀа долчу далийра. Йигдал-ЯхӀун кӀант волчу а, Делан стаг волчу а Хьанан-пайхамаран мурдийн цӀа чу балийра ас уьш. И чоь ЯхӀуд-мехкан элий соцуш йолчу чоьнна уллохь а, иштта кевнан гӀаролхо волчу Шалуман кӀант МаӀсей-ЯхӀун чоьнна тӀехула а яра. 5ТӀаккха Аса, рахбихойн доьзална хьалха кедаш а, чагӀарх юьзна йолу масех кхаба дӀа а хӀоттийна, элира: «Мала чагӀар».

6Амма цара элира: «Оха чагӀар ца молу, хӀунда аьлча Рахбин кӀант а, тхан дайн да а волчу ЯхӀу-Надаба тхуна тӀедиллина: „ЧагӀар ма малалаш цкъа а, я аша а, я шун бераша а+. 7ЦӀенош а ма де, хӀу дӀа а ма де, кемсийн бошмаш а ма кхиае, уьш шайн долахь а ма хилийта, ткъа шаьш даим четарш чохь Ӏе. ТӀаккха дехха дахалур ду шу шаьш арадевлла лелачу лаьтта тӀехь“, – аьлла. 8Оха ладуьйгӀира тхан да а, Рахбин кӀант а волчу ЯхӀу-Надаба бохучуьнга. Оха а, тхан зударша а, тхан кӀенташа а, йоӀарша а цкъа а чагӀар ца молу. 9Оха иштта тхайна чохь Ӏан цӀенош а ца до, тхан кемсийн бошмаш а яц, я кхаш а, я цу тӀехь йолуш хӀума а яц тхан. 10Тхо хӀинццалц а четарш чохь дехаш ду. Иштта, массо а хӀуманна тӀехь тхан да волчу ЯхӀу-Надаба тӀедиллинарг кхочушдина оха. 11Делахь а, Бавелан паччахь волу Набухди-Нецар кху лаьтта тӀе гӀоьртича, оха элира: „Дуьйло, Ярушалайме дӀагӀо вай, хашадхойн а, арамхойн а эскарх кӀелхьардовлархьама“. Цундела тхо Ярушалаймехь дехаш ду»+.

12Цул тӀаьхьа Ярми-ЯхӀуга хаам кхечира Везачу Элера: 13«Иштта боху Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло: „Ваха а гӀой, Соьгара хаам ЯхӀуд-махкарчу халкъана а, Ярушалайман бахархошна а дӀабовзийта: ‘Аса бохучуьнга муха ладогӀа деза хӀокху масалх Ӏама шуна ца лаьа те? – боху Везачу Эло. – 14Рахбин кӀанта ЯхӀу-Надаба шен тӀаьхьенна, чагӀар ма мала аьлла, тӀедиллинарг кхочушхуьлуш схьадогӀуш ду. Уьш таханлера де тӀекхаччалц чагӀар ца молуш схьабогӀуш бу, шайн ден весет кхочуш а деш. Ткъа Со юх-юха а шуьга дуьйцуш Ӏаш ву, амма аша Соьга ла ца дугӀу. 15Аса шу долчу юх-юха а массо а Сайн ялхой болу пайхамарш бохуьйтура дӀаала: ‹ДӀадовла шайн вочу некъаш тӀера, сацаде шаьш лелош долу хӀуманаш, дӀадовла кхечу деланашна тӀаьхьара, царна Ӏамал а еш. Аша Аса бохург дахь, Ас шуна а, шун дайшна а деллачу хӀокху лаьтта тӀехь дехар ду шу›. Амма аша Ас шайга бохучуьнга ла ца дугӀура+. 16Рахбин кӀентан ЯхӀу-Надабан тӀаьхьено шайн дас шайга дина весет кхочушдо, ткъа хӀокху къомо Соьга ла ца доьгӀна’. 17Цундела Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Дала боху: ‘ЯхӀудан халкъана а, Ярушалаймехь болчу массо а бахархошна а Айса бийр бу аьлла мел болу бохамаш бийр бу, хӀунда аьлча цара Ас шайга мел баьхначуьнга ла ца доьгӀна, Ас шайга кхайкхича, цара Суна жоп ца делла’“»+.

18Ткъа рахбихошка Ярми-ЯхӀус элира: «Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло боху: „Шайн да волчу ЯхӀу-Надабе аша ладугӀура, цо мел дина весет аша кхочуш а дора, иштта массо а хӀуманна тӀехь цо ма-аллара шу лелара. 19И хӀума бахьана долуш, – боху Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло, – Рахбин кӀант волчу ЯхӀу-Надабан тӀаьхьенах гуттаренна а Суна гӀуллакх деш волу, милла хилла а, цхьаъ хир ву“».

36

Делан цӀийнан кертахь Баруха тептар дӀадешар

36^1+ЯхӀудхойн паччахь волчу Юши-ЯхӀун кӀанта ЯхӀу-Якхама олалла до доьалгӀа шо долуш, Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера иштта хаам кхечира:+
2«Хьарчийна тептар схьа а эций, Исраилан къомах а, ЯхӀудан къомах а, массо а кхечу къаьмнех а лаьцна Аса хьоьга мел дийцинарг дӀаязде. Юши-ЯхӀу паччахьаллехь волуш Со хьоьга дуьххьара вистхиллачу хенахь дуьйна хӀара де тӀекхаччалц Аса хьайга бина хаамаш дӀаязбе+. 3ЯхӀудан къомана дӀахаза а мега, Ас царна мел бан леринчу бохамах лаьцна, тӀаккха шаьш лелош долчу вочу некъаш тӀера дӀабовла а тарлора уьш. Иза иштта хилча, Ас церан массо а къиношна а, зуламашна а гечдийр дара»+.

4ТӀаккха Ярми-ЯхӀус Нери-ЯхӀун кӀант Барух схьакхайкхира. Везачу Эло шега мел аьлла дешнаш Ярми-ЯхӀус дӀа а олуш, Баруха уьш хьарчийначу тептар тӀе дӀаяздора+. 5Цул тӀаьхьа Ярми-ЯхӀус элира Барухе: «Со Везачу Элан цӀийнан керта ваха йиш йолуш вац: цу чу вахар суна дихкина ду. 6Цундела наха марха кхобучу дийнахь Везачу Элан цӀа долчу гӀо, ас дӀадуьйцучу хенахь айхьа дӀаяздина Везачу Элан дешнаш гулбеллачарна дӀа а деша. Уьш ахьа дӀадеша деза шайн гӀаланашкара Ярушалайме схьагулбеллачу массо а яхӀудхошна. 7Цара Везачу Эле шайн дехарш дан ма мега, уьш шайн вочу новкъах дӀабовла ма мега, хӀунда аьлча Везачу Эло оцу къомана дӀакхайкхийна оьгӀазалла а, дералла а чӀогӀа йоккха ю». 8Нери-ЯхӀун кӀанта Баруха дерриг а шега Ярми-ЯхӀу-пайхамаро ма-аллара дира. Цо Везачу Элан цӀийнан кертахь тептар тӀехь дӀаяздина долу Везачу Элан дешнаш аз айина дӀадийшира.

9ЯхӀудхойн паччахь волу Юши-ЯхӀун кӀант ЯхӀу-Якхам паччахьаллехь волчу пхоьалгӀачу шеран уьссалгӀачу баттахь Ярушалайман бахархошка а, иштта ЯхӀуд-махкарчу гӀаланашкара Ярушалайм-гӀала даьхкинчу массо а адамашка а Везачу Элан хьалха марха кхаба дӀакхайкхийра+. 10Цу хенахь Баруха, гулбеллачу массо а нахана а хезаш, Везачу Элан цӀа долчохь хьарчийначу тептар тӀера Ярми-ЯхӀун дешнаш дӀадийшира. Йозанча волчу Шапанин кӀентан Гамар-ЯхӀун цӀа чуьра и тептар дӀадоьшуш вара Барух. Цуьнан цӀа лакхарчу кертахь, Везачу Элан цӀийнан керлачу кевнна уллохь дара+.

Тептар баьччанашна хьалха дӀадешар

11Тептар тӀера дӀадоьшуш долу Везачу Элан массо а дешнаш хезаш вара Шапанин кӀентан Гамар-ЯхӀун кӀант Мика-ЯхӀу. 12Иза паччахьан гӀалина чохь долчу йозанчин цӀа чу велира. Цигахь мехкан массо а баьччанаш бара Ӏаш: паччахьан йозанча волу Эли-ШамаӀ а, ШамӀа-ЯхӀун кӀант Дали-ЯхӀу а, Ӏахбаран кӀант Эли-Ната а, Шапанин кӀант Гамар-ЯхӀу а, Хьанан-ЯхӀун кӀант ЦӀадукъ-ЯхӀу а, иштта кхиболу мехкан баьччанаш а+. 13Нахана хьалха тептар тӀера Баруха дӀадоьшуш шена хезна массо а дешнаш Мика-ЯхӀус мехкан баьччанашна дӀадийцира. 14ТӀаккха мехкан баьччанаша Барух волчу Хушин кӀант волчу Шалам-ЯхӀун кӀентан Натан-ЯхӀун кӀант ЯхӀуди вахийтира цуьнга иштта вистхила: «Халкъана хьалха дӀадешна долу тептар схьа а эций, соьца схьавола», – аьлла. Нери-ЯхӀун кӀант Барух, и тептар схьа а эцна, уьш болчу схьавеара. 15Цара цуьнга, охьа а хаий, шайна хозуьйтуш и тептар дӀадеша элира. Баруха иза дӀадийшира. 16Цу тӀехь дерг шайна хезча, баьччанаша, кхерамца вовшашка а хьаьвсина, Барухе элира: «И дерриг а паччахье дӀадийца деза оха». 17Цара Барухе хаьттира: «Дийцал, муха дӀаяздина ахьа и дешнаш? Ярми-ЯхӀус ма-аллара, яздиний ахьа уьш?»

18Баруха цаьрга элира: «Цо шен багахула хӀара дешнаш схьааьлча, аса уьш шекъанца хӀокху хьарчийначу тептар тӀе дӀаяздина».

19ТӀаккха баьччанаша Барухе элира: «Хьо Ярми-ЯхӀуца цхьаьна дӀалачкъа веза, цхьаьнгге а шаьшшиъ мичахь ву дӀа а ца хоуьйтуш».

Паччахьо тептар дагор

20И тептар паччахьан йозанча волчу Эли-ШамаӀан чохь а дитина, кертахь волчу паччахьна тӀе бахара баьччанаш. Цара и массо а хӀума паччахье дӀадийцира. 21Паччахьо ЯхӀуди вахийтира, и тептар схьада аьлла. Паччахьан йозанча волчу Эли-ШамаӀера и тептар схьа а эцна, ЯхӀудис иза схьадеара. Цо, паччахьна а, цунна уллохь лаьтташ болчу массо а баьччанашна а хозуьйтуш, иза дӀадийшира. 22И шадерг а шеран уьссалгӀачу баттахь дара, цундела паччахь ша Ӏа доккхуш хуьлучу цӀа чохь вара. Иза, шена хьалха кхерчахь йогуш цӀе а йолуш, Ӏаш вара+. 23ЯхӀудис хьарчийначу тептар тӀехь яздинчух кхо-биъ бӀогӀам дӀа мосазза боьшу а, паччахьо цо дӀадешнарг, жимачу уьрсаца схьа а хададой, цӀерга кхуссура. Цо иштта дира, и дерриг а тептар цӀергахь дагийна дӀадаллалц. 24Я паччахь а, я цуьнан берриг ялхой а, цу тептар тӀера дешнаш шайна хезча, кхера а ца белира, цара шайна тӀера бедарш а ца этӀийра+. 25Эли-Натас а, Дали-ЯхӀус а, Гамар-ЯхӀус а дехарш динехь а, паччахье и тептар ма дагаде бохуш, амма цо цаьрга ла ца дуьйгӀира. 26Паччахьо шен кӀанте Ярахьмиале а, Ӏазриалан кӀанте Сари-ЯхӀуга а, Ӏабдиалан кӀанте Шалам-ЯхӀуга а омра дира, йозанча волу Барух а, Ярми-ЯхӀу-пайхамар а схьалаца аьлла, амма Везачу Эло и шиъ къайлаваьккхинера+.

Ярми-ЯхӀус кхин тептар яздар

27ЯхӀу-Якхам-паччахьо Ярми-ЯхӀун багара схьадаьлла а, Баруха дӀаяздина а дешнаш тӀехь долу тептар дагийначул тӀаьхьа, Везачу Элан дош кхечира Ярми-ЯхӀуга: 28«Хьарчийна керла тептар схьа а эций, цу тӀе яхӀудхойн паччахьо ЯхӀу-Якхама дагийначу тептар тӀехь хилла долу дешнаш дӀаязде. 29ЯхӀудхойн паччахь волчу ЯхӀу-Якхаме дӀаала: „Иштта боху Везачу Эло: ахьа хӀара тептар дагийна: ‘ХӀунда яздина ахьа кху тӀе Бавелан паччахь схьа а веана, цо хӀара латта хӀаллакдийр ду, цу тӀехь мел долу адамаш а, хьайбанаш а дойуш?’ – аьлла+. 30Цундела иштта боху Везачу Эло ЯхӀу-Якхамах лаьцна: ‘Цуьнан тӀаьхьенах цхьаммо а, Даудан тӀаьхьенах волчо санна, паччахьалла дийр дац. Цуьнан дакъа дийнахь хуьлучу йовхоне а, буьйсанна хуьлучу шелоне а охьакхуссур ду+. 31Ас таӀзар дийр ду ЯхӀу-Якхамна а, цуьнан тӀаьхьенна а, иштта цуьнан ялхошна а цара лелийна харцо бахьана долуш. Ас царна а, Ярушалаймерчу бахархошна а, иштта ЯхӀуд-махкарчу нахана а Айса мел бийр бу аьлла болу бохамаш бийр бу’“».

32Ярми-ЯхӀус, хьарчийна тептар схьа а эцна, йозанча волчу Нери-ЯхӀун кӀанте Барухе дӀаделира. Цул тӀаьхьа яхӀудхойн паччахь волчу ЯхӀу-Якхама дагийначу тептар тӀехь мел хилла дешнаш Ярми-ЯхӀус дӀа а олуш, Баруха уьш керлачу тептар тӀе дӀаяздира. Цу дешнаш тӀе цу тайпана кхин а дуккха а кхидолу дешнаш а дара дӀаяздина.

37

ЦӀадукъ-ЯхӀу-паччахьо Ярми-ЯхӀуга дехар дар

37^1+Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецара, ЯхӀу-Якхаман кӀентан ЯхӀу-Яхинан метта, ЯхӀуд-махкахь паччахьалла дан Юши-ЯхӀун кӀант ЦӀадукъ-ЯхӀу охьахаийра+. 2Я ЦӀадукъ-ЯхӀус а, я цуьнан ялхоша а, я цу пачхьалкхехь болчу наха а ла ца дугӀура пайхамар волчу Ярми-ЯхӀугахула Везачу Эло аьллачуьнга+.

3ЦӀадукъ-ЯхӀус Шалам-ЯхӀун кӀант ЯхӀукал а, МаӀсей-ЯхӀун кӀант динан да волу Цапни-ЯхӀу а вахийтира Ярми-ЯхӀу-пайхамар волчу дӀаала: «Тхуна тӀера доӀа дехьа вайн Везачу Деле»+. 4Ярми-ЯхӀу хӀинца а набахти чу воьллина вацара, цундела иза шена луъучу метте ваха йиш йолуш вара+. 5Эццахь пирӀунан эскар Мисар-махкара арадаьлла хилла, ткъа Ярушалайм дӀалацархьама го бина лаьтташ долу хашадхойн эскар, и хӀума шайна дӀахезча, Ярушалаймана уллора юхаделира+.

6ТӀаккха Везачу Элера хаам кхечира Ярми-ЯхӀу-пайхамаре:+
7«Иштта боху Исраилан халкъан Везачу Дала: Соьга хаттарш дан хьо Суна тӀе ваийтинчу ЯхӀуд-мехкан паччахье иштта дӀаала: „Хьуна гӀоьнна арадаьлла долу пирӀунан эскар Мисар-махка юхадоьрзур ду. 8Ткъа хашадхой, Ярушалайме юха а бирзина, хӀокху гӀалина дуьхьал кхин цкъа а тӀом беш дӀахӀуьттур бу. Схьа а яьккхина, иза цӀергахь ягор ю цара“+. 9Иштта боху Везачу Эло: „Шаьш-шайга Ӏеха ма лолаш, хашадхой шаьш долчуьра дӀагӀур бу бохуш, хӀунда аьлча уьш дӀагӀур бац. 10Аша шайна дуьхьал тӀом беш долу хашадхойн эскар дерриг а хӀаллакдахь а, царах чевнаш хилла тӀемалой бен шайн четаршкахь бисина ца хилахь а, цара, хьала а гӀевттина, шайн четаршна чуьра ара а бевлла, хӀара гӀала цӀарца ягор яра“».

Ярми-ЯхӀу дӀалацар

11ПирӀунан эскар схьагӀортарна, хашадхойн эскар Ярушалаймана уллора дӀадаьллачул тӀаьхьа, 12Ярми-ЯхӀу Ярушалаймера Бен-Яман-махка дӀаваха хӀоьттира, цигахь доьзалан лаьттан шен декъан дола дархьама. 13Амма иза Бен-Яманан кевне кхаьчча, цигарчу гӀаролхойн хьаькамо Хьанан-ЯхӀун кӀентан Шалам-ЯхӀун кӀанта Йираъ-ЯхӀус Ярми-ЯхӀу-пайхамар сацийра: «Хьо хашадхошкахьа вала воллуш ма ву!» – аьлла+.

14Ярми-ЯхӀус цуьнга элира: «Иза бакъ дац. Со хашадхошкахьа вала воллуш вац». Амма цо цуьнга ла ца дуьйгӀира. Йираъ-ЯхӀус иза, дӀа а лаьцна, баьччанаш болчу дӀавигира. 15Ярми-ЯхӀуна оьгӀазбаханчу баьччанаша, цунна етта а йиттина, йозанча волчу ЯхӀунатин цӀа чу воьллира, хӀунда аьлча цу цӀийнах цара набахти йинера+. 16Ярми-ЯхӀу цу цӀийнан уггар бухарчу чоьнна чу воьллира, цу чохь дуккха хан а яьккхира цо.

17Цул тӀаьхьа ЦӀадукъ-ЯхӀу-паччахьо, цунна тӀаьхьа нах а бахийтина, иза схьавалавайтира. Шен паччахьан цӀахь паччахьо цуьнга къайлаха хаттар дира: «Везачу Элера хаам хиллий?»

Ярми-ЯхӀус жоп делира: «Хилла. Хьо Бавелан паччахьан кара дӀалур ву», – аьлла+. 18Ярми-ЯхӀус ЦӀадукъ-ЯхӀу-паччахье элира: «Стенна бехке ву со хьуна а, хьан баьччанашна а, хӀокху халкъана а хьалха, аша набахти чу воллал? 19Мичахь бу шуьга: „Бавелан паччахь хьуна а, хӀокху махкана а тӀелетар вац“, – бохуш, хаамаш бина болу шун пайхамарш+? 20Ткъа хӀинца ладогӀахьа соьга, сан олахо волу паччахь, хьайга дехар дан пурба лохьа суна. Ма вигийтахьа со йозанча волчу ЯхӀунатин цӀа: ахьа иза дахь, со цигахь лийр ву».

21ЦӀадукъ-ЯхӀус омра дира, Ярми-ЯхӀу гӀаролхойн кертахь чуволла, гӀалахь долу бепиг чекхдаллалц цунна хӀора дийнахь бепиг доттуш болчийн урамера бепиг а луш. Иштта, Ярми-ЯхӀу гӀаролхойн кертахь чувоьллина Ӏаш вара+.

38

Ярми-ЯхӀу гӀу чу кхоссар

38^1Матанин кӀантана Шапат-ЯхӀуна а, Пашихьуран кӀантана Гадал-ЯхӀуна а, Шалам-ЯхӀун кӀантана ЯхӀукалана а, Малки-ЯхӀун кӀантана Пашихьурна а хезира, Ярми-ЯхӀус массо а халкъе иштта дешнаш дӀакхайкхош:+
2«Иштта боху Везачу Эло: „ХӀокху гӀалахь виснарг туьро, я мацалло, я Ӏожаллин уьно вуьйр ву, амма, гӀалара ара а ваьлла, хашадхойн каравахнарг дийна вуьсур ву. Цуьнан дахар цунна хӀонс санна хир ду, ткъа иза вехар ву“+. 3Везачу Эло кхин а боху: „ХӀара гӀала, шеко йоцуш, Бавелан паччахьан кара дӀалур ю, цо иза схьа а йоккхур ю“»+.

4ТӀаккха баьччанаша паччахье элира: «Ярми-ЯхӀу вен везаш ву, хӀунда аьлча цо дуьйцучо кху гӀалахь бисинчу тӀемалойн а, иштта гӀалин бахархойн а майралла дӀайоккху. Цо вайна лоьрург дика дац, вон ду»+.

5ТӀаккха ЦӀадукъ-ЯхӀу-паччахьо баьччанашна жоп делира: «Иза шун карахь ву, ткъа со аша дечунна дуьхьал хӀумма а дан йиш йолуш вац»+. 6Цара Ярми-ЯхӀу, схьа а лаьцна, гӀаролхойн кертахь яьккхинчу паччахьан кӀентан Малки-ЯхӀун гӀунна чу кхоьссира. Ярми-ЯхӀу, машшаш а дихкина, цу гӀунна чу охьавоссийтира. Цу гӀунна чохь, сазз бен, хи дацара. Иштта саззи юкъа охьавоьссира Ярми-ЯхӀу+.

7Паччахьан цӀа чохь гӀуллакх деш волчу Ӏабайд-Малик цӀе йолчу цхьана хушахочунна хезна Ярми-ЯхӀу гӀу чу хаийна хиларх лаьцна. Цу хенахь паччахь Бен-Яманан кевнехь хиъна Ӏаш хилла+. 8Паччахьан цӀа чуьра ара а ваьлла, Ӏабайд-Малика, цунна тӀе а вахана, элира: 9«Сан олахо волу паччахь! Цу наха динарг вон ду, Ярми-ЯхӀу гӀунна чу а кхоьссина. Иза цу чохь мацалла лийр ма ву, хӀунда аьлча кху гӀалахь кхин бепиг дац»+. 10ТӀаккха паччахьо хушахо волчу Ӏабайд-Малике омра дина: «Хьайца кхузара ткъе итт стаг схьа а эций, Ярми-ЯхӀу гӀунна чуьра хьалаваккха, иза валале». 11Ӏабайд-Малика, шеца нах схьа а эцна, паччахьан цӀийнан чӀоь-цӀенна кӀелахь йолчу чоьнна чуьра тиша тӀелхигаш а, ца оьшуш йолу кӀадинан кескаш а схьа а эцна, уьш Ярми-ЯхӀу чохь волчу гӀу чу тӀергаш а тесна, чу яхийтира. 12Хушахо волчу Ӏабайд-Малика элира Ярми-ЯхӀуга: «ХӀара тиша тӀелхигаш а, кӀадинан кескаш а хьайн пхьаьрса кӀел а яхкий, царна тӀехула муш бахийта». Ярми-ЯхӀус шега де ма-аллара дира. 13Машшашца хьала а озийна, цара гӀунна чуьра хьалаваьккхира Ярми-ЯхӀу. ТӀаккха иза гӀаролхойн кертахь Ӏийра.

ЦӀадукъ-ЯхӀу Ярми-ЯхӀух дагавалар

14ТӀаккха ЦӀадукъ-ЯхӀус шена тӀекхайкхира Ярми-ЯхӀу. Везачу Элан цӀийнан кертан кхоалгӀа ков долчу схьавалийра Ярми-ЯхӀу. Паччахьо элира: «Ас хӀинца цхьа хӀума хоттур ду хьоьга, ткъа ахьа, хӀумма а къайла ца доккхуш, суна жоп дала деза».

15Ярми-ЯхӀус ЦӀадукъ-ЯхӀуга элира: «Ас хьайна жоп делча, ахьа со вуьйр ма ву, ткъа ас хьайна хьехар дича, ахьа иза дӀаоьцур дац».

16Амма ЦӀадукъ-ЯхӀус къайлаха Ярми-ЯхӀуна чӀагӀо йира: «Вайна хӀара дахар кхоьллина а, дийна а волчу Везачу Элах чӀагӀо йо ас: ас вуьйр вац хьо, иштта хьо вен гӀерташ болчу нехан кара дӀа а лур вац аса».

17ТӀаккха Ярми-ЯхӀус элира ЦӀадукъ-ЯхӀуга: «Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Дала иштта боху: „Нагахь хьо Бавел-мехкан паччахьан хьаькамашна караводахь, хьан са дийна хир ду, хӀара гӀала а цӀарца ца ягош юьсур ю. Хьо а, хьан доьзал а кхоийна хир бу+. 18Амма хьо Бавел-мехкан паччахьан хьаькамашна кара ца водахь, хӀара гӀала церан кара дӀа а лур ю, цара хӀара цӀарца ягор а ю, ткъа хьо царах кӀелхьар а вер вац“»+.

19Амма ЦӀадукъ-ЯхӀу-паччахьо Ярми-ЯхӀуга элира: «ХӀинцале а хашадхошкахьа бевллачу яхӀудхойн кара со дӀаваларх а, цара со сийсазваккхарх а кхоьру со»+.

20ТӀаккха Ярми-ЯхӀус элира: «Хашадхойн тӀемалоша хьо шайгахьа бевллачу яхӀудхошка дӀалур вац. Везачу Эло соьгахула хьайна бохучуьнга ладогӀахьара ахьа! Ахьа иза дахь, дерриг а дика хир ду хьоьца, хьо а дийна вуьсур ву+. 21Нагахь ахьа хьо церан кара ца водахь, хир ду аьлла Везачу Эло суна дӀадиллинарг хӀара ду: 22ЯхӀудхойн паччахьан цӀа чохь бисина болу зударий хашадхойн хьаькамаш болчу дӀабуьгур бу. Оцу зударша, хьох бела а буьйлуш, эр ду:

„Хьан тешамечара хьо ле ма вина,
хьан доттагӀаша хьо къера ма хилийтина.

Хьан когаш саззи юкъа ма бахана,
хьан доттагӀий хьуна гена ма бевлла“+.

23Берриш а хьан зударий а, бераш а, дӀа а бигина, хашадхошна дӀалур бу. Хьо а вер вац церан карара: хашадхойн паччахьо хьо схьалоцур ву, ткъа хӀара гӀала цӀарца ягор ю»+.

24ТӀаккха ЦӀадукъ-ЯхӀус элира Ярми-ЯхӀуга: «ХӀара дешнаш цхьана стагана а ма хаийта, хьо ца валийтархьама. 25Сан баьччанашна дӀахаа мега ас хьоьца къамел дина хилар. Цара, схьа а баьхкина, хьоьга хатта тарло: „Бакъдерг схьадийца, хӀун элира ахьа паччахье а, паччахьо хьоьга хӀун элира а? Тхох къайла ма даккхалахь шаьшшиннан хилла къамел, тӀаккха оха хьо вуьйр вац“. 26Нагахь иштта хилахь, ахьа цаьрга ала: „Со паччахье дехар деш вара, ЯхӀунатин цӀийнан набахти чохь валийта, со цига ма вахийта бохуш“»+. 27Массо а баьччанаш Ярми-ЯхӀу волчу баьхкира, цара цуьнга хеттарш дира. Шега паччахьо ма-бохху, жоп делира царна Ярми-ЯхӀус. ХӀумма а ца олуш, уьш дӀабахара, паччахьца аса дина къамел цхьанна а ца хезна дела. 28+Ярми-ЯхӀу гӀаролхой болчу кертахь Ӏийра, Ярушалайм дӀалоцу де тӀекхаччалц.

Ярушалайм йожар

Ярушалайм дӀалацар иштта дара.

39

39^1•ЯхӀудхойн паччахь волу ЦӀадукъ-ЯхӀу паччахьаллехь волу уьссалгӀачу шеран уьтталгӀачу баттахь Бавелан паччахь Набухди-Нецар, дерриг а шен эскар а далош, Ярушалаймана го а бина, дӀахӀоьттира+. 2Ткъа ЦӀадукъ-ЯхӀу паччахьаллехь волчу цхьайтталгӀачу шеран боьалгӀачу беттан уьссалгӀачу дийнахь гӀалин пенех мостагӀаша Ӏуьрг даьккхира+. 3Бавелан массо а мехкан баьччанаш, гӀалина чу а баьхкина, Юккъерачу кевнна хьалха охьахевшира. Царна юкъахь Самгар-кӀоштан куьйгалхо Нургал-Шар-Эцар а, тӀеман коьрта хьаькам Сар-Сахим а, кхечу тайпана тӀеман хьаькам Нургал-Шар-Эцар а, иштта массо а кхиболу Бавелан паччахьан баьччанаш а бара.

4ЯхӀудхойн паччахь а, цуьнца болу тӀемалой а, уьш шайна гича, буьйсанна гӀалара ара а бевлла, бевдда дӀабахара. Уьш, паччахьан бешахула, шина пенна юккъехь долчу кевнах чекх а бевлла, Ӏариба-тогӀи[*] йолчу дӀабахара. 5Амма хашадхойн эскар царна тӀаьхьаделира. Уьш ЦӀадукъ-ЯхӀуна тӀаьхьакхиира Ерихонан аренашкахь. Иза, схьа а лаьцна, Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецарна тӀевигира. Набухди-Нецар цу хенахь Хьамат-гӀалин махкахь йолчу Рабила-гӀалахь вара. Цигахь цо ЦӀадукъ-ЯхӀуна кхел йира+. 6Циггахь, Рабила-гӀалахь, Бавелан паччахьо а ЦӀадукъ-ЯхӀуна хьалха цуьнан кӀентий байира. Иштта ЯхӀуд-махкара баьччанаш а байира цо. 7Ткъа ЦӀадукъ-ЯхӀу, бӀаьргаш а баьхна, буржалш а тоьхна, Бавеле дӀавига кечвира+. 8Хашадхоша паччахьан цӀа а, иштта Ярушалаймехь долу цӀенош а дагийра, гӀалин гонахара пенаш а охьаэгийра+. 9ГӀалахь бухадисина долу халкъ а, шегахьа бевлларш а паччахьан гӀаролхойн хьаькам волчу Набузар-Адана Бавеле дӀабигира+. 10Шайн долахь цхьа а хӀума а доцуш болчу къечу нахах цхьаберш гӀаролхойн хьаькам волчу Набузар-Адана ЯхӀуд-махкахь битира, царна кхаш а, кемсийн бошмаш а дӀа а елла.

Ярми-ЯхӀу арахецар

11Ткъа Ярми-ЯхӀух лаьцна Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецара шен гӀаролхойн хьаькам волчу Набузар-Аданехула тӀедиллинера: 12«Иза схьа а лахий, цуьнан дола де. Цунна цхьа а тайпа вон а ма де, амма цо мел аьлларг де», – аьлла. 13ГӀаролхойн хьаькам волчу Набузар-Адана а, тӀеман коьрта хьаькам волчу Набуш-Забана а, тӀеман хьаькам волчу Нургал-Шар-Эцара а, иштта кхиболчу хашадхойн тӀеман хьаькамаша а Ярми-ЯхӀу лаха нах бахийтира. 14Оцу наха Ярми-ЯхӀу, гӀаролхойн кертара схьа а эцна, Шапанин кӀентан Ахьикхаман кӀант волчу Гадал-ЯхӀун кара дӀавелира, цуьнга иза шен цӀа дӀавигийтархьама. Ярми-ЯхӀу шен халкъана юкъахь ваха висира+.

Ӏабайд-Маликана сатийсам хилар

15Ярми-ЯхӀу гӀаролхойн кертахь чувоьллина волчу хенахь, цуьнга Везачу Элера хаам кхаьчнера:+
16«Ярми-ЯхӀу, ваха а гӀой, хушахо волчу Ӏабайд-Малике хӀара дешнаш дӀаала: „Иштта боху Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло: ‘ХӀокху гӀалина, диканиг а ца деш, бохам бийр бу аьлла долу Сайн дешнаш кхочушдан хӀоьттира Со. Иштта хилча, хьан бӀаьргашна хьалха иза кхочушхир ду+. 17Амма хьо Аса кӀелхьарвоккхур ву, – боху Везачу Эло. – Хьо кхоьручу нехан кара дӀалур вац хьо+. 18Ас хьо кӀелхьарвоккхур ву, хьо туьрах лийр вац, хьан дахар хӀонс санна хир ду хьуна, хӀунда аьлча хьо сох тешна дела’, – боху Везачу Эло“»+.

40

Ярми-ЯхӀу Гадал-ЯхӀу волчохь сацар

40^1Рама-гӀалахь Бавелан паччахьан гӀаролхойн хьаькам волчу Набузар-Адана иза дӀалаьцначуьра мукъаваьккхинчул тӀаьхьа, Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера хаам кхечира. Набузар-Аданна иза, буржалш а тоьхна, Бавеле дӀабига новкъабаьхна Ярушалаймера а, ЯхӀуд-махкара а болчу йийсархошна юкъахь карийнера+.

2ГӀаролхойн хьаькамо, Ярми-ЯхӀу царна юкъара схьа а ваьккхина, цуьнга элира: «Хьан Везачу Дала хӀокху меттигна хӀара бохам бийр бу аьлла+. 3Ткъа хӀинца Ша аьлларг Везачу Эло кхочушдина. И дерриг а хилла, аша Цунна хьалха къинош летийна дела а, аша Цо бохучуьнга ла ца доьгӀна дела а+. 4Аса тахана хьан куьйгех тоьхначу хӀокху буржалех мукъавоккху хьо. Хьайна соьца Бавеле дӀаван лаахь, дӀавола, аса Ӏуналла дийр ду хьуна тӀехь. Нагахь хьайна цига дӀаван ца лаахь, кхузахь саца мегар ду хьуна. ХӀара дерриг а латта хьуна хьалха Ӏуьллуш ду, хьайна луъучу метте дӀаваха пурба ду хьуна».

5Ярми-ЯхӀу новкъа валале, Набузар-Адана кхин а элира: «Я хьайна лаахь, Шапанин кӀентан Ахьикхаман кӀант Гадал-ЯхӀу волчу гӀо, Бавелан паччахьо массо а ЯхӀуд-махкарчу гӀаланашна тӀехь хьаькам хӀоттийна волчу. Хьайн халкъана юкъахь цуьнца саца мегар ду хьуна. Я хьайна луъучу метте дӀагӀо». Ярми-ЯхӀуна яа хӀума а, совгӀаташ а дӀа а делла, Набузар-Адана иза аравалийтира+. 6Ярми-ЯхӀу МицӀпа-гӀалахь сецначу Ахьикхаман кӀант Гадал-ЯхӀу волчу вахара. Шайн махкахь дисинчу шен халкъана юкъахь сецира иза+.

ЯхӀуд-мехкан куьйгалхо волу Гадал-ЯхӀу

(ТӀаьххьарнаш 25:22-24)

7+•ЯхӀудхойн эскаран хьаькамашна а, иштта кху махкахь бисина болчу тӀемалошна а, кхечу нахана а дӀахезира, Бавелан паччахьо Ахьикхаман кӀант Гадал-ЯхӀу мехкан куьйгалхо хӀоттийна аьлла. Бавеле дӀа ца буьгуш бисина болчу мехкан уггар къечу божаршна а, зударшна а, берашна а тӀехь цо Ӏуналла дан деза бохуш, хезира царна+. 8Уьш берриш а Гадал-ЯхӀу волчу МицӀпа-гӀала баьхкира. Царна юкъахь Натан-ЯхӀун кӀант ИсмаьӀал а, Къаьрхьин кӀентий Йохьан а, ЯхӀуната а, Танхьуматан кӀант Сари-ЯхӀу а, НатӀупатарчу Ӏейпин кӀентий а, маӀхахочун кӀант Яъзан-ЯхӀу а, иштта царна уллора берш а бара+. 9Шапанин кӀентан Ахьикхаман кӀант Гадал-ЯхӀу царна хьалха чӀагӀонаш еш вара: «Ма кхера хашадхошна гӀуллакх дан. ХӀокху махкахь даха охьа а ховша, Бавелан паччахьна муьтӀахь а хила, тӀаккха шуна дика хир ду. 10Ткъа со МицӀпа-гӀалахь соцур ву, кхуза схьаоьхуш болчу хашадхошна хьалха шух лаьцна жоп а луш. Ткъа аша аьхкенан стоьмаш схьалахьабе, чагӀар а, даьтта а даккха, и массо а кхача кхабанаш чохь латта а бе, шаьш дӀалаьцначу гӀаланашкахь а Ӏе». 11Массо а Муаби-махкахь а, Ӏаммин-махкахь а, Эдом-махкахь а, иштта кхечу мехкашкарчу яхӀудхошна дӀахезира Бавеларчу паччахьо цхьаболу нах ЯхӀуд-махкахь битина аьлла, царна тӀехь куьйгалла дан Шапанин кӀентан Ахьикхаман кӀант Гадал-ЯхӀу а хӀоттош. 12Шаьш бевдда дӀабаханчу массо а меттигашкара яхӀудхой Гадал-ЯхӀу волчу МицӀпа-гӀала схьагулбелира. Шаьш юхадирзинчул тӀаьхьа цара дуккха чагӀар а, аьхкенан стоьмаш а гулдира.

Гадал-ЯхӀу вер

(ТӀаьххьарнаш 25:25, 26)

13Цу хенахь Къаьрхьин кӀант Йохьан а, иштта аренгахь лелаш болу кхиболу тӀемалойн хьаькамаш а Гадал-ЯхӀу волчу МицӀпа-гӀала баьхкира+. 14Цара элира Гадал-ЯхӀуга: «Хьуна хууш дуй, Ӏамминхойн паччахь БаӀалси хьо вен гӀерташ вуйла? Цо Натан-ЯхӀун кӀант ИсмаьӀал хьо вен ваийтина». Амма Ахьикхаман кӀант Гадал-ЯхӀу царах ца тийшира. 15ТӀаккха Къаьрхьин кӀанта Йохьана къайлаха цуьнга элира: «Суна пурба лохьа Натан-ЯхӀун кӀант ИсмаьӀал вен. Цунах лаьцна цхьанна а хуур дац. Цуьнга хьо хӀунда воьйтур ву оха? Цо иза дахь, хьуна гонах схьагулбелла болу массо а яхӀудхой маьӀ-маьӀӀехь дӀасаборжуьйтур бара, ткъа ЯхӀуд-махкахь бисинчу нахана бохам бийр бара».

16Амма Ахьикхаман кӀанта Гадал-ЯхӀус Къаьрхьин кӀанте Йохьане элира: «Ма делахь иза, хӀунда аьлча ахьа ИсмаьӀалах аьлларг бакъ дац».

41

41^1+ВорхӀалгӀачу баттахь Эли-ШамаӀан кӀентан Натан-ЯхӀун кӀант ИсмаьӀал Ахьикхаман кӀант Гадал-ЯхӀу волчу веара. Иза МицӀпа-гӀала веара, шеца кхин итт стаг а волуш. ИсмаьӀал паччахьан цӀийнах вара, иза иштта паччахьан эскаран хьаькамех цхьаъ вара. Гадал-ЯхӀуца цхьаьна иза а, цуьнца берш а хӀума юуш Ӏийра+. 2Натан-ЯхӀун кӀанта ИсмаьӀала а, цуьнца хиллачу итт стага а, хьала а гӀевттина, тарраш а тоьхна, вийра Шапанин кӀентан Ахьикхаман кӀант Гадал-ЯхӀу. Цу тайпана Бавелан паччахьо мехкан куьйгалхо вина дӀахӀоттийнарг вийнера+. 3ИсмаьӀала иштта Гадал-ЯхӀуца МицӀпа-гӀалахь хилла болу массо а яхӀудхой а, цигахь хилла болу хашадхойн тӀемалой а байира.

4Гадал-ЯхӀу вийначу шолгӀачу дийнахь, и хӀума цхьанна а хаале, 5МицӀпа-гӀала Шехемара а, Шилунера а, Шамранера а везткъа стаг веара, кӀен сагӀанаш а, хаза хьожа йогӀу хӀуманаш а яхьаш, Везачу Элан цӀа долчохь сагӀа даккхархьама. Цара массара а шайн мажош дӀаяьшнера, шайна тӀера хӀуманаш а этӀийнера, шайна чевнаш а йинера+. 6Натан-ЯхӀун кӀант ИсмаьӀал, МицӀпа-гӀалара ара а ваьлла, велха а воьлхуш, царна дуьхьал веара. Цо элира: «Ахьикхаман кӀант Гадал-ЯхӀу волчу гӀо». 7ГӀалин юккъе кхаьчча, ИсмаьӀала а, цуьнца болчара а уьш, байа а байина, гӀунна чу кхиссира.

8Амма цу нахана юкъахь хиллачу иттаммо элира ИсмаьӀале: «Ма дайахьа тхо, хӀунда аьлча тхан къайлаха дӀалачкъийна кӀа а, мукх а, зайтдаьтта а, моз а ду. Уьш оха кха тӀехь къайладаьхна ду». Кхечу нахаца цхьаьна уьш байаран метта ИсмаьӀала уьш дийна битира. 9Цо Гадал-ЯхӀу бахьана долуш байина нах чукхиссина йолу гӀу Аса цӀе йолчу паччахьо яьккхина хилла, исраилхойн паччахь волчу БаӀшах ша ларвайтархьама. Натан-ЯхӀун кӀанта ИсмаьӀала и гӀу ша байинчу нехан декъех хьалаюьзна+. 10ИсмаьӀала дерриг а МицӀпа-гӀалахь дисина долу халкъ дӀалецира. Царна юкъахь паччахьан йоӀарий а, иштта МицӀпа-гӀалахь дисина кхин халкъ а дара. Уьш гӀаролхойн хьаькам волчу Набузар-Адана Ахьикхаман кӀантана Гадал-ЯхӀуна, дола де аьлла, дӀабелла бара. Йохьанан кӀант ИсмаьӀал, уьш дӀа а лаьцна, Ӏамминхой болчу ваха новкъа велира.

11Амма Къаьрхьин кӀантана Йохьанна а, массо а цуьнца болчу тӀеман хьаькамашна а Натан-ЯхӀун кӀанта ИсмаьӀала динчу дерриг а зуламех лаьцна дӀахезира+. 12ТӀаккха уьш, шайца кхин а нах схьа а эцна, Натан-ЯхӀун кӀантаца ИсмаьӀалца лата бахара. Уьш цунна ГавӀонехь болу боккха Ӏам болчохь тӀаьхьакхиира+. 13Йохьан а, цуьнца болу тӀеман хьаькамаш а шайна гича, ИсмаьӀал волчохь йийсарехь долчу халкъан чӀогӀа самукъаделира. 14ИсмаьӀала МицӀпа-гӀалахь йийсаре дигна долу дерриг а халкъ, юха а дирзина, Къаьрхьин кӀант Йохьан волчу дӀадахара. 15Натан-ЯхӀун кӀант ИсмаьӀал, шеца бархӀ стаг а волуш, Йохьанах ведда, Ӏамминхой болчу дӀавахара+.

16ТӀаккха Йохьана а, цуьнца болчу тӀеман хьаькамаша а МицӀпа-гӀалара дийна мел бисинарш дӀабигира. Цара уьш ИсмаьӀалан куьйгах кӀелхьарбехира, шаьш Гадал-ЯхӀу вийначул тӀаьхьа. Цара дӀабигира ГавӀон-гӀалара шайца схьа мел баьхкина болу нах: божарий а, тӀемалой а, зударий а, бераш а, паччахьан кертара нах а. 17Уьш Байтлахам-гӀалина уллохь йолчу Гейрут-КӀамхӀам йолчохь севцира, цигара Мисар-махка дӀабаха дагахь, 18хашадхой бахьана долуш. Уьш кхоьрура хашадхойх, хӀунда аьлча Бавелан паччахьо ЯхӀуд-махкана тӀехь куьйгалхо хӀоттийна волу Гадал-ЯхӀу вийнера ИсмаьӀала.

42

Халкъо Ярми-ЯхӀуга, шайна тӀера доӀа де аьлла, дина дехар

42^1Уьш КӀамхӀамехь севцначу хенахь, Къаьрхьин кӀант Йохьан а, цуьнца ХӀушаӀ-ЯхӀун кӀант Язан-ЯхӀу[*] а, иштта кӀезиг болчу нахана тӀера дуьйна, цӀеяхана болчарна тӀекхаччалц долу дерриг а халкъ а Ярми-ЯхӀу-пайхамар волчу дахара+. 2Цара цуьнга элира: «Тхан дехаршка ладогӀахьа, Ярми-ЯхӀу. Дийна дисначу тхуна тӀера доӀа дехьа хьайн Везачу Деле. Хьуна гуш ду-кх, Ярми-ЯхӀу, дуккха а хилла долу тхо кӀеззиг бен ца дисар+. 3ДоӀа дехьа, хьан Везачу Деле тхо даха деза некъ а гайтахьара, оха хӀун дан деза а дийцахьара алий».

4ТӀаккха Ярми-ЯхӀу-пайхамаро царна жоп делира: «Аша бохуш дерг со хезаш ву, аса шун Везачу Деле доӀа а дийр ду, аша соьга ма-деххара. Везачу Элера сайна хезнарг, цхьа а хӀума къайла а ца доккхуш, шуьга дӀа а дуьйцур ду».

5Цара Ярми-ЯхӀуга элира: «Веза Эла бакъволу а, тешаме а теш тхуна дуьхьал хуьлийла, хьан Везачу Дала тхан дуьхьа хьуна луш долчу массо а дешнашка хьаьжжина тхо ца лелахь+. 6И хаам дика хилахь а, вон хилахь а, оха хьо вохуьйтучу тхан Везачу Дала бохучуьнга ладугӀурш хир ду тхо. Тхан Везачу Деле тхо ладугӀуш делахь, тхуна диканиг хир ма ду»+.

Ярми-ЯхӀус динчу доӀанна жоп далар

7Итт де даьлча, Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера хаам кхечира. 8Цо Къаьрхьин кӀант Йохьан а, цуьнца болу тӀеман хьаькамаш а, иштта кӀезиг болчу нахана тӀера дуьйна, цӀеяхана болчарна тӀекхаччалц долу дерриг а халкъ а ша волчу дӀакхайкхира. 9Ярми-ЯхӀус цаьрга элира: «Шайн дехар дӀадала аша со тӀевахийтинчу Исраилан халкъан Везачу Дала боху: 10„Нагахь санна шу хӀокху лаьтта тӀехь совцахь, Аса шу юхаметта а хӀоттор ду, дохор а дац. Аса шу дӀа а дугӀур ду, орамашца схьа а дохур дац, хӀунда аьлча Со хӀинца дохковаьлла Ас шуна баьккхина бохам бахьана долуш+. 11Ма кхера шаьш кхоьруш волчу Бавелан паччахьах. Шу цунах ма кхера, – боху Везачу Эло, – хӀунда аьлча Со шуьца ву, Ас шу кӀелхьардохур а ду. 12Аса шух къинхетам бийр бу, Бавелан паччахь шуьца къинхетаме а хуьлуьйтуш. Цо шуна шайн махка юхадерза могуьйтур ду“.

13Шайн Везачу Дала бохучуьнга ла а ца дугӀуш, аша иштта ала тарло: „Тхо дуьсур дац ЯхӀуд-махкахь. 14Тхо Мисар-махка дӀа а гӀур ду, цигахь Ӏийр а ду, цу меттехь тхох тӀом а хьакхалур бац, тӀаме кхойкхуш долу коьман маӀан аз тхуна хезар а дац, цигахь тхуна мацалла а гур яц“+. 15Нагахь аша иштта алахь, ЯхӀуд-махкахь дийна бисинарш, тӀаккха аша Везачу Элера болчу хааме ладогӀа деза. ЛадогӀа шайга Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло бохучуьнга: „Нагахь санна аша Мисар-махка дӀадаха а, цигахь Ӏан а баккъал сацам бинехь, 16шу кхоьруш долу тур цигахь шуна тӀаьхьакхуьур ду, шу къаьхкаш йолу мацалла цигахь, Мисар-махкахь, шуна тӀекхочур ю, ткъа цигахь шу лийр а ду+. 17ХӀора Мисар-махка ваха сацам бинарг, цигахь а я тур, я мацалла, я Ӏожаллин ун бахьана долуш лийр ву. Царах цхьа а дийна вуьсур вац. Аса царна бан леринчу бохамах цхьа а кӀелхьарвер вац“.

18Иштта боху Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло: „Сайн оьгӀазалла а, дералла а Ярушалаймерчу бахархошна тӀе ерзийна хиларе терра, Сайн дералла Аса шуна тӀе охьаӀанор ю, шу Мисар-махка дӀадахча. Наха шун цӀе яккхарца неӀалт а эр ду, шуна динчунна нах инзар а бевр бу, шух кхаьрдар а бу, нахана шу дола а хетар ду. Кхин цкъа а хӀара меттиг а гур яц шуна“.

19Ва ЯхӀуд-махкахь дийна биснарш, Везачу Эло шуьга элира: „Мисар-махка ма гӀолаш“. Цундела ас шуьга чӀогӀа дӀахьедар до, 20шу шайгара гӀалат далийта дохку, ткъа цу гӀалато шу Ӏожалле далор ду. Аша со шун Веза Дела волчу вахийтира, соьга иштта олуш: „Тхуна тӀера вайн Везачу Эле доьхуш доӀа дехьа. Цо мел аьлларг тхоьга дӀаалахьа, ткъа оха иза кхочушдийр ду“. 21Тахана аса шуьга Везачу Элера болу хаам дӀакхачийра, амма шуна ца лаьа, Цо соьгахула шайга аьлларг а деш, Цуьнга ладогӀа. 22ХӀинца хаа ду шуна: шаьш даха дӀадаха шуна охьаховша лууш йолчу меттехь туьро а, мацалло а, Ӏожаллин уьно а хӀаллакдийр ду шу».

43

Ярми-ЯхӀу Мисар-махка дӀавигар

43^1Ярми-ЯхӀус церан Везачу Дала шега дӀаала мел аьлларг дерриг а халкъе дӀаэлира. 2ТӀаккха ХӀушаӀ-ЯхӀун кӀанта Ӏазар-ЯхӀус а, Къаьрхьин кӀанта Йохьана а, иштта цигахь болчу массо а кӀоршамечу наха а Ярми-ЯхӀуга элира: «Ахьа бохург бакъ дац. Тхан Везачу Дала ца ваийтина хьо тхоьга: „Шу Мисар-махка даха дӀа ма гӀо“ – ала+. 3Нери-ЯхӀун кӀанта Баруха хьо тхуна дуьхьалвала иракара ма хӀоттийна, тхо, хашадхойн кара дӀа а делла, цаьрга дайъийтархьама а, я Бавел-махка йийсаре дӀадигийтархьама а»+. 4Иштта Къаьрхьин кӀанта Йохьана а, тӀеман хьаькамаша а, дерриг а халкъо а, ЯхӀуд-махкахь саца аьлла, Везачу Эло шайга аьллачуьнга ла ца дуьйгӀира. 5+Къаьрхьин кӀанта Йохьана а, тӀеман массо а хьаькамаша а, шаьш дӀасалаьхкина долчу массо а къаьмнашкара ЯхӀуд-махкахь дахархьама юхадирзина долу дерриг а дийна дисина долу адам схьа а гулдина, Мисар-махка дӀадигира. 6ГӀаролхойн хьаькам волчу Набузар-Адана Шапанин кӀентан Ахьикхаман кӀантехь Гадал-ЯхӀугахь шайн дола дан дитина болу массо а божарий а, зударий а, бераш а, паччахьан зудабераш а, иштта Ярми-ЯхӀу-пайхамар а, Нери-ЯхӀун кӀант Барух а шайца дӀабигира+. 7Цу наха Везачу Элера болчу хааме ла ца дуьйгӀира, уьш Мисар-махкахь йолчу Тахьпанхьас-гӀала дӀабахара+.

8Тахьпанхьас-гӀалахь Ярми-ЯхӀуга хӀара хаам кхечира Везачу Элера: 9«Масех боккха тӀулг а лахий, Тахьпанхьас-гӀаларчу пирӀунан цӀенна чу воьдучу меттигна хьалха йолчу майданан поппар буха дӀадохка уьш, берриг а яхӀудхочунна гуччохь. 10Ахьа и хӀума деш гуш болчу яхӀудхошка ала: „Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло хӀара боху: ‘Ас Сан лай волчу Бавелан паччахье Набухди-Нецаре кхуза схьакхайкха бохуьйтур бу. Ас цуьнан паччахьан гӀант кхузахь Айса дӀадоьхкина долчу тӀулгаш тӀехь дӀахӀоттор ду. Цу тӀулгаш тӀехь Набухди-Нецара шен паччахьан четар дӀахӀоттор ду+. 11Иза, кхуза схьа а веана, Мисар-махкана тӀелетар ву. Ӏожаллина леринарг Ӏожаллина гӀур ву, йийсаре вигийта леринарг йийсаре гӀур ву, ткъа туьро вен леринарг туьра кӀел гӀур ву+. 12Набухди-Нецара мисархойн деланийн цӀеношкахь цӀе латор ю, цигара цӀуш я багор бу, я йийсаре дӀабуьгур бу. ЖаӀуьно шен бедар мезех цӀан ма-ярра, Мисар-мохк цӀанбийр бу цо, цул тӀаьхьа маьрша цигара ара а вер ву+. 13Набухди-Нецара Ана-гӀалахь долчу харцделанашна хӀиттийна тӀулгаш дохор ду, ткъа мисархойн харцделанийн цӀенош цӀарца дагор ду’“».

44

Мисар-махкахь бехаш болчу яхӀудхойх лаьцна долу Везачу Элан дош

44^1Мисар-махкахь Ӏаш болчу яхӀудхошка дӀаала беза хаам кхечира Ярми-ЯхӀуга Везачу Элера. Уьш Мигдол-гӀалахь а, Тахьпанхьас-гӀалахь а, Нуп-гӀалахь а, мехкан къилберачу декъахь а баха хевшинера. ХӀара бу и хаам:+
2«Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: „Шуна гина Ас Ярушалаймана а, иштта массо а ЯхӀуд-махкарчу гӀаланашна а бина болу бохамаш. Уьш хӀинца яссаелла, цигахь вехаш цхьа а стаг а вац, 3цигахь дехаш хиллачу адамаша дина долу вонаш бахьана долуш. Я царна а, я шуна а, я шун дайшна а хьалххе бевзаш ца хиллачу кхечу деланашна сагӀанаш а дохуш, царна Ӏамал а еш, Со оьгӀазвахийтира цара+. 4Мосуьйттазза шу долчу Сайн ялхой болу пайхамарш бохкуьйтура, Сайн цӀарах дӀаала: ‘Ма леладе Суна ца дезаш долу и дегаза хӀума’+. 5Амма цара пайхамаршка ла а ца дугӀура, уьш тергал а ца бора. Шаьш лелош долчух уьш дӀа ца бирзира – кхечу деланашна сагӀанаш дечуьра ца совцура уьш. 6Цундела Сан дералла а, оьгӀазалла а охьаӀанайира, ЯхӀуд-махкара гӀаланаш а, Ярушалайман урамаш а дагош. Иштта уьш дохийна дӀадехира, ткъа уьш хӀинца а дассаделла лаьтташ ду“.

7Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло хӀинца а боху: „Шаьш Ӏожалле далош долу доккха вониг хӀунда леладо аша? Аша дийриг бахьана долуш ЯхӀудан къомера божарий а, зударий а, даккхий а, кегий а бераш а хӀаллакдо, шайн къоман тӀаьхье а ца юьтуш. 8Шайн куьйгашца бинчу цӀушна Ӏамал а еш, шаьш цигахь Ӏан дӀадаханчу Мисар-махкахь кхечу деланашна сагӀанаш а дохуш, Со оьгӀаз хӀунда вохуьйту аша? Шу шаьш хӀаллакдеш ма ду, дуьненан массо а къаьмнашна хьалха наха шун цӀе яккхарца неӀалт эр ду, царна шу дола хетар ду. 9Шуна дицделла те шайн дайша а, яхӀудхойн паччахьаша а, церан зударша а лелийна долу зуламаш, аша шаьш а, шун зударша а ЯхӀуд-махкахь а, Ярушалайман урамашкахь а лелийна долу вон хӀуманаш+? 10Таханлерчу денна тӀекхаччалц шу, шаьш кӀезиг а хеташ, Суна хьалха ларамах дуьзна дац, шуна а, шун дайшна а Аса беллачу Сан товрат-хьехамца а, Сан парзашца а ца лелара шу“.

11Цундела Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло боху: „Аса сацам бина, шуна тӀе вониг даийта. Кхузахь болу массо а яхӀудхой хӀаллакбийр бу Аса. 12Мисар-махка кхалха а, цигахь Ӏан а сацам бина ЯхӀуд-махкахь дийна биснарш Аса дӀабохур бу. Уьш массо а Мисар-махкахь дӀакхелхар бу! КӀезиг болчу нахана тӀера дуьйна, цӀеяхана болчарна тӀекхаччалц уьш туьраца а, мацаллица а хӀаллакьхир бу. Наха церан цӀе яккхарца неӀалт эр ду, царна динчунна нах Ӏадийна хир бу, царах кхаьрдар бу, нахана уьш дола а хетар бу+. 13Аса Ярушалаймана таӀзар ма-дарра, туьраца, мацаллица, Ӏожаллин уьнца таӀзар дийр ду шух болчу Мисар-махкахь бехаш болчарна+. 14Мисар-махкахь Ӏан цига дӀабаханчу яхӀудхойх дийна бисинчарах цхьа а кӀелхьарвер а вац я дийна а вуьсур вац, ЯхӀуд-махка юхаверзархьама. Шайн махка юхадерза шаьш сатуьйсуш делахь а, Ӏожаллех кӀелхьарваьлла масех стаг воцург цхьа а цӀа воьрзур вац“».

15ТӀаккха шайн зударша кхечу деланашна сагӀанаш дохуш хилар хууш болу массо а божарий а, цигахь лаьтташ болчу зударшца цхьаьна Ярми-ЯхӀуга бистхилира. Цигахь йоккха адамийн тоба яра. Царна юкъахь бара къилбаседехьара а, къилбехьара а Мисар-махкахь бехаш болу яхӀудхой. Цара Ярми-ЯхӀуна жоп делира: 16«Оха ладугӀур дац ахьа Везачу Элан цӀарах тхуна беанчу хааме+. 17Тхаьш аьлларг оха билггал кхочушдийр ду: оха цӀеран а, чагӀаран а сагӀанаш а дохур ду стигаларчу зуда-паччахьна, ЯхӀуд-мехкан гӀаланашкахь а, Ярушалайман урамашкахь а тхо а, тхан дай а, тхан куьйгалхой а, тхан паччахьаш а, тхан баьччанаш а ма-леллара лелар а ду. Оцу хенахь тхан даа хӀума а хуьлура, тхан аьтто а хуьлура, тхуна тӀе вонаш а ца догӀура+. 18Амма тхо стигаларчу зуда-паччахьна цӀеран а, чагӀаран а сагӀанаш дохучуьра севцича, тхан хӀумма а дацара, ткъа тхо туьро а, мацалло а хӀаллакдеш дара».

19Цул тӀаьхьа зударий бистхилира. Цара элира Ярми-ЯхӀуга: «Стигаларчу зуда-паччахьна оха цӀеран а, чагӀаран а сагӀанаш дохучу хенахь тхан майранашна иза хууш ца хилла те? Цуьнан сибатехь оха хьокхамаш а доттуш, цунна чагӀаран сагӀанаш а дохуш, цара тхуна пурба ма лора!»

20ТӀаккха Ярми-ЯхӀус шена иштта жоп деллачу дерриг халкъе а – божаршка а, зударшка а – элира: 21«Везачу Элана диц ца делла аша а, шун дайша а, паччахьаша а, шун баьччанаша а, мехкан халкъо а ЯхӀуд-мехкан гӀаланашкахь а, Ярушалайман урамашкахь а кхечу деланашна сагӀанаш дохуш хилар. Цуьнан дагахь иза лаьтташ ма ду. 22Везачу Эле кхин са ца тохаделира аша лелочу зуламечу а, дегазчу а гӀуллакхашна. Цундела шун латта тахана дохийна а, дассаделла а, тӀехь Ӏаш адам а доцуш, лаьтташ ду, ткъа наха цуьнан цӀе яккхарца неӀалт олу+. 23Кхечу деланашна аша сагӀанаш дахар а, Везачу Элана дуьхьал къинош летор а, Цо беллачу товрат-хьехамца а, парзашца а, сацамашца а шу ца лелар а бахьана долуш тахана гуш болу и бохам шуна тӀебаийтина бу»+.

24Цул тӀаьхьа Ярми-ЯхӀус, леррина зударшка вист а хуьлуш, массо а нахе элира: «Мисар-махкахь Ӏаш болу массо а яхӀудхой, ладогӀа Везачу Элан даше! 25Иштта боху Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло: „Аша а, шун зударша а шаьш шайн багахула схьааьлларг шайн куьйгашца чӀагӀдина. Аша боху: ‘Стигаларчу зуда-паччахьна цӀеран а, чагӀаран а сагӀанаш дийр ду аьлла йолу чӀагӀо оха билггал кхочушйийр ю’. Шаьш делла дош дан ма-дезза кхочушде! Шаьш йина чӀагӀонаш билггал ларъе! 26Амма ладогӀалаш Везачу Элера болчу хааме, Мисар-махкахь мел бехаш болу яхӀудхой: ‘Сайн сийлахьчу цӀарах Ас чӀагӀо йо, – боху Везачу Эло, – массанхьа а Мисар-махкахь вехаш волчу цхьана а яхӀудхочо кхин цкъа а Сан цӀарах чӀагӀо йийр яц, ‹Дийна волчу Хьалдолчу Элах чӀагӀо йо ас› – бохуш 27Аса цу нехан тергам бийр бу, амма царна гӀо дархьама бийр бац, уьш хӀаллакбархьама тергал беш хир ву. Мисар-махкахь бехаш болу яхӀудхой я мацалло хӀаллакбийр бу, я туьро бойур бу, царах кхин цхьа а стаг ца виссалц+. 28КӀеззиг нах юхабоьрзур бу Мисар-махкара ЯхӀуд-махка, туьрах кӀелхьар а бевлла. ТӀаккха Мисар-махкахь баха схьабаьхкина болчу дийна бисинчу берриг а яхӀудхошна хуур ду, хьенан дешнаш хилла бакъ – Сан я церан+. 29Кхузахь Аса шуна таӀзар а дийр ду, шуна бохам а боккхур бу аьлла Сан дешнаш чӀогӀа дуйла шуна хоуьйтуш, – боху Везачу Эло, – хӀара билгало гойтур ю шуна. 30+Аса Мисар-мехкан паччахь волу ХьупраӀ-пирӀун вен гӀерташ болчу цуьнан мостагӀийн кара дӀалур ву иза, – боху Везачу Эло, – яхӀудхойн паччахь ЦӀадукъ-ЯхӀу Аса иза вен лоьхучу цуьнан мостагӀа волчу Бавелан паччахьан Набухди-Нецаран кара дӀа-ма-валлара’“»+.

45

Дала Барухана чӀагӀо яр

45^1+Юши-ЯхӀун кӀант волчу а, яхӀудхойн паччахь волчу а ЯхӀу-Якхама олалла дечу доьалгӀачу шарахь Ярми-ЯхӀу-пайхамаро олу дешнаш Нери-ЯхӀун кӀант Барух тептар тӀехь дӀаяздеш вара. Оцу хенахь Ярми-ЯхӀу Барухе вистхилира:+
2«ХӀара боху хьоьга, Барух, Исраилан халкъан Везачу Дала:+
3„Ахь боху: ‘Маржа-яӀ! Везачу Эло сан деган лазамна тӀе гӀайгӀа тоьхна. Аса дечу узарша гӀелвина со, ткъа суна синтем бац’.

4Иштта дӀаала цуьнга, Ярми-ЯхӀу: ‘Везачу Эло боху: ‹Айса мел хӀоттийнарг а Ас дохор ду, Айса дӀа мел йоьгӀнарг а орамашца схьайоккхур ю. Иза Ас дерриг а махка тӀехь дийр ду. 5Барух, Аса хьайна даккхий гӀуллакхаш дар лууш вуй хьо? Ма лаа иза, хӀунда аьлча Ас массо а адамашна боккха бохам бийр бу, – боху Везачу Эло. – Амма хьо мичча вахча а, хьан дахар Аса хьуна, хӀонс санна, лур ду›’“»+.

46

Кхечу къаьмнех болу хаамаш

46^1Ярми-ЯхӀу-пайхамаре кхечу къаьмнех лаьцна болу Везачу Элера хаамаш хӀорш бу+.

Мисархой эшорах лаьцна болу хаам

2+И хаам Мисаран къомах а, Мисаран паччахь волчу Наху-пирӀунан эскарх а лаьцна бу. Цуьнан эскар Эпрат-хина йистехь лаьттачу КӀаркамиш-гӀалина уллохь эшийнера. Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецара Наху-пирӀунан эскар эшийра яхӀудхойн паччахь волу Юши-ЯхӀун кӀант ЯхӀу-Якхам паччахьаллехь волчу доьалгӀачу шарахь. ХӀара бара оцу эскарх лаьцна Везачу Элера болу хаам:+

3«Мисаран эскаран хьаькамаш кхойкху:

„Шайн жима а, доккха а турсаш кечдай,
тӀом бан арадовла.

4Дошлой, шайн говраш тӀе нуьйраш а тахкий,
царна тӀе а ховший, шайн гӀемаш дӀатахка.

Иштта гӀаьгӀнаш тӀедуха,
гоьмукъаш а ирде“.

5Уьш, кхера а белла, юхабевлла хӀунда го Суна?

Царах доьналла дерш а ма эшна,
юхахьовса а ца кхуьуш,
бевдда боьлхуш ма бу уьш.

Массо а агӀор къемат ма ду царна тӀегӀерташ, –
боху Везачу Эло. –+

6Сиха водуш верг а ведда, кӀелхьарвалалур вац,
ницкъ болуш верг а баланех хьалхавалалур вац.

Къилбаседехьа йолчу меттехь, Эпрат-хина уллохь,
ког а тасабелла, уьш охьаоьгур бу.

7Нил-хи санна, хьаладолуш дерг мила ду?

Цуьнан хиш санна, тӀехдуьйлуш дерг мила ду?

8Мисаран къам ду, Нил-хи санна хьаладолуш а,
хин гаьннаш санна тӀехдолуш а.

Цо боху: „Аса дерриг а латта дӀахьулдийр ду,
цу тӀера ерриг а гӀаланаш а, царна чуьра бахархой а хӀаллакбийр бу“.

9Дошлой, говраш тӀе ховша!

ГӀудалкхаш чехка хахкийта!

ТӀемалой тӀамана арабаха!

Шайн турсашца болу хушахой а, пӀатӀахой а,
иштта секхаӀедаш дулуш болу лудамхой а,
тӀаме хӀинца арадовла!

10ХӀара де массо а ницкъийн Хьалдолчу Элан де ду.

ХӀара де Цо бекхам бо де ду.

Цуьнан мостагӀашна тахана бекхам хир бу.

Туьро уьш, ша дуззалц, дӀакхоллур бу,
ша Ӏаббалц, церан цӀий а молур ду,
хӀунда аьлча Эпрат-хина уллохь болчу къилбаседерачу махкахь
массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло Шена сагӀа кечдийр ду+.

11ГалӀаде а гӀой, цигара хьайна молханаш схьаэца,
ва хьоме Мисаран къам!

Амма ахьа дарба леладар эрна хуьлу,
хӀунда аьлча хьуна хила дарба дац+.

12Кхечу къаьмнашна хьан эхьах лаьцна хезар ду,
хьан белхаро дерриг а латта хьаладузур ду.

Цхьа тӀемало вукху тӀемалочух тасалур ву,
ткъа уьш ший а охьавужур ву»+.

Набухди-Нецар схьавалар

13+Мисар-махкана тӀелатархьама Бавелан паччахь волу Набухди-Нецар схьаваларх лаьцна Везачу Эло Ярми-ЯхӀу-пайхамаре иштта хаам бира:

14«ХӀара хаам дӀакхайкхабе Мисар-махкахула,
дӀахаийта иза Мигдол а, Нуп а, Тахьпанхьас а гӀаланашкахь:

„Лардаран раьгӀнашкахь дӀахӀиттий, тӀамана кечло,
мостагӀчун туьро хьуна гонах мел долу къам дӀакхоллу дела+.

15ХӀаллак хӀунда хилла хьан ницкъболу тӀемалой?

Уьш дуьхьал латталур бац, хӀунда аьлча

Везачу Эло лаьхкина буьгуш бу уьш“.

16Цо дукхахберш тасаболуьйтур бу.

Уьш вовшашна тӀе оьгур бу.

Цара бохур ду: „Дуьло, юхагӀур ду вай
вайн халкъана тӀе а, вайн махкана тӀе а,
хӀаллакдечу туьрах кӀелхьардовлархьама“+.

17Цигахь цара эр ду: „Мисар-мехкан паччахь волу пирӀун
эрна гӀовгӀа ян бен вац. Цо шен таро йолу хан дӀаяхийти“+.

18Дийна волчу Сох чӀагӀо йо Аса, – боху Паччахьо,

Шен цӀе массо а ницкъийн Веза Эла йолчу, –
лаьмнашна юкъахь Табур-лам санна волу а,
хӀордана уллохь лаьтташ Кармал-лам санна волу а
цхьа ницкъболу куьйгалхо вогӀур ву шуна+.

19Мисар-махкара бахархой, шайн массо а хӀума схьагулде,
йийсаре даха кечам бе, хӀунда аьлча
Нуп-гӀала ерриг а яссор ю,
цхьа а стаг шена чохь ца вехаш
ерриг а йохийна хир ю+.
20Мисаран къам чӀогӀа хаза дуьхьарг санна ду,
амма къилбаседехьара ю тухуш болу моза цунна тӀебогӀу+.

21Цо тӀелаьцна балийна болу тӀемалой
дустийначу эсех тера бу.
Уьш шаьш бевдда дӀагӀур бу,
дуьхьаллатта де доцуш, хӀунда аьлча
церан Ӏожаллин де тӀекхаьчна,
царна таӀзар хуьлу де ду тӀедеанарг.
22Мисаран эскар дедда дӀагӀур ду,
лаьхьано санна хиш-ш а деш,
мостагӀийн эскар улло кхочучу хенахь.
Уьш, шайн карахь дагарш а долуш,
хьун хьакхархой санна, цунна тӀе летар бу.
23Цара хьокхур ю мисархойн хьун, –
боху Везачу Эло, –
Цу хьун чохь дукха дитташ делахь а.
ЦӀоз санна, дукха ду мостагӀчун эскар,
уьш багарбина а вер вац.
24ЮьхьӀаьржачу хӀоттор ду Мисаран къам,
къилбаседехьарчу халкъан карагӀур ду иза»+.

25Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло боху: «Ас кестта таӀзар дийр ду Ну-гӀалахь волчу Амин-харцдалла а, иштта ПирӀунна а, Мисар-махкана а, цуьнан деланашна а, паччахьашна а, пирӀунах тешна Ӏаш мел болчарна а+. 26Уьш хӀаллакбан гӀерташ болчу церан мостагӀийн кара дӀалур бу Ас уьш – Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецаран а, цуьнан баьччанийн а кара. Амма тӀаьхьо Мисар-махкахь хьалха санна нах бехаш Ӏаш хир бу», – боху Везачу Эло+.

Везачу Эло Шен халкъ кӀелхьардаккхар

27+«Ткъа хьо, Сан ялхо йолу Якъубан тӀаьхье,
кхера ма ло, иштта Исраилан халкъ, ма къахка.

Аса хьо генарчу махках кӀелхьардоккхур а ду,
шаьш йийсаре дӀабигначу махкара
хьан тӀаьхьенаш паргӀатйохур а ю.

Якъубан тӀаьхье юхайоьрзур ю,
уьш машарехь а, сашортехь а бехар бу.

Царна цхьаммо а кхерамаш а туьйсур бац+.

28Сан ялхо йолу Якъубан тӀаьхье, кхера ма ло, –
боху Везачу Эло, – Со хьоьца волу дела.

Шу дӀасалаьхкина мел долу къаьмнаш

Аса билггал хӀаллакдийр делахь а,
шу хӀаллак ца деш, дуьтур ду.

Шуна таӀзар ца деш Аса шу дуьтур дац,
амма Аса нийсонца Шуна таӀзар дийр ду»+.

47

ПӀелаштамхойх лаьцна болу Везачу Элан хаам

47^1+ПирӀун Ӏази-гӀалина тӀелатале хьалха Ярми-ЯхӀу-пайхамаре Везачу Элера пӀелаштамхойх лаьцна болу хӀара хаам кхаьчна+. 2Иштта боху Везачу Эло:

«Къилбаседехь хиш ду хьаладовлуш,
ткъа царах тӀехйолу Ӏовраш хир ю.

Уьш тӀеевр ю пӀелаштамхойн махкана а, цу тӀехь мел долчу хӀуманна а тӀе,
гӀаланашна а, царна чохь Ӏаш долчу адамашна а тӀе.

Цигара нах орца даха буьйлалур бу,
махкахь мел Ӏаш берш боьлхур бу+.

3Царна ницкъ болчу говрийн когийн татанаш хезар ду,
гӀудалкхаша еш йолу гӀовгӀа а хезар ю.

Цу гӀовгӀана юкъахь дай шайн берашка дӀахьажа а,
царна гӀо дан а кхуьур бац, хӀунда аьлча
гӀора дӀадаьлла болчу цара
шайн куьйгаш охьадохуьйтур ду.

4Берриг а пӀелаштамхой хӀаллакбен де тӀекхаьчна,

Цора-гӀалина а, ЦӀадан-гӀалина а
дисина долу гӀо дӀахеда хан тӀекхаьчна.
Везачу Эло хӀаллакбийр бу пӀелаштамхой,
КаптӀар-гӀайренах схьаваьлла мел виснарг+.
5Шайн сингаттам а гойтуш,
Ӏази-гӀаларчу наха шайн кортош дӀадошур ду,
Ашкхилун-гӀалара нах бист ца хуьлуш хир бу.
ПӀелаштамхойх дийна мел диснарш,
дукха хир ду шу, шайн догӀмаш а хедош,
шайгара боккха сингаттам гайтархьама?
6„Мел лелар ду хьо, Везачу Элан тур,
саццаза таӀзар деш? – боху аша. –
Юхадерзахьа хьайн батта чу,
сацахьа, меттадолахьа“+.
7Амма иза муха соцур ду, нагахь
шега Везачу Эло омра дича?
Ашкхилун-гӀалина а, хӀордан йистана а,
тӀелата омра дина Везачу Эло»+.

48

Муабахойх лаьцна болу Везачу Элан хаам

48^1+Муаби-махках лаьцна Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло боху:

«Декъаза ю Набу-гӀала, иза дакъазаяьккхина хир йолу дела.

Кхиръятим, юьхьӀаьржачу а хӀоттийна, схьалаьцна хир ю.

Цуьнан гӀап, юьхьӀаьржачу а хӀоттийна, йохийна хир ю+.

2Муабин къоман кхин сийлалла хир дац.

Хьешбонехь цунна дуьхьалдаккха зулам кечдеш бу:

„Дуьйло, хӀаллакдийр ду вай и къам“, – бохуш.

Хьо а, Мадмон-гӀала, дӀатийна хир ю,
тур хьуна тӀаьхьадаьлла лелар ду.

3Хьоронайм-гӀаларчу наха маьхьарий детта:

„Мел бохам бина! Мел чӀогӀа йохийна!“

4Муабин къам хӀаллакдина ду.

Цуьнан бераш чӀогӀа доьлхуш ду.

5Лухьайте хьалаболучу новкъахь
адамаш ца совцуш доьлхуш ду.

Хьоронайм тӀера боьдучу новкъахь
гӀайгӀане маьхьарий ду хезаш
мостагӀаша дохор бахьана долуш+.

6Довдалаш, кӀелхьардаккхалаш шайн дахар!

Яьссачу аренгахь йолчу куллах тарлолаш+.

7Шайн корматаллех а, шайн бахамах а
тешна шу Ӏийна дела,
йийсаре кхочур ду шу.
Шун дела волу Камош а гӀур ву йийсаре,
шеца динан дай а, элий а буьгуш+.
8ХӀора гӀали чу хӀаллакдеш верг вогӀур ву,
цу гӀаланех цхьа а йоха ца еш а юьсур яц.

ТогӀеш а хӀаллакьхир ю, шера аренаш а яссалур ю.

Дерриг а Везачу Эло ма-аллара хир ду+.

9Муабин къомана тӀемаш лойша,
иза, тӀема а баьлла, дӀабахийта.

Цуьнан гӀаланаш яссалур ю,
хӀунда аьлча цу чохь Ӏен стаг хир вац».

10(НеӀалт хир ду Везачу Элан лаам ледара кхочушбечунна! Иштта неӀалт хир ду шен туьре цӀий ца Ӏанадойтучунна а.)

11Везачу Эло элира: «Муабин къам массо а хенахь паргӀат дара, йийсарехь а иза ца хиллера. Иза, чагӀар санна, хьаьъна лаьтташ дара, цхьана кеда чуьра вукху кеда чу а ца дуттуш. Цундела цуьнан чам а хьалхалера бара, цуьнан хьожа а хьалхалерниг яра+.

12Делахь а, кестта тӀейогӀур ю цхьа зама, – боху Везачу Эло, – Аса чагӀар дуттурш боуьйтур йолу. Ткъа цара Муабин къам, чагӀар санна, охьаӀанор ду. Цуьнан кедаш цара дассор ду, ткъа кхабанаш, кескаш яьхна, йохор ю. 13ТӀаккха Муабин халкъ юьхьӀаьржачу хӀуттур ду Камош бахьана долуш, Исраилан тӀаьхье, Бетал-гӀалахь болчу цӀуйх а тешна, юьхьӀаьржачу хӀоттаре терра+.

14Шуьга муха алалур ду: „Тхо турпалхой ду,
тӀом бан ницкъболу адамаш ду тхо“?
15Бассалуш бу Муаби-мохк,
цуьнан гӀаланаш а ю йогуш,
цуьнан тоьлла кӀентий а бу хӀаллакьхуьлуш, –
боху Шен цӀе массо а ницкъийн
Веза Эла йолчу Паччахьо. –+
16ТӀекхочуш ду Муабин къам хӀаллакьхилар,
бохам цунна тӀекхача сихбелла.

17Тийжар хӀоттаде цу къоман дуьхьа,
цунна гонах мел Ӏаш долчу къаьмнаша а,
цуьнан цӀе евзаш мел долчу халкъаша а.
Ала: „Маржа-яӀ! Нуьцкъала къам дӀадаьлла,
цуьнан сийлалла хӀинца дайна лаьтта“.

18Дибонахь дехаш дерш, охьадисса шайн сийлаллин лакхенгара,
лаьттарчу чена юккъе охьаховша.
Муаби-мохк хӀаллакбийриг хьуна тӀелета,
ткъа Цо шун массо а гӀепаш йохор ю+.
19ӀаруӀерахь дехаш долу адамаш,
некъа йисте дӀа а хӀиттий, хьовса.
ДӀауьдуш болчу божаршка а,
кӀелхьарбовлуш болчу зударшка а
хаттар де: „ХӀун хилла шуна?“+
20ЮьхьӀаьржачу хӀоьттина Муабин къам,
хӀунда аьлча иза дохийна.
Мохь бетташ, белхар де, Арнон-хин йистехула
дӀахаийта Муабин къам хӀаллакдина хилар.

21ТаӀзар дина шерачу аренашкахь йолчу гӀаланашна: Хьулон-гӀалина а, ЯхӀац-гӀалина а, МейпаӀат-гӀалина а, 22иштта Дибон-гӀалина, Набу-гӀалина, Байт-Диблатаймна, 23Кхиръятимна, Байт-Гамулна, Байт-МаӀунна, 24Кхиръют-гӀалина, Бацарна – ерриг а Муаби-махкарчу уллорачу а, генарчу а гӀаланашна. 25Муаби-мехкан ницкъ дӀабаьккхина, цуьнан куьг кагдина, – боху Везачу Эло.

26Вахон малар мала Муабин къомо, хӀунда аьлча ша Везачу Элал а лекха хетара цунна. Иза шен Ӏетторашна юкъахь керчар ду, шех нах а бийлош+. 27Хьо Исраилан къомах доьлуш дара, Муабин къам? Иза къола деш лаьцна дара, цуьнан цӀе йоккхушехь, дела а доьлуш, корта лесттол+?

28Йита гӀаланаш, муабахой, тархашна юкъахь даха ховша. Хьеха чу воьдийла йолчохь шайн бенаш а дина, Ӏаш долу кхокхий санна хила+. 29Тхуна хезна Муабин кураллех лаьцна. Цуьнан куралла йоккха ю! Цо ша даздо, деза детта, шех дозалла до, ткъа цуьнан дог кураллех дуьзна ду+. 30Суна девза цуьнан дозалла дар, – боху Везачу Эло, – ткъа иза эрна ду. Цо мел дийриг лаьттар дац. 31Со а ву Муаби бахьана долуш воьлхуш, цуьнан хӀора вахархочунна тийжаш ву Со. Кхир-Хьарасан бахархошна Со воьлхуш ву+. 32Со ЯӀзирерачу бахархошца цхьаьна тийжаш ву Сибмерачу кемсийн бошмех лаьцна. Ва кемсийн бошмаш, шун таьллангаш ЯӀзир-гӀалина уллорачу хӀордана тӀе кхаччалц Ӏохкуш яра. Ткъа хӀинца хӀаллакдийриг аш кхиийначу кемсашна тӀелетира+. 33Ирс а, синкъерам а дӀабаьлла Кармалахь а, Муаби-махкахь а. Ас совцийна муттдоккхургана чуьра охьаоьхуш йолу чагӀаран Ӏовраш, кхин хьошур яц кемсаш, самукъадаларца маьхьарий а детташ. Маьхьарий деттар ду, амма уьш синкъераме маьхьарий хир дац.

34Доьлхуш ду Хьешбонера а, ЭлиӀалера а адам, церан белхар ЯхӀац-гӀала кхаччалц дӀахезаш ду, иштта ЦӀоӀар-гӀала дуьйна Хьоронайм-гӀала а, ӀагӀлат-Шалши а дӀахезаш ду иза. Нимраймара хи а дӀасецна+. 35Ас сацор ду, – боху Везачу Эло, – муабахоша шайн дезачу гунаш тӀехь сагӀанаш дахар а, шайн деланашна хаза хьожа йогӀу хӀума ягор а.

36Иштта сан дог, шедаг санна, Муаби-къомах тийжаш ду. Сан дог Кхир-Хьарасан бахархошна доьлхуш ду, хӀунда аьлча церан массо а бахам хӀаллакьхилла. 37ХӀораннан корта баьшна бу, маж а яцъелла, массеран а куьйгаш хедийна, массарна а тӀехь сингаттаман бедарш ю+. 38Муаби-махкарчу цӀенойн хӀора тхевнна тӀехь а, цуьнан майданашкахь а лаьтташ белхар ду, хӀунда аьлча Ас иза, ца оьшуш йолу пхьегӀа санна, хӀаллакбина, – боху Везачу Эло. –+
39Ма хӀаллакьхилла Муабин къам! Ма тийжаш ду иза! ЮьхьӀаьржачу а хӀоьттина, шен букъ берзийна цо! Массо а цунах кхаьрдар бу, ткъа цунна гонах мел долу къаьмнаш кхералур ду, цунна хилларг а гина».

40Иштта боху Везачу Эло: «Хьажал! Стигалара тӀееанчу аьрзуно санна, мостагӀаша шайн тӀемаш дӀасадохуьйтур ду Муаби-махкана тӀехула+. 41Цуьнан гӀаланаш а, гӀепаш а схьайохур ю, хӀора муабахочун дог цу дийнахь берах хьийзочу зудчун санна хир ду+. 42Муабахой хӀаллакбийр бу, уьш кхин къам хир дац, хӀунда аьлча ша Везачу Элал а лекха хетара цунна. 43Ӏадор а, ор а, гур а хир бу шуна, Муаби-мехкан бахархой, – боху Везачу Эло. –+
44Ӏадорах веддарг ор чу эккхар ву, ткъа ор чуьра хьалаваьлларг гуро лоцур ву, хӀунда аьлча Ас Муаби-махкана тӀе таӀзаран денош далор ду, – боху Везачу Эло. –+
45Хьешбон-гӀалин пенийн ӀиндагӀехь бевдда боьлхурш гӀо доцуш лаьтта, хӀунда аьлча Хьешбонера цӀе елира, ткъа Сихьон-паччахьан гӀалара алу марсаяьккхира. Цу цӀеро муабахойн бӀаьштигаш ягайо, оцу гӀовгӀа ечеран туьтанех цӀе летира+. 46Къа ду хьан, Муабин къам! Камош-харцделан халкъ, хьо хӀаллакьхилла! Хьан кӀентий кхечу махка дӀабигина бу, ткъа хьан зудабераш йийсаре дӀадигина ду+.

47Амма тӀаьххьарчу деношкахь Аса Муабин къоман аьтто юхаметтахӀоттор бу», – боху Везачу Эло. Муабина тӀехь кхел ярх лаьцна хааман чаккхе кхузахь ю+.

49

Ӏамминан къомана тӀехь кхел яр

49^1+Ӏамминан къомах лаьцна Везачу Эло иштта боху: «Бераш дац ткъа Исраилан халкъан? Цуьнан долахь дерг кхочун верг вац ткъа? ТӀаккха МилкӀом-харцделан къомо гадахойн мохк хӀунда дӀалаьцна? Оцу къоман нах гадахойн гӀаланашкахь хӀунда бу Ӏаш+? 2Зама тӀекхочур ю, – боху Везачу Эло, – Ӏаммин-махкарчу Рабба-гӀалин нахана Аса тӀеман орца даккхар хозуьйтуш йолу. Оцу гӀаланах къапалгийн барз хир бу, цунна гонах йолу ярташ а цӀерца хӀаллакйийр ю. Цара исраилхой шайн гӀаланашкара дӀабахийтира, амма исраилхоша Ӏамминхой цигара дӀалохкур бу, – боху Везачу Эло+. 3Делха, Хьешбонан бахархой: хӀаллакйина ГӀай-гӀала. Тийжа, Рабба-гӀалин зударий, шайна тӀе сингаттаман бедарш а юхий. Белхарца шайн гӀалин пенашна юккъехь дӀасауьдуш хила, хӀунда аьлча мостагӀчо МилкӀом йийсаре дӀавуьгур ву, цуьнан динан дайшца а, элашца а цхьаьна+. 4ХӀунда до аша шайн тогӀех дозаллаш, уьш токхе ю а бохуш? Ва тешаме доцу къам, хьайн хьолах тешна а Ӏаш, хьуна моьтту, хьуна тӀелата цхьа а ваьхьар вац+. 5Амма Ас массо а хьан маьӀӀера хьуна тӀе къемат доуьйтур ду, – боху массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло, – тӀаккха шу дӀадовдур ду, цхьаммо а шу юха цхьаьна схьа а гулдийр дац.

6Амма тӀаьхьа Аса Ӏамминхойн аьтто юхаметтахӀоттор бу», – боху Везачу Эло+.

Эдоман къомана тӀехь кхел яр

7+•Эдоман къомах лаьцна иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло: «Кхин хьекъалалла ца дисина те Теман-гӀалахь? Хьехам кхин ца бало те кхетам болчаьрга? ДӀадаьлла те церан хьекъал+? 8Дадданан бахархой, бовдий, дӀагӀо кхузара, хьехаш чохь дӀаловчкъа, хӀунда аьлча Ӏесаван тӀаьхьенна бохам бийр бу Ас. Цунна таӀзар даран хан схьакхаьчна+. 9Нагахь санна кемсаш схьагулйийраш хьо волчу багӀахь, таьллангаш тӀехь цара масех кемс схьаяккхаза юьтур яц те? Нагахь буьйсанна къуй багӀахь, шайна луъург бен цара ца лачкъайо те? 10Амма Аса Ӏесаван тӀаьхьенан мел долу хӀума схьадоккхур ду, Ас гучуйохур ю церан дӀалечкъийлаш, кхин уьш къайла ца бовлуьйтуш. Церан бераш а, гергарнаш а, уллоранаш а байина дӀабохур бу. Эдоман тӀаьхьенах цхьа а вуьтур вац. 11Дита хьайн бобераш, Ас дола дийр ду церан. Хьан бисина Ӏаш болу зударий а Сох тешна Ӏан мегар ду».

12Иштта боху Везачу Эло: «Нагахь таӀзаран кад мала декхарийлахь боцучара иза мала дезча, таӀзар даза хьо хӀунда дита деза, Эдоман къам? Хьо таӀзар доцуш дуьсур ма дац – ахь а таӀзаран кад мер бу!+
13Аса Сайх чӀагӀо йо, – боху Везачу Эло, – Бацар-гӀала йохийна хилла дӀахӀуттур ю аьлла. Цунах къемат а, кхардам а, яссийнарг а хир ю, ткъа наха, цуьнан цӀе а йоккхуш, неӀалташ эр ду. Цунна гонах мел йолу ярташ массо а ханна яссийна хир ю»+.

14Везачу Элера болу хаам хезна суна, и хаам бахьаш геланча а ваийтина халкъашна тӀе: «Шайн эскарш схьа а гулдай, Эдомна тӀамца чугӀорта. 15Ас халкъашна юкъахь жима дийр ду хьо, ткъа адамашна юкъахь хьо дегаза хетар ду. 16Кхидолчу къаьмнашна кхерам тийсарх а, хьайн деган кураллах а хьо Ӏеха ма делла. Тархийн чӀажашкахь а, лаьмнийн баххьашна тӀехь а хьо Ӏаш ду, амма хьан цӀенош аьрзунийн бенашка кхоччуш лекха хилча а, цигара дӀа а хьо охьадуссуьйтур дара Аса», – боху Везачу Эло+.

17«Эдом-махках нах кхаьрдар бу. Цигахула мел волучо, инзар а ваьлла, шок еттар ю, цунна мел бина бохамаш шайна гича+. 18+Седам-гӀала а, Ӏамор-гӀала а, царна гонахара гӀаланаш а йохийна дӀаяьхначул тӀаьхьа ма-хиллара, – боху Везачу Эло, – иштта цхьа а стаг кхин хир вац Эдом-махкахь, цхьа а адам цигахь соцур а дац+. 19Йордан-хин йистерачу боьлакаш юккъера лом токхечу дежийлашка схьадалар санна, Со схьавогӀур а ву, цӀеххьана эдомхой шайн махкара дӀабовдуьйтур а бу. ТӀаккха Сайна луъург а оцу махкана тӀехӀоттор ву Аса. Сох мила тарлур ву? Соьгара жоп деха мила ву? Муьлха жаӀу валалур ву Суна дуьхьал+? 20ЛадогӀал Везачу Эло Эдоман бахархошна дан леринчуьнга, иштта Теман-гӀалин бахархошца Цо дан леринчуьнга а. Ас чӀагӀо йо, жа санна долчу Эдоман къома чуьра къонахий дӀакхоьхьур бу аьлла. Ас чӀагӀо йо, церан латта Аса хӀаллакдийр ду аьлла, цара мел лелийнарг бахьана долуш+. 21Эдом южуш яьллачу гӀовгӀано латта дегор ду. Цигара девлла маьхьарий Эрзийн хӀорд болчу кхаччалц дӀахезаш хир ду. 22Хьажал, хьала а даьлла, стигалара тӀедеанчу аьрзуно санна, мостагӀаша шайн тӀемаш дӀасадохуьйтур ду Бацар-гӀалина тӀехула. Эдомхойн тӀемалойн дегнаш оцу дийнахь берах хьийзочу зудчун санна хир ду»+.

Дамасакхана тӀехь кхел яр

23+Везачу Элера хӀара хаам Дамасакхах лаьцна бу: «ЮьхьӀаьржачу хӀоьттина Хьамат-гӀала а, Арпад-гӀала а, хӀунда аьлча цаьрга вон хаам кхаьчна. ХӀорд санна, оцу шиннан дегнаш хьийзаш ду, гӀайгӀанехь хиларна церан синтем а бац+. 24Дамасакх-гӀалин бахархой, дог а доьхна, юха а бирзина, бевдда дӀабаха кийча бу. Къемат тесна церан дегнашка, гӀайгӀано а, лазаро а уьш дӀалаьцна. Цаьргахь, берах хьийзочу зудчуьнгахь санна, лазарш ду+. 25Сан сакъералуш хиллачу, гӀараяьллачу гӀалара нах дӀа хӀунда ца бевдда? 26Цигарчу майданашкахь а, урамашкахь а къона нах охьаоьгур бу, массо а тӀемалой а хӀаллакьхир бу цу дийнахь, – боху массо а ницкъийн Везачу Эло. –+
27Ас цӀе тосур ю Дамасакхан пенех, ткъа оцу цӀеро Бен-Хьадид-паччахьан гӀепаш дӀакхоллур ю»+.

Къедарна а, Хьацорана а тӀехь кхел яр

28Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецара эшийначу Къедаран тукхамах а, Хьацоран пачхьалкхех а лаьцна Везачу Эло боху: «Къедаран тӀаьхьенна тӀамца тӀегӀорта, хӀаллакдай, дӀадаккха малхбалехьара долу халкъ+. 29Церан четарш а, жаш а схьадохур ду, церан четарийн шаршуш а, церан бахам а, церан эмкалш а мостагӀаша дӀахьур ю. Наха цаьрга мохь хьоькхур бу: „Массо а агӀор къемат ду шуна тӀегӀерташ!“+

30ДӀадовда, сихха дӀагӀо кхузара, Хьацоран бахархой, бердашна юкъахь дӀаловчкъа, – боху Везачу Эло. – Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецара шуна тӀелата сацам бина. Шу муха дуьхьалдевр ду цунна, хӀара ойла йина. 31„ХьалагӀовтта, машарехь Ӏаш долчу, цхьана а хӀуманна гӀайгӀа а ца беш Ӏаш долчу халкъана тӀелата, – боху Везачу Эло. – Я неӀарш а, я гӀораш а цуьнан гӀаланийн дац, уьш цхьацца а бевлла Ӏаш бу“+.

32МостагӀаша церан эмкалш дӀайохур ю, церан даьхний дӀалачкъор ду. И шайн гиччош тӀера месаш лоргуш болу нах Ас массо а маьӀӀехула дӀасабаржор бу, массо а маьӀӀера царна тӀе бохам хьажор бу Аса, – боху Везачу Эло. –+
33Хьацор иштта чангӀалкхийн бен хилла дӀахӀуттур ю, массо а ханна яьсса аре а хилла. Адам цигахь цкъа а дехар а дац, цхьа а стаг цигахь соцур а вац»+.

Ӏейламна тӀехь кхел яр

34ЯхӀудхойн паччахь волчу ЦӀадукъ-ЯхӀун олаллин дуьххьарчу заманахь Ярми-ЯхӀу-пайхамаре Везачу Элера хаам кхечира. Иза Ӏейламан бахархойх лаьцна бара+. 35Массо а ницкъийн Везачу Эло бохура: «Ас Ӏейламан секхаӀадкхоссархой хӀаллакбийр бу, оцу къоман уггар боккха болу ницкъ. 36Ас Ӏейламана тӀе иштта стигалан еа маьӀӀера биъ мох тӀехьажор бу. Иштта массо а меттехула дӀасабаржор бу Ас уьш. Дуьнен чохь цхьа а къам хир дац Ӏейламхой тӀе ца дуссуш+. 37Церан мостагӀех а, уьш хӀаллакбан лоьхуш болчарах а кхерор бу Ас Ӏейламхой. Ас царна бохам боккхур бу, иштта Сан чӀогӀа дералла царна тӀе а ерзор ю, – боху Везачу Эло. – Ас Сайн тур царна тӀехьажор ду, уьш берриш а хӀаллакбина дӀабаххалц+. 38Церан паччахь а, берриг а баьччанаш а хӀаллак а бина, Ас Сайн паччахьан гӀант дӀахӀоттор ду Ӏейлам-махкахь, – боху Везачу Эло. – 39Амма тӀаьххьарчу деношкахь Аса Ӏейламан къоман аьтто юхаметтахӀоттор бу», – боху Везачу Эло+.

50

Бавелах лаьцна болу хаам

50^1+Везачу Эло Ярми-ЯхӀу-пайхамарехула хашадхойн мохк болчу Бавелах лаьцна бина хаам хӀара бу:+

2«Массо а халкъашка дӀахаийта,
байракх хьала а айъаяй,
къайла а ца доккхуш, дӀадийца:
„Бавел-гӀала схьаяьккхина,
Вел-харцдела юьхьӀаьржачу хӀоьттина,
Мардух-харцдела дог доьхна ву,
Бавелан суьрташ юьхьӀаьржачу хӀиттина,
цуьнан цӀуш дог доьхна а бу“+.

3Къилбаседера къам Бавел-махкана тӀегӀертар ду, цунах яьсса аре а йина, дӀа а хӀоттош. Цигахь вехаш цхьа а хир вац: адамаш а, дийнаташ а цигара дӀагӀур ду»+.

4«Оцу деношкахь, и хан тӀекхаьчча, – боху Везачу Эло, – Исраилан къам а, ЯхӀудан къам а, цхьаьна доьлхуш лелар ду, шайн Веза Дела а лохуш+. 5Цара Цийон-ломана тӀе боьдуш болу некъ хоьттур бу, цу агӀор дӀа а хьоьжуш, уьш цига гӀур бу. Схьа а баьхкина, массо а ханна болу, цкъа а бицлур боцу барт а беш, шаьш Везачу Элаца боьхкур бу цара+.

6Сан къам, тиладелла лелаш долу уьстагӀий санна, дара. Церан Ӏуша, нийсачу новкъа тӀера дӀа а даьхна, лаьмнаш юккъехула дӀасалаьхкинера уьш. Лам тӀера гунна тӀе довлуш, шайн Ӏаш йолу меттиг а йицйина, дӀасалелара уьш+. 7Сан халкъана дуьхьал мел кхеттарг, царна вонаш деш вара. Церан мостагӀаша бохура: „Тхо бехке дац, хӀунда аьлча цара Везачу Элана дуьхьал къинош летийна. Веза Эла церан бакъйолу Ӏаш йолу меттиг ю, ткъа Цунах церан дай тешна Ӏаш бара“.

8+ДӀагӀо Бавелера, бита хашадхойн мохк, жена хьалха яьлла йоьду бож санна хилий, дӀахӀотта+. 9Ас къилбаседехьара Бавелна тӀе дуккха а даккхий къаьмнаш далор ду. Уьш цунна дуьххьал дӀахӀуьттур ду, ткъа Бавел цара схьайоккхур ю. МостагӀийн пхерчий дика тӀемалой санна ду, тӀам тӀера даьссачу куьйгашца юха ца боьрзуш болу+. 10Хашадхойн берриг а махкахула хӀонс схьаоьцур ю, ткъа махкана къола деш берш хӀонсах Ӏаьбна хир бу», – боху Везачу Эло.

Бавел йожар

11«Шу, сакъералуш, ирсе лелаш дара, Сан латта дӀалацарна. КӀа оруш долу дуьхьарг санна, сакъералуш а, кхиссалуш а дара шу, тӀемалойн говраш санна, терсаш дара шу. 12Амма хӀинца шун нана юьхьӀаьржачу хӀуттур ю, шу дина болчу Бавел-махкана эхь хетар ду. Кхечу къаьмнашна юкъахь Бавел уггар кӀезигниг хир ду. Бавел-мохк яьсса аре а, декъа латта а хир ду. 13Везачу Элан оьгӀазло бахьана долуш, цхьа а стаг Бавелехь вехаш хир вац, ерриг а и меттиг яссалур ю. ГӀалина уллохула тӀех мел волучо, инзар а ваьлла, шок еттар ю, цунна мел бина бохамаш шена гича+.

14Бавелна го а бай, тӀамана кечло. СекхаӀедаш кхуьссурш, гӀалехьа дӀахеца шайн пхерчий, уьш кхоа а ма де, хӀунда аьлча цо Везачу Элана дуьхьал къа латийна+. 15ТӀеман маьхьарий детташ, цунна го бай, дӀахӀитта. Тахана ша мостагӀийн кара дӀаелла Бавел-гӀалано, йохийна цуьнан бӀаьвнаш, цуьнан пенаш охьаэгна. Веза Эла волчу Аса цунна бекхам беш хиларна, аша а бекхам бе цунна. Цо кхечу къаьмнашна тӀехь деш дерг аша а де цунна тӀехь+. 16ХӀаллакве Бавел-махкахь латта дӀадуьйш верг а, ялта схьагулдечу хенахь карахь марс берг а. МостагӀийн туьрах кӀелхьарвалархьама, кхечу къомах верг хӀорра а шен къам долчу юхаверза веза, хӀорра а шен махка ведда дӀаваха веза»+.

Исраилан халкъ юхадерзар

17«Исраилан къам, лоьмех дедда долу жа санна ду, массо а маьӀӀехула дӀасадаьржина долу. Цкъа-делахь, Ашур-махкарчу паччахьо иза дӀакхаьллина, тӀаьхьара Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецара цуьнан даьӀахкаш аьтта»+. 18Цундела Исраилан халкъан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло иштта боху: «Аса кестта таӀзар дийр ду Бавелан паччахьна а, цуьнан махкана а, Ашур-мехкан паччахьна таӀзар ма-дарра+. 19Ас юхадерзор ду Исраилан къам шен дежийле: иза децаш лелар ду Кармал-лам болчохь а, Башан-махкахь а, ткъа ша Эпрайм-лам тӀехь а, ГалӀадехь а дузур ду+. 20Цу заманахь, и хан тӀекхаьчча, – боху Везачу Эло, – Исраилан къомана юкъахь къинош лоьхур ду, амма уьш хир дац, ЯхӀудан къомана юкъахь зуламаш лоьхур ду, амма уьш а карор дац, хӀунда аьлча Айса дийна битинчеран къиношна гечдийр ду Аса»+.

Бавелан къомана тӀехь кхел яр

21«ТӀелата Мератайман лаьттана а, Пакхудан бахархошна а. Царна тӀаьхьа а бевлла, уьш кхоччуш хӀаллакбе, – боху Везачу Эло. – Аса шайна тӀе мел диллинарг де+. 22ТӀеман а, боккхачу бохаман а гӀовгӀа ю массо а махкахула схьахезаш ерг+. 23Ма йохийна, кагйина дӀаяьккхина-кх дуьненан варзап йолу Бавел! Ма инзардевли-кх халкъаш Бавелна динчунна!+
24Ас гураш доьгӀнера хьуна, Бавел, хӀинца, хьайна а ца хууш, хьо цара дӀалаьцна. Веза Эла волчу Суна хьо дуьхьал яьллера, цундела хьо, кара а йина, дӀалаьцна. 25Везачу Эло Шен дӀадуьллийла йолчуьра оьгӀазаллин герзаш схьаэцна, хӀунда аьлча массо а ницкъийн Хьалдолчу Элан дан дезаш гӀуллакхаш ду хашадхойн лаьтта тӀехь+. 26Массо а маьӀӀера Бавелна тӀе гӀорта! НеӀарш а кегъеш, схьаелла церан ялта Ӏалашдо меттигаш! Бавелах хоттан саьлнаш е! Массо а хӀума, буха ца дуьтуш, дохадай, дӀадаккха. 27Массо а тӀемалой, байий, дӀабаха! Стерчий санна, байархьама дӀабига уьш! Къа ду церан! Царна таӀзар дан деза де тӀекхаьчна».

28(КӀелхьардовлархьама Бавел-махкара дӀаидинчу адамаша бохучуьнга ладогӀа! Цийон-лам тӀе схьа а баьхкина, цара дуьйцу вайн Везачу Дала динчух лаьцна. Шен дезачу цӀенна динчунна Цо бекхам барх лаьцна дуьйцу цара.)+

29+«Бавел-гӀалина тӀелата схьакхайкха массо а секхаӀад карахь долчаьрга. Схьаваийта хӀора секхаӀад дула хууш верг. ГӀалина го бе, цигара цхьа а ведда кӀелхьар ца валийта. Цо шена леххнарг де цунна, кхечу къаьмнашна цо диннарг а дайта, хӀунда аьлча дозалла а деш, Бавелан къам дуьхьалдаьлла Везачу Элана, Исраилан къоман Везаниг волчу!+
30Кегий нах хӀаллакьхир бу цуьнан урамашкахь, ткъа оцу дийнахь цуьнан берриг а тӀемалой а бойур бу», – боху Везачу Эло+.

31«Хьо чӀогӀа кура ду, Бавелан къам, цундела Со хьуна дуьхьалваьлла, – боху массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло. – ТӀекхаьчна хьуна таӀзар дан деза хан. 32Ког а тасабелла, охьакхетар ю кура Бавел, хьалагӀатта цунна цхьаммо а гӀо а дийр дац. Ас цуьнан гӀаланех цӀе латор ю, цу цӀеро гонах массо а хӀума дагийна дӀадоккхур ду»+.

33Массо а ницкъийн Везачу Эло боху: «Йийсарехь болчу исраилхошна а, яхӀудхошна а гӀело йо. Уьш дӀабигна массара а дӀалаьцна латтош бу, ткъа царна уьш схьахеца а ца лаьа+. 34Амма уьш ПаргӀатбохург чӀогӀа ницкъ болуш ву, ткъа Цуьнан цӀе массо а ницкъийн Веза Эла ю. Церан гӀуллакх Цо леррина къастор ду, дуьненна синтем а луш, ткъа Бавелан бахархошна гӀайгӀа а кхуллуш».

35Везачу Эло боху:

«Тур тоха хашадхошна!
Тур тоха Бавелехь бехаш болчарна,
церан баьччанашна а, хьекъалчашна а!
36Тур тоха церан динан дайшна,
уьш кхетамчуьра а бохуш.
Тур тоха церан тӀемалошна,
уьш къематах а бузуш.
37Тур тоха церан говрашна а, гӀудалкхашна а,
шайна юкъахь болчу тӀелаьцначу тӀемалошна а,
уьш, зударий санна, кхоьруьйтуш.
Тур тоха церан хазнашна,
уьш хӀонс санна дӀаса а йохуьйтуш+.
38Йокъа хӀоттае Бавеларчу хишна тӀе,
уьш долу меттигаш якъа а еш,
хӀунда аьлча Бавел – цӀуйн мохк бу,
ткъа оцу дегазчу цӀуша уьш хьерабоху+.

39+Яьссачу аренийн акхарой а, чангӀалкхаш а Бавелехь ехар ю, иштта бухӀанаш а хир ю кху лаьтта тӀехь ехаш. Адамаш цигахь цкъа а дехар дац, массо а тӀейогӀучу тӀаьхьенашна цкъа а стаг цигахь Ӏаш хир вац+. 40+Везачу Эло Седам-гӀала а, Ӏамор-гӀала а, царна гонах йолу ярташ а йохийна дӀаяхаре терра, – боху Везачу Эло, – иштта Бавелаца хир ду. Цигахь цхьа а адам дехаш хир дац, цхьа а стаг цигахь кхин соцур вац+.

41Хьовсал, къилбаседехьара тӀедогӀуш доккха эскар ду,
дуьненан йистера тӀаме кечам беш ду доккха къам+.

42Церан карахь гоьмукъаш а, секхаӀедаш а ду,
уьш къиза а, шайца къинхетам боцуш а бу.

Уьш говрашкахь богӀучу хенахь,
карзахбаьллачу хӀордах тера бу.

Хьоьца тӀом бан кийча бу уьш.

Церан Ӏалашо – хьуна тӀелатар ю, Бавел.

43Царах лаьцна Бавелан паччахье хаам кхаьчча,
цуьнан куьйгаш гӀелделла охьадахара.

Берах хьийзош йолчу зудчуьнгахь санна,
боккха бала бара цуьнгахь+.

44Йордан-хин йистерачу боьлакаш юккъера лом токхечу дежийлашка схьадалар санна, Со схьавогӀур а ву, цӀеххьана бавелхой шайн махкара дӀабовдуьйтур а бу. ТӀаккха Сайна луъург оцу махкана тӀехӀоттор ву Аса. Сох мила тарвалалур ву? Соьгара жоп деха мила ву? Муьлха жаӀу валалур вара Суна дуьхьал+? 45ЛадогӀал Веза Эла волчу Ас Бавел-гӀалин бахархошна дан леринчуьнга, иштта хашадхойн махкана Аса дан леринчуьнга а. Ас чӀагӀо йо, жа санна долчу Бавелан къома чуьра къонахой дӀакхоьхьур бу. Ас чӀагӀо йо, церан латта Аса хӀаллакдийр ду, цара мел лелийнарг бахьана долуш+. 46Бавел схьаяьккхина яьллачу гӀовгӀано латта дегор ду. Цигара девлла маьхьарий къаьмнашна юкъахь дӀахезаш хир ду».

51

Бавелан къомана тӀехь кхин а кхел яр

51^1Иштта боху Везачу Эло: «Ас Бавелна а, Лев-Кхамай-мехкан[*] бахархошна а тӀе хӀаллакбо мох хьокхуьйтур бу+. 2Хийра нах Ас Бавелан къомана тӀегӀуртуьйтур бу. ИрхдугӀучу хенахь кегаш мохо дӀахьакхаре терра, цара бавелхойн мохк бассор бу. Цунна тӀе бохам бечу дийнахь массо а агӀор оцу махкана го бийр бу цара. 3СекхаӀад кхуссучарна шайн Ӏад дула я шайн гӀаьгӀнаш тӀедуха хан ма ло. Бавелхойн кегий нах ма кхоабе! Дерриг а церан эскар, дохадай, хӀаллакде! 4Хашадхойн лаьтта тӀехь Ӏохкур бу байинарш, чевнаш хилларш а цигарчу некъаш тӀехь Ӏохкур бу»+. 5Шайн Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло Исраилан къам а, ЯхӀудан къам а, йисина Ӏаш йолу зуда санна, ца дитина, церан мохк Исраилан Везачунна дуьхьал летийначу къинойх дуьзна делахь а+. 6Довдий, дӀагӀо Бавелера, хӀораммо а шайн синош кӀелхьардаха, цуьнан къинош бахьана долуш хӀаллак ца хила. ХӀара зама Везачу Эло Бавелна бекхам бан лерина йолу зама ю, шайна доггӀург дӀало зама а ю+. 7+Бавел Везачу Элан карахь дашо кад бара, дерриг а дуьне дахош болу. Къаьмнаша чагӀар молура цу кеда чуьра, ткъа цул тӀаьхьа, кхетам чуьра а довлий, лелара уьш+. 8Амма цӀеххьана буьйжира Бавел-мохк, хӀаллак а хилира иза. Делха и бахьана долуш, лаха цуьнан чевнашна молха: иза тобала а мега шуна+. 9+«Тхо иза тобан гӀиртира, амма цунна дарба ца хилира. Бита иза, хӀора а вайн махка дӀагӀур ду вай, хӀунда аьлча цунна йина йолу кхел стигалшка хьалакхаччал ю, иза мархашна тӀе хьалаяллал ю».

10Сан халкъо боху: «Везачу Эло нийсонца вай меттахӀиттийна, ткъа вай хӀинца, Цийон-лам тӀе а дахана, дӀадийца деза вайн Везачу Дала динарг».

11Везачу Эло мадайхойн паччахьийн са карзахдаьккхина, хӀунда аьлча Иза Бавелан къам хӀаллакдан воллуш ву. Цу тайпана Цо бекхам бийр бу Бавелна, цара Шен дезачу цӀенна динарг бахьана долуш.

ТӀеман хьаькамаша омра до: «Схьаэца шайн турсаш, ирде пхерчий!+
12Байракх хьалаайарца омра де Бавел-гӀалин пенашна тӀелата, гӀарол а чӀагӀде, массо а меттехь гӀаролхой дӀа а хӀиттош, мостагӀчунна кӀелонаш а кечъе!»

Везачу Эло Бавелан бахархошна Ша дан леринарг дерриг а кхочушдийр ду. 13+Дукха хишна уллохь Ӏаш йолу а, шортта хазнаш йолу а Бавел-гӀала, хьан чаккхе тӀекхаьчна, хьан дахар дӀахеда хан тӀееана+. 14Массо а ницкъийн Везачу Эло Шех чӀагӀо йина: «Бавел, Ас хьуна чу, цӀоз санна, дукха адамаш хоьцур ду, хьуна тӀехь толам баккхарна цара маьхьарий а хьоькхур ду»+.

Дела хаставаран йиш

15Шен нуьцкъалаллица Цо дуьне кхоьллина,

Шен хьекъалаллица иза чӀагӀдина,

Шен хьекъалца лаьтта тӀехула стигалш яржийна+.

16Цо къекъийтича, стигалан хиша гӀовгӀа йо.

Дуьненан йистошкара Цо мархаш хьалаайайо.

ДогӀанаш а догӀуш, Цо хаьштигаш туху,

Шен чӀоьнашна чуьра мох а арабоккху+.

17ХӀора стаг сонта а, хьекъал доцуш а ву.

ХӀора куьпчи ша винчу цӀуно юьхьӀаьржачу хӀоттаво.

Цо лалийна суьрташ харцдерг бен дац,
церан кийрахь Ӏаь а, са а дац+.
18Церан цхьа а тайпана мах бац,
уьш беламна йина ю.
Кхел ечу хенахь
уьш тӀепаза йовр ю.
19Амма Якъубан тӀаьхьенан Дела иштта вац,
хӀунда аьлча Иза массо а хӀуманан Кхоллархо ву,
ткъа Исраилан къам Цуьнан долахь дерг ду.

Цуьнан цӀе – массо а ницкъийн Веза Эла ю+.

Везачу Элан варзап

20Везачу Эло боху:

«Бавел, хьо – Сан тӀеман диг ду,
хьо – Сан тӀеман герз ду.

Хьоьца Ас халкъаш а хьошура,
хьоьца Ас пачхьалкхаш а хӀаллакйора+.

21Хьоьца Ас говр а, цунна тӀера бере а хьошура,
хьоьца Ас гӀудалкх а, иза лоллуш верг а хьошура,

22хьоьца Аса зуда а, стаг а хьошура,
хьоьца Аса воккханиг а, жиманиг а хьошура,
хьоьца Аса кӀант а, йоӀ а хьошура,
23хьоьца Ас Ӏу а, жа а хьошура,
хьоьца Ас ахархо а, сту а хьошура,
хьоьца Ас мехкада а, куьйгалхо а хьошура».

Бавелна дина таӀзар

24«Ткъа хӀинца ЯхӀудхойн бӀаьргашна хьалха Ас дӀадоькхур ду Бавелан къомана а, хашадхойн махкахь мел бехаш болчарна а цара Цийон-лам тӀехь мел дина вон бахьана долуш, – боху Везачу Эло. – 25Со хьуна дуьхьалваьлла, Бавел! Хьо дерриг а дуьне хӀаллакдеш болу лам санна ю, цундела Ас хьуна тӀе Сайн куьг хьур ду, хьо терхеш тӀера лаьтта охьа а кхуссуш. Хьо багийна болу лам хир бу. 26ЦӀийнан сонна я цӀийнан бухана хьох цхьа а тӀулг схьаоьцур бац. Хьо массо а ханна яссаелла дӀахӀуттур ю», – боху Везачу Эло.

27«ТӀеман байракх хьалаайае! Къаьмнашна юкъахь коьман маӀа лакха! Бавел-гӀалина тӀелата халкъаш кечде! Араратан а, Менин а, Ашкиназан а пачхьалкхаш цунна дуьхьал яха омра де. Царна массарна а тӀехь баьчча хӀоттаве, цӀоз санна дукха говраш а хилийта+. 28Бавелна дуьхьалдаха къаьмнаш кечде. Кечбе мадайхойн паччахьаш а, мехкадай а, куьйгалхой а. Кечде церан олаллехь долу дерриг а мехкаш+. 29Латта лесташ а, хьийзаш а ду, хӀунда аьлча Везачу Эло Бавелна дан леринарг кхочушхуьлуш ду. Цунна Бавел-махках чохь адам Ӏаш доцуш дассийна латта дан лаьа+. 30ТӀом бечуьра сецна Бавелан тӀемалой, уьш чӀагӀйинчу меттигашкахь сецна Ӏаш бу. Ницкъ дӀа а баьлла, уьш зударий санна хилла дӀахӀиттина. ГӀаланийн зайлаш бохийна дӀабаьхна, ткъа церан цӀенош догуш ду+. 31Цхьа геланча вукху геланчина тӀаьхьа а кхуьуш, Бавелан паччахье цуьнан гӀала массо а маьӀӀера дӀалаьцна лаьтташ ю аьлла, хаам эцна вогӀу. 32Хиш тӀера массо а дехьаволийла дӀалаьцна лаьтташ ю, гонах йолу уьшалш йогуш ю, тӀемалой кхерамо Ӏадийна». 33Иштта боху Исраилан Дела волчу массо а ницкъийн Везачу Эло: «КӀа ара кечъечу хенахь ког таӀош йолчу хьаьттарх тера ю Бавел. Жимма хан яьлча, ялта гулдан хан тӀекхочур ю»+.

34«Бавелан паччахь волчу Набухди-Нецара
тхо, дӀа а кхаьллина, дакъадаллалц хуьйдина.
Цо тхо яьсса пхьегӀа санна дӀахӀиттийра.
Саьрмико санна, цо тхо, дӀа а кхаьллина,
тхан уггар дикачух шен кийра бузийра,
ткъа йисинарг дӀакхоьссира+.
35Тхуна массарна а йинчу къизаллех
Бавелан къам жоьпе озадойла, –
боху Цийонан бахархоша. –
Оха хьегна баланех хашадхойн мехкан
бахархой жоьпе озабойла», –
боху ярушалаймхоша.

Везачу Эло Исраил-махкана гӀо дар

36Цундела Везачу Эло боху: «Ярушалаймхой, Аса нийсонца къастор ду шун гӀуллакх, ткъа шун мостагӀашна бекхам бийр бу. Аса Бавелан хиш схьадовлу меттигаш а, цуьнан хин шовданаш а дакъор ду+. 37Бавел тӀулгийн оьла хилла дӀахӀуттур ю, цунах чангӀалкхийн бен хир бу. Бавел гича, нах къемате а хир бу, шок еттарца цунах кхаьрдар бу. Цхьа а стаг цигахь вехаш хир вац+. 38Бавелан бахархой, лоьмаша санна, гӀигӀ деш лела. Церан гӀигӀ дар лоьман кӀорнин санна ду+. 39Уьш хьагбеллачу хенахь Аса царна той хӀоттор ду, уьш баххалц царна малор а ду, уьш дикка сакъералуш ханна тӀекхаччалц. Цул тӀаьхьа царна массо а ханна наб кхетар ю, уьш цкъа а сама ца бовлучу тайпана, – боху Везачу Эло. – 40Аса уьш сагӀа даккха кечдина Ӏахарий а, уьстагӀий а, гезарий а санна дӀахьур бу».

Бавелан кхоллам

41Везачу Эло боху: «Ма эшийна ю Шейшак![*] Ма дӀалаьцна ю дерриг а дуьнено хестийнарг! Ма хили-кх Бавел къемате сурт къаьмнашна юкъахь! 42Бавелна тӀехула хӀорд баьржина, гӀергӀаш йолчу тулгӀенаша иза дӀахьулйина. 43Цуьнан гӀаланаш яссаелла ю, цуьнан латта дакъаделла дӀахӀоьттина ду. Цигахь вехаш цхьа а вац, цхьа а стаг вер вац цу гӀаланашна чухула+. 44Ас Бавелехь таӀзар дийр ду Вел-харцдалла: цо дӀа мел кхаьллинарг Ас схьатосуьйтур ду. Иза волчу халкъаш кхин оьхур дац!

Бавелан пенаш а охьаэгна ду+. 45Арадала Бавелера, Сан халкъ! ХӀораммо а шен са кӀелхьардаккха Везачу Элан чӀогӀачу оьгӀазлонах+. 46Дог доьхна а ма хила, кхера а ма кхера, махкахула шайна хабарш хезча. Цхьана шарахь цхьа хабар хезар ду шуна, вукху шарахь – важа хабар хезар ду. И хабарш махкахь къизалла ярх лаьцна хир ду, цхьана баьччано вукху баьччанна дуьхьалдаккхарх лаьцна а хир ду и хабарш. 47Иштта тӀекхочуш ду Ас Бавелан цӀушна таӀзар дийр долу денош. Берриг а цуьнан мохк юьхьӀаьржачу хӀоттийна хир бу. Массо а махкахула байинчеран декъий Ӏохкуш хир ду+. 48+Цул тӀаьхьа стигал а, латта а, царна тӀехь мел дерг а даккхийдеш хир ду Бавелна хилларг бахьана долуш, хӀунда аьлча къилбаседехьара хӀаллакдо эскарш тӀелетар ду, – боху Везачу Эло+. 49+Бавело исраилхой а, дерриг а дуьненан адамаш а хӀаллак-ма-дарра, цуьнан нах а хӀаллакбан беза».

Бавелехь бехаш болчу исраилхойх лаьцна хаам

50«Туьрах кӀелхьардевлларш, шу Бавелера сихха, ца соьцуш, дӀадаха деза. Шаьш геннахь долуш, Веза Эла шайна дагаваийта, Ярушалайм а шайн даг чохь хилийта». 51Аша боху: «Тхайна сий мел доцург хезча, тхуна чӀогӀа эхь хетара. Везачу Элан цӀийнан кертахь йолчу езачу меттигашна чу кхечу къаьмнех болу нах баьхкича, тхо чӀогӀа юьхьӀаьржачу хӀиттина дара»+. 52Везачу Эло боху: «ТӀекхочуш ду Ас Бавелан цӀушна таӀзар дийр долу денош. Массанхьа а цуьнан лаьтта тӀехь чевнаш хилларш узарш деш хир бу+. 53Бавел стигала кхаччалц лакхаяьлла хилча а, цо цигахь шена яккхий чӀагӀонаш йина хилча а, Ас тӀаккха а цунна тӀе нах хьажор бара и гӀала йохаяйта», – боху Везачу Эло+.

Бавел кхин дӀа а яссор

54Везачу Эло боху:

«ЛадогӀа! Белхар ду Бавелера схьахезаш,
йоккхачу йохоран гӀовгӀа хеза хашадхойн махкара+.

55Везачу Эло билггал йохор ю Бавел-гӀала,
цунна чохь мел йолу гӀовгӀа дӀа а туьйш.

Яккхий тулгӀенаш санна, мостагӀий цунна тӀегӀертар бу,
церан буьрса маьхьарий дӀа а хозуьйтуш.

56Бавел йохорхьама эскар цунна тӀегӀертар ду.

Цуьнан тӀемалой йийсаре буьгур бу,
кегдина хир ду церан секхаӀедаш.

Веза Эла – бекхаман Дела ву,

Цо кхоччуш бекхам бийр бу+.

57Ас малор ду церан баьччанашна а,
хьекъалчашна а, мехкадайшна а,
меттиган куьйгалхошна а, иштта церан тӀемалошна а.

Царна массо а ханна, кхин сама а ца бовлуш, наб кхетар ю» –
боху Шен цӀе массо а ницкъийн Веза Эла йолчу Паччахьо.

58Иштта боху массо а ницкъийн Везачу Эло:

«Бавелан стаммий пенаш баххаш тӀе кхаччалц дохор ду,
цуьнан лекха кевнаш а цӀерца дагор ду.

Халкъаша къахьегнарг эрна хир ду,
къаьмнаша бина болх цӀеро багийна хир бу»+.

Ярми-ЯхӀус бина болу Делера хаам Бавеле бахьийтар

59ЯхӀудхойн паччахь волчу ЦӀадукъ-ЯхӀус олалла до доьалгӀачу шарахь Сари-ЯхӀу цуьнца цхьаьна Бавеле вахара. Сари-ЯхӀу Махьси-ЯхӀун кӀентан Нери-ЯхӀун кӀант вара, ткъа иза паччахь Ӏаш волу меттигаш Ӏалашйийриг вара. Ярми-ЯхӀу-пайхамаро цуьнга цхьа хаам дӀабелира+. 60Ярми-ЯхӀус Бавелна тӀекхача безаш болчу бохамех лаьцна дерг а, Бавелах лаьцна кхин бина хаамаш а дерриг а тептар тӀе дӀаязбинера. 61Сари-ЯхӀус Ярми-ЯхӀуга элира: «Хьожуш хилалахь: хьо Бавеле кхаьчначул тӀаьхьа хӀара дерриг а цигахь дӀадешалахь, иза массарна а дӀа а хозуьйтуш. 62Цул тӀаьхьа ала: „Веза Эла! Ахьа хӀара меттиг хӀаллакйийр ю ма аьлла, кхузахь цхьа а стаг а, дийнат а кхин а ца Ӏойтуш, кхунах массо а ханна яссийна меттиг дӀа а хӀоттош“+. 63+Хьо и тептар дӀадешна ваьлча, цунах тӀулг дӀа а бехкий, иза Эпрат-хина юккъе кхосса+. 64Изза Бавел-гӀалина а хир ду: иза кхин хьалагӀатталур йоцуш хи буха гӀур ю, Везачу Эло цунна тӀе бен болу бохам бахьана долуш».

Цу тӀехь Ярми-ЯхӀун дешнаш чекхдовлу.

52

Ярушалайм йожар

(ТӀаьххьарнаш 24:18–25:7)

52^1•ЦӀадукъ-ЯхӀун ткъе цхьа шо дара, иза паччахь хилла дӀахӀуттуш. Ярушалайм-гӀалахь Ӏаш а волуш, цхьайтта шарахь паччахьалла дира цо. ЦӀадукъ-ЯхӀун ненан цӀе Хьамутал яра. Иза Либна-гӀалара Ярми-ЯхӀун йоӀ яра+. 2ЦӀадукъ-ЯхӀу-паччахьо а, шен дас ЯхӀу-Якхама санна, Везачу Элана зуламе хеташ долу гӀуллакхаш леладора. 3Делахь а Ярушалайм-гӀалин а, ЯхӀуд-мехкан а бахархой Шена уллора дӀататтал чӀогӀа оьгӀазваханера Веза Эла.

Иштта ЦӀадукъ-ЯхӀу-паччахь Бавел-мехкан паччахьна дуьхьалвелира+. 4+ЦӀадукъ-ЯхӀус паччахьалла до уьссалгӀа шо долуш, шеран уьтталгӀачу беттан уьтталгӀачу дийнахь, Бавел-мехкан паччахь Набухди-Нецар, шен дерриг эскар а эцна, Ярушалаймана тӀамца тӀевахара. ГӀалина уллохь меттамотт дӀа а хӀоттийна, ерриг а гӀалина гонах гунаш дира цара, иза схьаяккха кечам бархьама+. 5ЦӀадукъ-ЯхӀус паччахьалла до цхьайтталгӀа шо тӀекхаччалц, мостагӀаша го бина лаьттира Ярушалайм. 6Цу шеран боьалгӀачу беттан уьссалгӀа де тӀекхаьчча, гӀалахь мацалла йолаелира. Цу чохь болчу бахархошна даа хӀума ца диснера. 7+МостагӀчо гӀалин пенах доккха Ӏуьрг даьккхича, берриг а Ярушалаймера тӀемалоша дӀабовда кечам бира. Хашадхой гӀалина го бина лаьттинехь а, буьйсанна паччахьан бешана уллохь болчу шина пенна юккъехь лаьттачу кевнехула гӀали чуьра араделира массо а эскар. Иза Ӏариба-тогӀи йолчу дедда дӀадахара. 8Амма хашадхойн эскар тӀаьхьаделира ЦӀадукъ-ЯхӀуна. Ерихон-гӀалин аренашкахь уьш цунна тӀаьхьакхиира. Ткъа паччахьан эскарера берриш а тӀемалой цунна уллора дӀасабевдира. 9Паччахь схьа а лаьцна, цара иза Бавелан паччахь волчу схьавалийра Хьамат-махкахь йолчу Рабила-гӀала. Цигахь цунна кхел йира+. 10Бавелан паччахьо ЦӀадукъ-ЯхӀун кӀентий цунна хьалха байира, иштта ЯхӀуд-махкара элий а хӀаллакбира цо Рабила-гӀалахь+. 11+Ткъа ЦӀадукъ-ЯхӀун ши бӀаьрг а баккхий, цунна цӀестан буржалш тоха аьлла, омра дира цо. Цул тӀаьхьа Бавелан паччахьо иза, Бавеле дӀа а вигна, набахти чу воьллира. Иза ша валлалц цу набахти чохь ваьллира+.

Везачу Элан цӀа дохор

(ТӀаьххьарнаш 25:8-17)

12Набухди-Нецара паччахьалла дечу ткъайоьсналгӀачу шеран пхоьалгӀачу беттан уьтталгӀачу дийнахь паччахьан гӀаролхойн хьаькам волу а, Бавелан паччахьан ялхо волу а Набузар-Адан Ярушалайме веара+. 13+Цо Везачу Элан цӀа а, паччахьан цӀа а, Ярушалаймера массо а цӀа а цӀе тесна дагийра. Иштта, Ярушалаймехь долу дерриг а коьрта цӀенош а дагийра+. 14Оцу хьаькаман куьйгаллехь долчу хашадхойн эскаро Ярушалаймана гонах долу пенаш а дохийра+. 15Паччахьан гӀаролхойн хьаькамо Набузар-Адана уггар къечарах болу цхьаберш а, Ярушалаймехь дисина кхидолу халкъ а, говза гӀишлош йийраш а, Бавелан паччахьан агӀор бевлларш а йийсаре дӀабигира. 16Амма къечу нахана юкъара цхьадолу адамаш цо цу махкахь дитира, цаьрга кемсийн бошмашкахь а, кхашкахь а болх байтархьама.

17+Хашадхоша дохийна дӀадехира Везачу Элан цӀенна хьалха долу цӀестан бӀогӀамаш а, цӀийнан кертахь меттахйохуш йолу цӀестан бухахӀотторгаш а, иштта цӀестан хӀорд а. Дерриг а цӀаста цара Бавеле дӀадаьхьира+. 18Цара иштта дӀаяьхьира тесаш а, белаш а, тукарш а, хаза хьожа йогӀу хӀума чуюьллу кедаш а, Везачу Элана гӀуллакх дечу хенахь лелош хилла йолу цӀастанах йина мел йолу пхьегӀаш а+. 19Деших а, детих а мел йина хӀуманаш а дӀаяьхьира паччахьан гӀаролхойн хьаькамо: бошхепаш а, богуш болу кӀора дӀасакхоьхьу нойш а, цӀий чудуттуш долу боганаш а, тесаш а, къуьданаш а, хаза хьожа йогӀу хӀума чуюьллу кедаш а, сагӀанийн боганаш а. 20Сулим-паччахьо Везачу Элан цӀенна лерина бина ши бӀогӀам а, боккха яй а, шийтта цӀастанах бина сту а, меттахйохуш йолу кӀелхӀотторгаш а чӀогӀа еза яра. Оцу хӀуманашна дахана долчу цӀастанан барам буста а ца лора+. 21ХӀора бӀогӀам берхӀитта дол лекха бара, ткъа цуьнан го буьстича, иза шийтта дол бара. И бӀогӀамаш юкъахь хара дара, ткъа церан пенаш биъ пӀелг шуьйра дара+. 22Хьалхарчу бӀогӀамна тӀехь цӀастанах дина таж дара, пхиъ дол лекха а долуш. Цу тӀехь цӀастанах бина цаца а, наран стоьмаш а дара. Вукху бӀогӀамна тӀехь а дара иштта дина цӀестан наран стоьмаш. 23Массо а агӀор безткъе ялхитта наран стом бара, ткъа таж тӀехь уьш бӀе бара.

ЯхӀудхой Бавел-махка дӀакхалхар

(ТӀаьххьарнаш 25:18-21, 27-30)

24Паччахьан гӀаролхойн хьаькамо коьрта динан да волу Сари-ЯхӀу а, шолгӀа динан да волу Цапни-ЯхӀу а, Везачу Элан цӀа чу воьдийла ларъеш волу кхо гӀаролхо а йийсаре дӀавигира+. 25ГӀалахь кхидӀа бисинчарах цо дӀавигира тӀемалойн хьаькам а, паччахьан ворхӀ хьехамча а, нах эскаре дӀаязбеш волу эскаран коьрта йозанча а, иштта гӀалахь шайна схьакарийна волу кхузткъа кхиволу стаг а. 26Уьш берриш а паччахьан гӀаролхойн хьаькамо Набузар-Адана Бавелан паччахьна тӀе Рабила-гӀала дӀабигира. 27Хьамат-махкарчу Рабила-гӀалахь Бавелан паччахьо, уьш байа аьлла, омра дира.

Иштта яхӀудхой шайн махках бехира, йийсаре дӀа а бигина. 28ХӀоккхул адам шен цӀера даьккхира Набухди-Нецара: ша паччахьалла дечу ворхӀалгӀачу шарахь ЯхӀуд-махкара кхо эзар ткъе кхоъ стаг араваьккхира цо+. 29Набухди-Нецара Бавелехь паччахьалла дечу берхӀитталгӀачу шарахь Ярушалаймера бархӀ бӀе ткъе шийтта стаг араваьккхира. 30Набухди-Нецара паччахьалла дечу ткъе кхозлагӀчу шарахь Набузар-Адана ЯхӀуд-махкара ворхӀ бӀе шовзткъе пхиъ стаг араваьккхира. Верриг а йийсаре дӀавигнарг виъ эзар ялх бӀе стаг вара.

31•ЯхӀудхойн паччахьо ЯхӀу-Яхина Бавеларчу набахтехь ткъе вуьрхӀитта шо даьккхича, Авил-Мардуха иза набахтера аравалийтира. Иза хилира Авил-Мардух Бавелан паччахь хилла дӀахӀоьттинчу шеран шуьйтталгӀачу беттан ткъе пхоьалгӀачу дийнахь+. 32Авил-Мардуха цуьнца бертахь къамел дора, ткъа Бавел-махкахь йийсарехь болчу кхиболчу паччахьийн ларамал цунна лекха ларам бира. 33ЯхӀу-Яхинна пурба делира шена тӀера тутмакхан духар дӀадаккха. Дуьнен чохь ша кхин мел йоккхучу хенахь кест-кестта паччахьна уллохь яа хӀума йоура цо. 34ЯхӀу-Яхин дуьнен чуьра дӀаваллалц, хӀора дийнахь Бавелан паччахьо цунна мел оьшург латтадора.

* 4:31 Цийонан йоӀ – иза Ярушалайм-гӀала ю.

* 6:2 Цийонан йоӀ – иза Ярушалайм-гӀала ю.

* 6:29 Левси – пхьалгӀи чохь алу марсайоккхуш мох туху гӀирс. кховса: левсино болх бар – «левси кховсу».

* 7:18 Стигалан зуда-паччахьна – иза ю Иштар цӀе йолу бавелхойн харцдела.

* 9:5 Грекийн гочдар тӀехь: Къинош а летош, уьш Суна тӀе ца берзало. ГӀело а йина, цара кхин а гӀело йо. Ӏеха а вина, цара кхин а Ӏехаво. Ткъа Со къобалварх уьш дӀакъехка. Ӏебархойн тептар тӀехь: Къинош а летош, цара шаьш кӀадбо. Хьо Ӏехорна юкъахь Ӏаш ву. Ткъа шаьш Ӏеха а деш, цара Со къобал ца во.

* 17:16 Грекийн гочдар тӀехь: Царна вониг дан Аса Хьо сихвина вацара. Ӏебархойн тептар тӀехь: Хьох дӀа а ваьлла, Со Хьан Ӏу хиллачуьра сихвелла вацара.

* 20:3 Ӏебархойн маттахь цуьнан цӀе «Магур-Масибуба» хилира, амма оцу цӀеран маьӀна «Массанхьа а долу къемат» ду.

* 21:2 Ӏебархойн тептар тӀехь: Набухди-Рецар. Иза Набухди-Нецар-паччахьан кхин цӀе ю.

* 21:4 Хашадхошца – уьш Бавел-гӀалина къилбехьа болчу махкахь Ӏаш хилла, ткъа Набухди-Нецар царах схьаваьлла. Ярми-ЯхӀу-пайхамаран тептар тӀехь бавелхошна юх-юха хашадхой олуш ду.

* 22:11 Шалум – цуьнан кхин цӀе «Юахьаз» ю.

* 25:26 Шейшак – иза абатан элпашца къайлаяьккхина йолу Бавел-мехкан кхин цӀе ю.

* 27:1 Ӏебархойн тептар тӀехь: ЯхӀу-Якхам. Цхьадолчу тептарш тӀехь: ЦӀадукъ-ЯхӀу.

* 31:15 Рахьал – иза Якъубан зударех цунна дукхаезаш ерг яра. Цунах Юсупан а, Бен-Яманан а тайпанаш схьадевллера. Кхузахь Рахьал дерриг а Исраилан халкъ санна ю.

* 31:18 Эпрайман халкъ – ХӀушаӀ-пайхамаран тептар тӀехь санна, иза Исраилан къилбаседера пачхьалкх бохург ду. Оцу пачхьалкха чу Исраилан халкъах итт тайпа догӀура, ткъа Эпрайман тайпа царах цхьаъ дара.

* 31:23 Беза лам – иза Ярушалайм-гӀалахь болу Цийон-лам бу.

* 32:9 Шекхал – иза ши бӀе грамм гергга ю.

* 39:4 Ӏариба-тогӀи – иза Йордан-хин тогӀи ю.

* 42:1 Язан-ЯхӀу – цуьнан «Ӏазар-ЯхӀу» боху кхин а цӀе йолуш яра (дешахьа 43:2).

* 51:1 Лев-Кхамайн-мехкан– иза абатан элпашца къайлаяьккхина йолу «хашадхойн» кхин цӀе ю.

* 51:41 Шейшак – иза абатан элпашца къайлаяьккхина йолу Бавел-мехкан кхин цӀе ю.

+ 1:1 Юш 21:18, Сул 2:26

+ 1:2 ТӀаьххьарнаш 22:3–23:27; 2 Шерашкахь 34:8–35:19.

+ 1:2 ТӀаьххь 22:1, Ярм 3:6, Ярм 25:3, Цап 1:1

+ 1:3 а: ТӀаьххьарнаш 23:36–24:7; 2 Шерашкахь 36:5-8; б: ТӀаьххьарнаш 24:18–25:21; 2 Шерашкахь 36:11-21.

+ 1:3 ТӀаьххь 23:36, ТӀаьххь 24:18, Ярм 39:2, ТӀаьххь 25:8-11

+ 1:4 Еш 49:1, Гал 1:15, Еш 49:6, Век 9:15
+ 1:6 Ара 4:10
+ 1:8 Яхь 2:6, Яхь 3:11, Мат 10:28, Ярм 15:20
+ 1:9 Еш 6:7, Дан 10:16, Ярм 5:14
+ 1:10 Ярм 18:7, Ярм 31:28
+ 1:11 Ӏамос 7:8, Ӏамос 8:2
+ 1:13 Зак 6:6

+ 1:14 Ярм 4:6, Ярм 6:1, Ярм 10:22, Ярм 13:20, Ярм 47:2, Яхь 26:7

+ 1:15 Ярм 25:9

+ 1:17 Сул 18:46

+ 1:18 Еш 50:7, Ярм 6:27, Ярм 15:20, Яхь 3:8-9

+ 2:2 Ярм 3:4, Яхь 16:8, Кар 2:7

+ 2:3 Ара 19:6, Ара 28:36, Кар 7:6, Якъ 1:18, Довз 14:4

+ 2:5 Мик 6:3, ТӀаьххь 17:15, Рим 1:21

+ 2:6 Кар 8:15

+ 2:7 Кар 8:7, Кар 11:11, Ӏам 18:25, Лел 35:33, Яхь 36:17

+ 2:8 Ярм 23:13
+ 2:9 Ара 20:5-6
+ 2:10 Еш 21:16-17

+ 2:11 Еш 37:19, Ярм 16:20, Заб 105:20, Рим 1:23

+ 2:13 Заб 35:10, Ярм 17:13, Яй 4:10

+ 2:15 Еш 5:29, Ярм 4:7, Нахьум 2:11, Ярм 9:11, Ярм 46:19

+ 2:18 Еш 30:2, Еш 31:1, Ярм 2:18, Яхь 16:28, Яхь 23:12

+ 2:20 Ярм 30:8, Яхь 34:27, Яхь 6:13, Яхь 16:15-16, ХӀуш 4:13

+ 2:21 Еш 5:1, Заб 79:9, Мат 21:33
+ 2:22 Аюб 9:30, Яхь 24:12
+ 2:24 ХӀуш 8:9
+ 2:25 Кар 32:16, Ярм 3:13, Ярм 18:12
+ 2:26 Ярм 32:32
+ 2:27 Куьйг 10:10
+ 2:28 Кар 32:37, Ярм 11:12-13

+ 2:30 Еш 9:13, Ярм 5:3, Сул 18:4, 2 Ше 24:21, Мат 23:37, Век 7:52

+ 2:32 Еш 61:10, Кар 32:18, Еш 17:10, Ярм 3:21, ХӀуш 8:14

+ 2:33 Ярм 22:20, Ярм 30:14
+ 2:34 ТӀаьххь 21:16, ТӀаьххь 24:4, Ярм 19:4
+ 2:36 Еш 30:3-5
+ 3:1 Кар 24:1-4
+ 3:2 Еш 13:20, Яхь 16:25
+ 3:3 Кар 28:24, Ӏамос 4:7
+ 3:5 Заб 102:9, Тийж 3:31

+ 3:6 ТӀаьххьарнаш 22:1–23:30; 2 Шерашкахь 34:1–35:27.

+ 3:6 ТӀаьххь 22:1, Ярм 1:2, Яхь 6:13, Яхь 16:15-16, ХӀуш 4:13

+ 3:8 Кар 24:1, Еш 50:1, ТӀаьххь 17:19, Яхь 23:11

+ 3:9 Ара 34:15
+ 3:10 Яхь 23:4
+ 3:11 Яхь 16:51
+ 3:12 Заб 102:9
+ 3:13 Яхь 6:13, Яхь 16:15-16, ХӀуш 4:13
+ 3:15 Ярм 23:4
+ 3:16 Ара 25:10

+ 3:18 Еш 11:13, Ярм 50:4, Яхь 37:19, ХӀуш 1:11

+ 3:20 ХӀуш 3:1
+ 3:21 Кар 32:18, Еш 17:10, Ярм 2:32
+ 3:22 Еш 57:18, Ярм 30:17
+ 3:25 Ӏезар 9:6-7, Заб 105:6
+ 4:1 2 Ше 30:6, Юал 2:12
+ 4:2 Кар 6:13, Ярм 5:2, Ярм 9:24
+ 4:3 ХӀушаӀ 10:12.
+ 4:3 ХӀуш 10:12, Мат 13:7, Мрк 4:7, Ӏеб 6:8

+ 4:4 Кар 10:16, Кар 30:6, Рим 2:29, Ярм 21:11

+ 4:5 ХӀуш 5:8, ХӀуш 8:1
+ 4:6 Ярм 1:14, Яхь 26:7
+ 4:7 Еш 5:29, Ярм 2:15, Нахьум 2:11
+ 4:8 Еш 22:12, Юал 1:13
+ 4:10 Ярм 14:13, Яхь 14:9
+ 4:12 Ярм 51:1, ХӀуш 4:19, ХӀуш 13:15
+ 4:13 Яхь 38:9, Еш 5:28, Тийж 4:19, Хьаб 1:8
+ 4:14 Заб 50:4, Еш 1:16, Якъ 4:8
+ 4:17 ТӀаьххь 25:1-4
+ 4:18 Ярм 2:17
+ 4:19 Еш 16:11
+ 4:20 Яхь 7:26, Ярм 10:20
+ 4:22 Кар 32:28
+ 4:23 Дол 1:2, Еш 5:30
+ 4:24 Яхь 38:20, Нахьум 1:5
+ 4:25 Ярм 9:10
+ 4:26 Заб 106:34
+ 4:27 Ярм 5:10
+ 4:28 Еш 24:4, ХӀуш 4:3, Юал 1:10, Еш 50:3
+ 4:30 Тийж 1:19, Яхь 23:22, Яхь 23:40

+ 4:31 Еш 13:8, Ярм 6:24, Ярм 13:21, Ярм 22:23, Мик 4:9-10, Еш 1:15, Тийж 1:17

+ 5:1 Еш 59:16, Яхь 22:30, Дол 18:26
+ 5:2 Кар 6:13, Ярм 4:2
+ 5:3 Ярм 2:30, Ӏамос 4:6, Хьаг 2:17
+ 5:4 Ярм 8:7
+ 5:5 Ярм 2:20

+ 5:6 Еш 5:29, Ярм 2:15, ХӀуш 13:7-8, Нахьум 2:11

+ 5:7 Кар 32:21, 2 Ше 13:9, Ара 23:13, Юш 23:6

+ 5:8 Ара 20:14, Ара 20:17, Яхь 22:11
+ 5:9 Ярм 9:9
+ 5:10 Ярм 4:27
+ 5:12 Еш 28:15, Ярм 6:14, Ярм 14:13
+ 5:13 2 Ше 36:16, Зак 1:4
+ 5:14 Ярм 1:9, Довз 11:5
+ 5:15 Хьаб 1:6, Кар 28:49
+ 5:16 Заб 5:10
+ 5:17 Ӏам 26:16, Кар 28:51
+ 5:19 Ярм 13:22, Ярм 16:10, Ярм 22:8

+ 5:21 ЕшаӀ-ЯхӀу 6:9, 10; Яхьазкхиал 12:2; Марк 8:18.

+ 5:21 Кар 32:6, Кар 29:4, Еш 6:9, Мрк 8:18

+ 5:22 Аюб 38:8-11.

+ 5:22 Ярм 10:7, Довз 15:4, Дол 1:9, Аюб 38:8-11, Заб 32:7, Заб 103:9

+ 5:23 Ара 32:9, Заб 77:8
+ 5:24 Кар 11:14
+ 5:26 Заб 63:5, Киц 1:11, Киц 12:6
+ 5:28 Еш 1:23
+ 5:29 Ярм 5:9, Ярм 9:9

+ 5:31 Ярм 6:13, Ярм 14:14, Ярм 29:9, Тийж 2:14, Яхь 13:6

+ 6:1 Дад 14:2, Нахь 3:14, Ярм 1:14, Яхь 26:7
+ 6:4 Юал 3:9
+ 6:6 Кар 20:19-20, Цап 3:1
+ 6:7 Заб 54:10, Яхь 7:23
+ 6:10 Еш 28:10, Еш 42:20, Яхь 12:2, Яй 8:43
+ 6:11 Ярм 20:9
+ 6:12 Кар 28:30

+ 6:13 Еш 57:17, Ярм 5:31, Ярм 23:11, Мик 3:11

+ 6:14 Яхьазкхиал 13:10.
+ 6:14 Ярм 23:17, Яхь 13:10, Мик 3:5
+ 6:12-15 Ярми-ЯхӀу 8:10-12.
+ 6:15 Цап 2:1, Ярм 8:10-12
+ 6:16 Ярм 18:15, Мат 11:29
+ 6:17 Ярм 44:16
+ 6:19 Киц 1:31

+ 6:20 Сул 10:1, 2 Ше 9:1, Еш 1:13, Ӏамос 5:21, Мал 1:10

+ 6:21 Яхь 3:20, Яхь 18:24
+ 6:22 Ярм 1:13, Ярм 50:41-43
+ 6:24 Еш 13:8, Ярм 4:31, Мик 4:9-10

+ 6:25 Заб 30:14, Ярм 20:3, Ярм 20:10, Ярм 46:5

+ 6:26 Ӏамос 8:10, Зак 12:10, Ярм 48:8
+ 6:27 Ярм 9:7, Ярм 1:18
+ 6:30 Еш 1:22, Еш 1:25, Яхь 22:19-20
+ 7:2 Ярм 19:14, Ярм 26:2
+ 7:3 Ярм 18:11, Ярм 26:13
+ 7:4 Еш 48:1, Мик 3:11
+ 7:5 Ярм 22:3
+ 7:7 Ярм 25:5
+ 7:9 Ярм 5:2, ХӀуш 4:2
+ 7:11 Маттай 21:13; Марк 11:17; Лака 19:46.
+ 7:11 Мат 21:13, Мрк 11:17, Лак 19:46

+ 7:12-14 ЮшаӀ 18:1; Забур 77:60; Ярми-ЯхӀу 26:6.

+ 7:13 Киц 1:24, Еш 65:12, Еш 66:4

+ 7:15 ТӀаьххь 17:6, ТӀаьххь 17:23

+ 7:16 Ара 32:10, Кар 9:14, Ярм 11:14, Ярм 14:11

+ 7:18 Ярми-ЯхӀу 44:17-19.
+ 7:20 2 Ше 34:25
+ 7:21 ХӀуш 8:13
+ 7:22 Шам 15:22

+ 7:23 Ӏам 26:12, Ярм 11:4, Кар 4:40, Кар 5:33, Кар 18:17

+ 7:24 Заб 80:11-12
+ 7:25 2 Ше 36:15
+ 7:26 Ярм 16:12

+ 7:30 ТӀаьххь 21:4-5, Ярм 32:34-35, Ӏам 15:31, 2 Ше 36:14, Яхь 5:11

+ 7:31 а: ТӀаьххьарнаш 23:10; Ярми-ЯхӀу 32:35; б: Ӏамалъяр 18:21.

+ 7:31 Юш 15:8, ТӀаьххь 23:10, Ярм 19:2, Кар 12:31

+ 7:33 Кар 28:26, Еш 17:2

+ 7:34 Ярми-ЯхӀу 16:9; 25:10; Довзийтинарг 18:23.

+ 7:34 Довз 18:23, Ӏам 26:31, Ярм 16:9, Ярм 25:10

+ 8:2 Кар 4:19, Яхь 8:16, Ярм 9:22, Ярм 16:4, Ярм 25:33

+ 8:3 Аюб 3:21, Довз 9:6
+ 8:7 Ярм 5:4
+ 8:8 Еш 10:1
+ 8:10 Кар 28:30
+ 8:11 Яхьазкхиал 13:10.
+ 8:11 Яхь 13:10, Мик 3:5
+ 8:10-12 Ярми-ЯхӀу 6:12-15.
+ 8:12 Цап 2:1, Ярм 6:12-15
+ 8:13 Еш 1:30
+ 8:14 Ярм 9:15, Ярм 23:15, Тийж 3:15
+ 8:15 Аюб 30:26, Ярм 14:19
+ 8:16 Аюб 39:20-25

+ 8:17 Лел 21:6, Кар 32:24, Заб 57:5-6, Уст 10:11

+ 8:19 Мик 4:9, Кар 32:21
+ 8:21 Ярм 14:17
+ 8:22 Ярм 46:11
+ 9:1 Ярм 13:17, Тийж 1:2, Тийж 1:16
+ 9:2 Заб 54:8

+ 9:3 Заб 63:4, Куьйг 2:10, Аюб 18:21, ХӀуш 4:1, 2 Та 1:8

+ 9:4 Ярм 12:6, Мик 7:5
+ 9:7 Ярм 6:27
+ 9:8 Заб 27:3, Заб 61:5, Киц 26:23, Мик 6:12
+ 9:9 Ярм 5:9, Ярм 5:29
+ 9:10 Юал 1:19-20, Ярм 4:25

+ 9:11 Еш 25:2, Ярм 2:15, Ярм 34:22, Ярм 46:19

+ 9:15 Ярм 8:14, Ярм 23:15, Довз 8:11
+ 9:16 Ӏам 26:33, Кар 28:64, Ярм 49:37
+ 9:17 Ӏамос 5:16
+ 9:18 Ярм 14:17
+ 9:22 Ярм 8:2
+ 9:23 Киц 3:5, Киц 21:30

+ 9:24 1 Коринтхошка 1:31; 2 Коринтхошка 10:17.

+ 9:24 Якъ 1:9, 1 Ко 1:31, 2 Ко 10:17
+ 9:26 Ярм 49:32, Кар 10:16, Ярм 4:4
+ 10:4 Еш 40:19-20, Еш 41:7
+ 10:5 Заб 113:12-15, Еш 46:7, Еш 41:23-24
+ 10:6 Ара 15:11, Заб 85:8
+ 10:7 Довзийтинарг 15:4.
+ 10:7 Ярм 5:22, Довз 15:4
+ 10:9 Сул 10:22
+ 10:11 Заб 95:5

+ 10:12 Аюб 9:8, Заб 103:2, Заб 135:5, Киц 3:19

+ 10:13 Аюб 38:22, Заб 134:7, Ярм 51:16

+ 10:14 Заб 96:7, Еш 42:17, Заб 134:17, Хьаб 2:18-19, Рим 1:25

+ 10:16 Лел 18:20, Заб 15:5, Кар 32:9, Ярм 51:15-19

+ 10:19 Ярм 14:17, Ярм 30:12
+ 10:20 Ярм 4:20
+ 10:21 Яхь 34:2, Яхь 34:5-6
+ 10:22 Ярм 1:14, Яхь 26:7
+ 10:23 Киц 16:1, Киц 20:24, Дан 5:23
+ 10:24 Заб 6:2, Заб 37:2

+ 10:25 Ярм 10:25, Довз 16:1, Заб 13:4, Заб 78:6-7

+ 11:3 Кар 27:26

+ 11:4 Кар 4:20, Сул 8:51, Ӏам 26:12, Ярм 7:22

+ 11:5 Ара 3:8, Дол 17:2, Дол 26:3
+ 11:8 Ӏам 26:14-45, Кар 28:15-65
+ 11:9 Яхь 22:25
+ 11:10 Кар 31:16

+ 11:11 Шам 8:18, Киц 1:28, Еш 1:15, Яхь 8:18, Мик 3:4

+ 11:12 Еш 57:13, Ярм 2:28
+ 11:13 Ярм 2:28
+ 11:14 Ярм 7:16, Ярм 14:11

+ 11:15 Киц 2:14, Киц 10:23, Киц 15:21, Еш 1:11-12

+ 11:16 Заб 51:10, Рим 11:17
+ 11:17 Еш 5:2, Ярм 2:21
+ 11:19 Еш 53:7

+ 11:20 Шам 16:7, Ярм 17:10, Ярм 20:12, Довз 2:23, Ярм 15:15, Ярм 20:12

+ 11:21 Еш 30:10, Ӏамос 2:11, Мик 2:6, Юш 21:18, Ярм 1:1

+ 12:1 Ӏезар 9:15, Дан 9:7, Яй 17:25, Довз 16:5, Аюб 12:6, Аюб 21:7, Заб 72:3, Заб 91:8, Киц 24:19, Хьаб 1:13, Мал 3:15

+ 12:2 Еш 29:13

+ 12:3 Заб 16:3, Заб 138:1

+ 12:4 Еш 40:24, Ярм 9:10, Ярм 23:10, Юал 1:10, Рим 8:22, Ярм 4:25, ХӀуш 4:3

+ 12:6 Ярм 9:4, Киц 26:25

+ 12:9 Еш 46:11, Еш 56:9, Яхь 39:17, Довз 19:17-18

+ 12:10 Еш 5:1-2
+ 12:13 Кар 28:38, Мик 6:15
+ 12:14 Яхь 25
+ 12:15 Ярм 48:47, Ярм 49:6
+ 12:16 Ярм 4:2
+ 13:1 Ара 28:39, Ӏам 16:4
+ 13:13 Еш 51:17
+ 13:14 Зак 11:6

+ 13:16 Еш 5:30, Еш 8:22, Ӏамос 8:9, Яй 11:10, Яй 12:35

+ 13:17 Ярм 9:1, Зак 10:3, Зак 13:7

+ 13:18 ТӀаьххь 24:12, Ярм 22:26, Аюб 19:9, Ярм 13:18, Тийж 5:16

+ 13:20 Ярм 1:14, Ярм 6:22
+ 13:21 Еш 13:8, Ярм 4:31, Мик 4:9-10
+ 13:22 Ярм 5:19
+ 13:24 Заб 1:4, Заб 82:14
+ 13:25 Аюб 20:29
+ 13:26 Еш 47:3, Нахьум 3:5, Хьаб 2:16
+ 13:27 Ярм 5:8, Еш 1:16
+ 14:2 Еш 3:25
+ 14:4 Ярм 3:3, Юал 1:11
+ 14:7 Заб 24:11, Заб 78:9
+ 14:8 Заб 70:5, Ярм 17:13
+ 14:10 ХӀуш 8:13, ХӀуш 9:9
+ 14:11 Ярм 7:16, Ярм 11:14

+ 14:12 Киц 1:28, Еш 1:15, Мик 3:4, Ярм 6:20, Кар 32:24, Ярм 16:4, Ярм 24:10, Ярм 32:24, Яхь 5:17, Яхь 14:21

+ 14:13 Еш 28:15, Ярм 5:12
+ 14:14 Ярм 5:31, Яхь 13:6, Мрк 13:6
+ 14:15 Кар 18:20
+ 14:16 Заб 78:3
+ 14:17 Ярм 13:17, Ярм 8:21
+ 14:18 Яхь 7:15
+ 14:19 Тийж 5:22, Ярм 8:15
+ 14:20 Заб 105:6, Дан 9:5, Дан 9:8
+ 14:21 Ӏам 26:42
+ 14:22 Ӏам 26:4, Яхь 34:26, Зак 10:1

+ 15:1 а: Арадаккхар 32:11-14; Лелар 14:13-19; б: Шамъал 7:5-9.

+ 15:1 Ара 32:11-14, Шам 7:10, Заб 98:6
+ 15:2 Довзийтинарг 13:10.
+ 15:2 Ярм 43:11, Зак 11:9, Довз 13:10
+ 15:3 Ӏам 26:16-22, Довз 6:8

+ 15:4 ТӀаьххьарнаш 21:1-16; 2 Шерашкахь 33:1-9.

+ 15:4 ТӀаьххь 21:3-7, ТӀаьххь 21:11, Ярм 34:17

+ 15:5 Еш 51:19, Нахьум 3:7
+ 15:9 Шам 2:5, Ӏамос 8:9
+ 15:10 Аюб 3:3, Ярм 20:14, Ара 22:25
+ 15:13 Ярм 17:2
+ 15:14 Ярм 16:13, Кар 32:22
+ 15:15 Ярм 11:20, Заб 68:8

+ 15:16 Яхь 3:1-3, Довз 10:9-10, Заб 118:111, Заб 118:162

+ 15:17 Тийж 3:28
+ 15:18 Ярм 30:12, Аюб 6:15
+ 15:20 Еш 50:7, Ярм 1:18, Яхь 3:8-9, Ярм 1:8

+ 16:4 Ярм 8:2, Ярм 25:33, Ярм 14:12, Яхь 5:17, Яхь 14:21, Кар 28:26

+ 16:5 Яхь 24:16

+ 16:6 Ӏам 19:28, Кар 14:1

+ 16:9 Ярми-ЯхӀу 7:34; 25:10; Довзийтинарг 18:23.

+ 16:9 Еш 24:8, Ярм 7:34, Яхь 26:13, ХӀуш 2:11, Ӏамос 8:10, Довз 18:23

+ 16:10 Ярм 5:19
+ 16:11 Кар 29:24-26, Ярм 22:9
+ 16:12 Ярм 7:26
+ 16:13 Кар 4:28, Кар 28:36
+ 16:15 Ярм 23:7-8
+ 16:16 Хьаб 1:14-15

+ 16:17 2 Ше 16:9, Заб 89:8, Киц 5:21, Ярм 32:19

+ 16:18 Еш 40:2, Довз 18:6

+ 16:19 Заб 27:7, Заб 31:3, Ярм 17:17, Ӏамос 2:4

+ 16:20 Еш 37:19, 1 Ко 8:4
+ 17:1 Аюб 19:24, Ара 27:2
+ 17:2 Кар 16:21, Ярм 15:13
+ 17:4 Кар 32:22
+ 17:5 Заб 117:8, Заб 145:3, Еш 31:3
+ 17:6 Ярм 48:6
+ 17:7 Заб 70:5
+ 17:8 Забур 1:3.
+ 17:8 Заб 1:3
+ 17:10 а: Довзийтинарг 2:23; б: Забур 61:13.

+ 17:10 1 Ше 28:9, 1 Ше 29:17, Заб 25:2, Киц 17:3, Ярм 32:19

+ 17:11 Заб 38:7

+ 17:13 Заб 70:5, Ярм 14:18, Заб 35:10, Ярм 2:13, Яй 4:10

+ 17:15 Еш 5:19
+ 17:17 Ярм 16:19
+ 17:18 Заб 34:4, Заб 39:15
+ 17:21 Нахьми-ЯхӀу 13:15-22.
+ 17:21 Нахь 13:15

+ 17:22 Арадаккхар 20:8-10; Карлабаьккхинарг 5:12-14.

+ 17:22 Ара 20:8
+ 17:25 Ярм 22:4
+ 17:26 Ӏам 7:12, 2 Ше 33:16
+ 17:27 Яхь 20:48, ХӀуш 8:14, Ӏамос 2:5
+ 18:1 Зак 11:13
+ 18:3 Мат 27:9-10

+ 18:6 Аюб 10:9, Аюб 33:6, Еш 29:16, Еш 45:9, Еш 64:8, Рим 9:20-24

+ 18:7 Ярм 1:10, Ярм 31:28, Ярм 42:10

+ 18:8 Ара 32:14, Дад 24:16, Яхь 18:21, Юн 3:10

+ 18:10 Шам 2:30
+ 18:11 Ярм 36:3, Юн 3:8, Ярм 7:3, Ярм 26:13
+ 18:12 Ярм 2:25
+ 18:15 Ярм 2:31, Ярм 6:16
+ 18:16 Ярм 25:9, Ӏам 26:32
+ 18:17 ХӀуш 13:15
+ 18:18 Ярм 11:19
+ 18:20 Заб 34:12, Киц 17:13, Заб 118:85
+ 18:21 Заб 108:9-10
+ 18:22 Заб 139:6
+ 18:23 Заб 63:3, Нахь 4:5, Заб 68:28
+ 19:1 Ярм 18:2

+ 19:2 ТӀаьххьарнаш 23:10; Ярми-ЯхӀу 7:30-32; 32:34, 35.

+ 19:2 Юш 15:8, ТӀаьххь 23:10, Ярм 7:31-32
+ 19:3 Шам 3:11, ТӀаьххь 21:12
+ 19:4 ТӀаьххь 21:16, ТӀаьххь 24:4, Ярм 2:34
+ 19:5 Ӏамалъяр 18:21.
+ 19:5 Ӏам 18:21, Кар 12:31
+ 19:7 Кар 28:26, Ярм 7:33
+ 19:8 Цап 2:15

+ 19:9 Ӏам 26:29, Кар 28:53, Тийж 2:20, Тийж 4:10, Яхь 5:10

+ 19:11 Заб 2:9, Еш 30:14, Ярм 7:32
+ 19:13 Кар 4:19, Ярм 32:29, Цап 1:5
+ 19:14 Ярм 7:2, Ярм 26:2
+ 20:2 Ярм 29:26
+ 20:3 Забур 30:14.
+ 20:3 Ярм 6:25
+ 20:5 ТӀаьххь 24:13-14
+ 20:6 Ярм 14:14
+ 20:7 Яхь 14:9, Заб 118:50, Тийж 3:14
+ 20:9 Аюб 32:20, Заб 38:3, Ярм 6:11
+ 20:10 Ярм 6:25, Ярм 46:5
+ 20:11 Ярм 1:8, Ярм 23:40

+ 20:12 Шам 16:7, Ярм 11:20, Довз 2:23, Ярм 15:15

+ 20:13 Заб 108:30-31
+ 20:14-18 Аюб 3:1-19.
+ 20:14 Аюб 3:3, Ярм 15:10
+ 20:16 Дол 19:24-25
+ 20:17 Аюб 3:10-11
+ 20:18 Аюб 3:20

+ 21:1 Ярм 38:1, ТӀаьххь 25:18, Ярм 29:25, Ярм 37:3, Ярм 52:24

+ 21:2 ТӀаьххьарнаш 25:1-11; 2 Шерашкахь 36:17-21.

+ 21:2 ТӀаьххь 25:1, Заб 104:2

+ 21:5 Яхь 20:33

+ 21:7 Ярм 37:17, Ярм 39:5, Ярм 52:9, Кар 28:50, Яхь 5:11

+ 21:8 Кар 30:15
+ 21:9 Ярм 38:2, Ярм 39:18, Ярм 45:5
+ 21:10 2 Ше 36:19
+ 21:11 Еш 1:17, Мик 6:8, Зак 7:9-10, Ярм 4:4
+ 21:13 Ярм 49:4
+ 21:14 Яхь 20:47
+ 22:3 Еш 1:17, Ярм 7:5-6, Ярм 21:12
+ 22:4 Ярм 17:25
+ 22:5 Маттай 23:28; Лака 13:35.
+ 22:5 Ярм 44:6, Ярм 49:13
+ 22:7 Еш 37:24, Ярм 6:6
+ 22:8 Ӏам 26:32, Сул 9:8, 2 Ше 7:21
+ 22:9 Кар 29:24-26, Ярм 16:11
+ 22:10 2 Ше 35:24-25

+ 22:11 ТӀаьххьарнаш 23:31-34; 2 Шерашкахь 36:1-4.

+ 22:12 ТӀаьххь 23:34
+ 22:13 Ӏам 19:13, Кар 24:15, Хьаб 2:12
+ 22:15 ТӀаьххь 23:25, Еш 3:10
+ 22:16 Киц 31:9

+ 22:18 ТӀаьххьарнаш 23:36–24:6; 2 Шерашкахь 36:5-7.

+ 22:18 ТӀаьххь 23:36
+ 22:19 Ярм 36:30
+ 22:20 Лел 27:12, Кар 32:49
+ 22:23 Ярм 4:31

+ 22:24 ТӀаьххьарнаш 24:8-15; 2 Шерашкахь 36:9, 10.

+ 22:24 Еш 49:18, Яхь 5:11, Цап 2:9, Рим 14:11, Эси 8:8, Илли 8:6, Хьаг 2:23, ТӀаьххь 24:8-12, Ярм 24:1

+ 22:26 ТӀаьххь 24:12, Ярм 13:18
+ 22:28 Ярм 48:38
+ 22:29 Еш 1:2
+ 22:30 Ярм 36:30
+ 23:1 Яхь 34:1-10, Зак 11:16-17
+ 23:3 Кар 30:3, Ярм 32:37, Яхь 34:13
+ 23:4 Ярм 3:15
+ 23:5, 6 Ярми-ЯхӀу 33:14-16.
+ 23:5 ХӀуш 3:5, Яхь 34:23
+ 23:6 Ярм 32:37, Яхь 28:26, Ярм 33:14-16
+ 23:8 Ярм 16:14-15

+ 23:11 Ярм 6:13, Ярм 7:30, Ярм 32:34, Цап 3:4

+ 23:12 Заб 34:6, Заб 72:18, Киц 4:19
+ 23:13 Ярм 2:8
+ 23:14 Доладалар 18:20; Яхьазкхиал 16:49.

+ 23:14 Ярм 29:23, Яхь 13:22, Дол 18:20, Дол 19:24, Еш 1:10, Яхь 16:46

+ 23:15 Ярм 8:14, Ярм 9:15, Довз 8:11
+ 23:16 Яхь 13:2
+ 23:17 Ярм 6:14, Яхь 13:10, Мик 3:5
+ 23:18 Аюб 15:8
+ 23:19 Сул 19:11, Яхь 1:4
+ 23:20 Ярм 30:23-24
+ 23:21 Ярм 5:31, Ярм 14:14, Яхь 13:6
+ 23:23 Заб 138:7-12
+ 23:24 Еш 66:1
+ 23:25 Кар 13:1, Зак 10:2
+ 23:27 Куьйг 3:27
+ 23:30 Кар 18:20, Ярм 14:15, Яхь 13:8
+ 23:32 Мик 3:5
+ 23:40 Ярм 20:11

+ 24:1 ТӀаьххьарнаш 24:12-16; 2 Шерашкахь 36:10.

+ 24:1 Ӏамос 8:1, Мик 7:1, ТӀаьххь 24:12-15, Яхь 17:12

+ 24:2 Ярм 29:16
+ 24:6 Ярм 31:28, Ярм 42:10
+ 24:7 Кар 30:6, Ярм 32:39
+ 24:8 Ярм 21:1
+ 24:9 Кар 28:37
+ 24:10 Ярм 14:12, Яхь 5:17, Яхь 14:21

+ 25:1 ТӀаьххьарнаш 24:1; 2 Шерашкахь 36:5-7; Даниал 1:1, 2.

+ 25:1 ТӀаьххь 24:1, Ярм 36:1, Дан 1:1
+ 25:3 Ярм 1:2, Ярм 7:13, Ярм 26:5
+ 25:4 2 Ше 24:19
+ 25:5 Ярм 7:7
+ 25:6 Ара 20:3-4

+ 25:9 Ярм 1:15, Ярм 27:6, Ярм 43:10, Ярм 18:16

+ 25:10 а: Ярми-ЯхӀу 7:34; 16:9; б: Довзийтинарг 18:22, 23.

+ 25:10 Уст 12:4, Ярм 7:34

+ 25:11 2 Шерашкахь 36:21; Ярми-ЯхӀу 29:10; Даниал 9:2.

+ 25:11 Ярм 29:10, Дан 9:2, Зак 1:12, Зак 7:5
+ 25:13 Ярм 46
+ 25:14 Ярм 27:7, Ярм 50:9, Ярм 51:28

+ 25:15 Заб 74:8, Еш 51:17, Ӏаб 1:16, Довз 14:10

+ 25:16 Ярм 47:6
+ 25:17 Еш 51:22, Нахьум 3:11
+ 25:19 Ярм 46:25

+ 25:20 Дол 22:21, Аюб 1:1, Тийж 4:21, Ярм 47:1

+ 25:21 Ярм 48
+ 25:22 Еш 23:1, Ярм 27:3, Ярм 47:4
+ 25:23 Дол 22:21, Еш 21:13, Ярм 49:8
+ 25:25 Ярм 49:34-39
+ 25:27 Яхь 38:21
+ 25:28 Ярм 49:12
+ 25:29 1 Ки 4:17, Яхь 38:22
+ 25:30 Юал 3:16, Ӏамос 1:2
+ 25:32 Ярм 23:19, Ярм 30:23
+ 25:33 Еш 66:16, Ярм 8:2, Ярм 16:4
+ 25:34 Ярм 4:8

+ 26:1 ТӀаьххьарнаш 23:36–24:6; 2 Шерашкахь 36:5-7.

+ 26:1 ТӀаьххь 23:36

+ 26:2 Ярм 7:2, Ярм 19:14, Кар 4:2, Довз 22:18

+ 26:3 Ярм 18:8, Ярм 36:3, Юн 3:10
+ 26:4 Ӏам 26:14, Кар 28:15
+ 26:5 Ярм 25:3-4

+ 26:6 ЮшаӀ 18:1; Забур 77:60; Ярми-ЯхӀу 7:12-14.

+ 26:10 Ярм 36:10

+ 26:13 Ярм 7:3, Ярм 18:11, Кар 30:2-3, Юн 3:10

+ 26:14 Юш 9:25
+ 26:17 Век 5:34
+ 26:18 Мика-ЯхӀу 3:12.
+ 26:18 Мик 3:12
+ 26:19 2 Ше 32:26, Ара 32:14
+ 26:20 Юш 9:17, Шам 7:1
+ 26:21 ТӀаьххь 23:36
+ 26:22 Ярм 36:12, Ярм 36:25
+ 26:24 ТӀаьххь 22:12

+ 27:1 ТӀаьххьарнаш 24:18-20; 2 Шерашкахь 36:11-13.

+ 27:1 ТӀаьххь 24:18
+ 27:2 Ярм 28:10
+ 27:3 Ярм 25:21-22
+ 27:5 Еш 45:12, Дан 4:14

+ 27:6 Еш 44:28, Еш 45:1, Ярм 25:9, Ярм 43:10, Дан 2:38, Дан 4:19

+ 27:7 Ярм 52:31, Ярм 25:12-14
+ 27:8 Ярм 28:10, Яхь 34:27, Ярм 14:20
+ 27:9 Ярм 29:8
+ 27:10 Ярм 5:31
+ 27:12 Ярм 38:17
+ 27:13 Ярм 14:12
+ 27:16 Ярм 28:3
+ 27:19 ТӀаьххь 24:14-15
+ 27:22 ТӀаьххь 25:13, Ӏезар 1:7, Ярм 29:10

+ 28:1 ТӀаьххьарнаш 24:18-20; 2 Шерашкахь 36:11-13.

+ 28:1 ТӀаьххь 24:18, Юш 9:3, Юш 21:17
+ 28:2 Кар 28:48, Ярм 27:8
+ 28:3 Ярм 27:16
+ 28:9 Ярм 6:14, Кар 18:22
+ 28:10 Ярм 27:2
+ 28:14 Ярм 27:6
+ 28:15 Ярм 29:31-32

+ 29:1, 2 ТӀаьххьарнаш 24:12-16; 2 Шерашкахь 36:10.

+ 29:1 Яхь 8:1
+ 29:2 ТӀаьххь 24:12, Ярм 24:1
+ 29:7 Ӏезар 6:10, 1 Ти 2:1-2
+ 29:8 Ярм 27:9, Ярм 27:15
+ 29:9 Ярм 5:31

+ 29:10 2 Шерашкахь 36:21; Ярми-ЯхӀу 25:11; Даниал 9:2.

+ 29:10 Ярм 25:11-12, Дан 9:2, Зак 1:12, 2 Ше 36:22, Ӏезар 1:1

+ 29:12 Сул 8:48, 2 Ше 6:38, Дан 9:3
+ 29:13 Карлабаьккхинарг 4:29.
+ 29:13 1 Ше 28:9, 2 Ше 15:2, Еш 55:6
+ 29:14 Кар 4:29, Кар 30:3
+ 29:16 Ярм 24:3, Ярм 24:8
+ 29:18 Ярм 14:12, Ярм 15:4, Ярм 18:16
+ 29:19 2 Ше 24:19, Ярм 25:4
+ 29:21 Ярм 5:31
+ 29:22 Еш 65:15
+ 29:23 Ярм 23:14
+ 29:24 ТӀаьххь 25:18, Ярм 21:1
+ 29:26 ТӀаьххь 9:11, ХӀуш 9:7, Ярм 20:2
+ 29:31 Ярм 28:15-16
+ 30:2 Ярм 36:2, Хьаб 2:2, Зак 5:1

+ 30:3 Кар 30:3, Ярм 29:14, Ярм 12:15, Яхь 20:42

+ 30:6 Еш 13:8, Юал 2:6, Нахьум 2:10
+ 30:7 Юал 2:11, Цап 1:14, Дан 12:1
+ 30:8 Ярм 2:20, Ярм 27:8, Яхь 34:27
+ 30:9 Яхь 23:5, Яхь 34:23-24, Яхь 37:24
+ 30:10, 11 Ярми-ЯхӀу 46:27, 28.

+ 30:10 Еш 41:8, Ӏам 26:6, Ярм 46:27, Яхь 39:26, Мик 4:4

+ 30:11 Ярм 46:27-28
+ 30:12 Ярм 15:18
+ 30:16 Еш 33:1
+ 30:17 Ярм 3:22, Ярм 33:6, ХӀуш 6:1
+ 30:19 Яхь 36:10
+ 30:22 Ӏам 26:12
+ 30:23 Сул 19:11, Яхь 1:4
+ 30:24 Ярм 23:19-20
+ 31:3 Кар 7:8, Мал 1:2
+ 31:4 Ара 15:20
+ 31:5 Еш 65:21
+ 31:6 Еш 2:3
+ 31:8 Ярм 3:18
+ 31:9 Ярм 50:4, Ара 4:22, ХӀуш 11:1, Мал 1:6
+ 31:10 Еш 40:11
+ 31:11 Ара 13:13, Ӏам 25:49, Еш 49:24
+ 31:12 Еш 58:11
+ 31:13 Заб 29:12

+ 31:15 а: Доладалар 35:16-19; б: Маттай 2:18.

+ 31:15 Мат 2:18
+ 31:18 Тийж 5:21
+ 31:20 Ара 4:22, ХӀуш 11:1, Мал 1:6
+ 31:22 Ярм 49:4
+ 31:23 Ярм 29:14, Заб 121:6

+ 31:27 Еш 49:19, Яхь 36:11, Зак 2:4, Зак 10:8

+ 31:28 Ярм 1:10, Ярм 18:7, Ярм 24:6, Ярм 42:10

+ 31:29 Яхьазкхиал 18:2.
+ 31:29 Тийж 5:7, Яхь 18:2-4
+ 31:30 Кар 24:16
+ 31:31-34 Ӏебархошка 8:8-12.
+ 31:31 Лак 22:20, 2 Ко 3:6
+ 31:32 Ярм 3:14
+ 31:33 Ӏебархошка 10:16.

+ 31:33 Ярм 32:40, Яхь 37:26, Кар 6:6, Еш 51:7, Рим 2:15-16, Ӏам 26:12

+ 31:34 Ӏебархошка 10:17.

+ 31:34 ХӀуш 2:20, Еш 43:25, Ӏеб 8:8-12, Ӏеб 10:16-17

+ 31:35 Дол 1:16, Аюб 38:33, Еш 51:15
+ 31:36 Ярм 33:20-26
+ 31:37 Ярм 33:26, Рим 11:1
+ 31:38 Нахь 3:1, ТӀаьххь 14:13
+ 31:40 Ярм 7:31-32, 2 Ше 23:15, Нахь 3:28
+ 32:1 ТӀаьххьарнаш 25:1-7.
+ 32:1 ТӀаьххь 24:18
+ 32:2 ТӀаьххь 25:1, Нахь 3:25
+ 32:5 Ярм 21:10, Ярм 34:3, Ярм 38:3

+ 32:7 Ярм 22:11, Юш 21:18, Ярм 1:1, Ӏам 25:25, Лел 27:11

+ 32:8 Ӏам 25:25, Лел 27:11, Рут 4:4
+ 32:12 Ярм 36:4, Ярм 43:3, Ярм 45:1
+ 32:17 Дол 18:14, Аюб 42:2, Мат 19:26
+ 32:18 Ара 20:5, Ара 34:7, Кар 5:9
+ 32:19 2 Ше 16:9, Ярм 16:17, Ярм 17:10
+ 32:20 Заб 134:9
+ 32:21 Ара 6:6, Кар 4:34
+ 32:22 Ара 3:8, Кар 26:15
+ 32:23 Дан 9:10-14
+ 32:24 Ярм 14:12, Яхь 5:17
+ 32:26 Дол 18:14

+ 32:28 ТӀаьххьарнаш 25:1-11; 2 Шерашкахь 36:17-21.

+ 32:29 2 Ше 36:19, Ярм 21:10, Ярм 19:13, Цап 1:5

+ 32:30 Ярм 3:25

+ 32:32 Ярм 2:26

+ 32:34 ТӀаьххьарнаш 23:10; Ярми-ЯхӀу 7:30, 31; 19:1-6.

+ 32:34 ТӀаьххь 21:4-5, Ярм 7:30-31, Ярм 23:11

+ 32:35 а: ТӀаьххьарнаш 23:10; Ярми-ЯхӀу 7:31; б: Ӏамалъяр 18:21.

+ 32:35 Ӏам 18:21, Кар 18:10, Кар 12:31

+ 32:36 Ярм 21:10

+ 32:37 Кар 30:3, Еш 11:12, Яхь 11:17, Цап 3:20, Ярм 23:6, Яхь 28:26

+ 32:38 Ӏам 26:12
+ 32:39 Яхь 11:19
+ 32:40 Еш 55:3, Ярм 31:33, Яхь 16:60
+ 32:41 Еш 62:5, Цап 3:17, Кар 28:63
+ 32:42 Зак 8:15
+ 32:44 Ярм 29:14
+ 33:1 Ярм 32:2
+ 33:3 Еш 48:6
+ 33:4 Кар 31:17
+ 33:6 Ярм 3:22, Ярм 30:17, ХӀуш 6:1
+ 33:7 Ярм 29:14
+ 33:8 Ӏам 16:30, Яхь 36:25, Зак 13:1
+ 33:10 Ярм 32:43

+ 33:11 1 Шерашкахь 16:34; 2 Шерашкахь 5:13; 7:3; Ӏезар 3:11; Забур 99:5; 105:1; 106:1; 117:1; 135:1.

+ 33:11 Ярм 7:34, Ярм 16:9, Заб 105:1
+ 33:14-16 Ярми-ЯхӀу 23:5, 6.
+ 33:15 ХӀуш 3:5, Яхь 34:23
+ 33:16 Ярм 32:37, Яхь 28:26, Ярм 23:5-6

+ 33:17 Дауд 7:12-16; Сулим 2:4; 1 Шерашкахь 17:11-14.

+ 33:17 Дад 7:16
+ 33:18 Лелар 3:5-10.
+ 33:19 Дол 8:22
+ 33:21 Заб 88:34
+ 33:22 Дол 15:5, Дол 22:17, Сул 4:20
+ 33:25 Заб 73:17, Заб 103:19
+ 33:26 Ярм 31:37, Ярм 29:14

+ 34:1 ТӀаьххьарнаш 25:1-11; 2 Шерашкахь 36:17-21.

+ 34:1 ТӀаьххь 25:1, Ярм 39:1, Ярм 52:4
+ 34:2 ТӀаьххь 24:18, Ярм 32:1, Ярм 21:10
+ 34:3 Ярм 32:3-5
+ 34:5 Ярм 38:20, Ярм 39:7, 2 Ше 16:14
+ 34:7 Юш 10:3, Юш 10:10
+ 34:9 Ӏам 25:39-46
+ 34:13 Ара 20:2, Ӏам 26:13

+ 34:14 Арадаккхар 21:2; Карлабаьккхинарг 15:12.

+ 34:14 Ара 21:2, Кар 15:12
+ 34:17 Ярм 14:12, Ярм 15:4
+ 34:20 Кар 28:26, Ярм 7:33
+ 34:21 Ярм 37:5, Ярм 37:11
+ 34:22 Ярм 37:8, Ярм 4:7

+ 35:1 ТӀаьххьарнаш 23:36–24:6; 2 Шерашкахь 36:5-7.

+ 35:1 ТӀаьххь 23:36, Ярм 25:1
+ 35:2 1 Ше 2:55, 1 Ше 9:26, 1 Ше 9:33
+ 35:6 ТӀаьххь 10:15, ТӀаьххь 10:23
+ 35:11 ТӀаьххь 24:1, Ярм 46:2
+ 35:15 Ара 20:3, Ярм 18:11, Ярм 25:5
+ 35:17 Еш 50:2

+ 36:1 ТӀаьххьарнаш 24:1; 2 Шерашкахь 36:5-7; Даниал 1:1, 2.

+ 36:1 ТӀаьххь 24:1, Ярм 25:1, Ярм 45:1
+ 36:2 Ярм 30:1, Хьаб 2:2, Зак 5:1, Ярм 1:2
+ 36:3 Яхь 12:3, Ярм 18:11, Ярм 26:3, Юн 3:10
+ 36:4 Ярм 32:12
+ 36:9 Ӏезар 8:21, 2 Ше 20:3, Юн 3:5
+ 36:10 Ярм 26:10, 1 Ше 9:26, 1 Ше 9:33
+ 36:12 Ярм 26:22
+ 36:22 Ӏамос 3:15
+ 36:24 Юш 7:6
+ 36:26 Ярм 26:20-23
+ 36:29 Ярм 26:9
+ 36:30 Ярм 22:30, ТӀаьххь 22:19
+ 37:1 ТӀаьххьарнаш 24:17; 2 Шерашкахь 36:10.
+ 37:1 ТӀаьххь 24:17, Яхь 17:13
+ 37:2 2 Ше 36:12
+ 37:3 Ярм 38:1, Ярм 21:1
+ 37:4 Ярм 32:2
+ 37:5 Ярм 34:21
+ 37:6 Тийж 4:17
+ 37:8 Ярм 34:22
+ 37:13 Зак 14:10, Ярм 38:19
+ 37:15 Ярм 38:6
+ 37:17 Ярм 21:7
+ 37:19 Ярм 28:2
+ 37:21 Ярм 32:2, Ярм 38:9, Ярм 52:6
+ 38:1 Ярм 37:3, Ярм 21:1
+ 38:2 Кар 30:15, Ярм 21:9
+ 38:3 Ярм 32:3
+ 38:4 Ярм 26:11, Ярм 37:15
+ 38:5 Дад 3:39
+ 38:6 Дол 37:24, Зак 9:11, Заб 68:15
+ 38:7 Ярм 39:16, Век 8:27, Ярм 37:13
+ 38:9 Ярм 52:6
+ 38:17 Ярм 27:12
+ 38:18 Ярм 21:10
+ 38:19 Ярм 37:13
+ 38:20 Ярм 34:5
+ 38:22 Ярм 38:6
+ 38:23 Ярм 39:6
+ 38:26 Ярм 37:20
+ 38:28 Яхьазкхиал 33:21.
• 39:1 ТӀаьххь 25:1-21, Ярм 52:4-16
+ 39:1 Кар 28:52
+ 39:2 Ярм 1:3

+ 39:5 Юш 5:10, Лел 34:11, ТӀаьххь 23:33, Ярм 21:7

+ 39:7 Ярм 34:4-5
+ 39:8 Ярм 21:10, Яхь 16:41, Нахь 1:3
+ 39:9 Ярм 40:1, Ярм 52:12
+ 39:14 ТӀаьххь 22:12, Ярм 26:24, Ярм 40:5
+ 39:15 Ярм 32:2, Ярм 33:1
+ 39:16 Ярм 38:7
+ 39:17 Ярм 22:25
+ 39:18 Ярм 21:9
+ 40:1 Ярм 39:11, Юш 18:25, Ярм 31:15
+ 40:2 Кар 29:24-28
+ 40:3 Ярм 44:23, Дан 9:10-12
+ 40:5 ТӀаьххь 22:12
+ 40:6 Юш 18:26
+ 40:7-9 ТӀаьххьарнаш 25:22-24.
• 40:7 ТӀаьххь 25:22-26
+ 40:7 ТӀаьххь 22:12, Ярм 39:14, Ярм 40:5
+ 40:8 Юш 18:26
+ 40:13 Ярм 40:8, Ярм 42:1, Ярм 43:2
+ 41:1-3 ТӀаьххьарнаш 25:25.
+ 41:1 Юш 18:26, Ярм 40:14
+ 41:2 ТӀаьххь 25:25
+ 41:5 Юш 17:7, Юш 18:1, Сул 16:24
+ 41:9 Сул 15:16
+ 41:11 Ярм 40:15
+ 41:12 Дад 2:13
+ 41:15 Ярм 40:14
+ 42:1 Ярм 40:13
+ 42:2 Шам 7:8, Шам 12:19
+ 42:5 Дол 31:50, Куьйг 11:10
+ 42:6 Ярм 7:23
+ 42:10 Ярм 24:6, Ярм 31:28
+ 42:14 Ярм 4:19, Ярм 43:7
+ 42:16 Яхь 11:8
+ 43:2 Ярм 40:13, Ярм 42:1, Ярм 42:19
+ 43:3 Ярм 32:12
+ 43:5-7 ТӀаьххьарнаш 25:26.
+ 43:6 Ярм 39:10, Ярм 40:7, Ярм 40:5
+ 43:7 Ярм 2:16
+ 43:10 Еш 44:28, Еш 45:1, Ярм 25:9, Ярм 27:6

+ 43:11 Ярм 44:13, Ярм 15:2, Зак 11:9, Довз 13:10

+ 43:12 Ярм 46:25, Яхь 30:13
+ 44:1 Ярм 43:8, Ярм 46:14
+ 44:3 Кар 16:14, Ярм 19:4
+ 44:4 2 Ше 36:15-16
+ 44:9 Сул 11:8, ТӀаьххь 11:1
+ 44:12 Ярм 42:15-17
+ 44:13 Ярм 43:11
+ 44:16 Ярм 6:17, Ярм 42:13-14
+ 44:17 Ярм 19:13
+ 44:22 Яхь 8:6, ТӀаьххь 22:19
+ 44:23 Ярм 40:3
+ 44:27 Ярм 31:28
+ 44:28 Яхь 6:8
+ 44:30 ТӀаьххьарнаш 25:1-7.
+ 44:30 Ярм 46:17, Яхь 30:21

+ 45:1 ТӀаьххьарнаш 24:1; 2 Шерашкахь 36:5-7; Даниал 1:1, 2.

+ 45:1 Ярм 32:12, ТӀаьххь 24:1, Ярм 36:1, Ярм 36:23

+ 45:2 Ярм 36:26
+ 45:5 Ярм 21:9, Ярм 39:18
+ 46:1 Ярм 25:13

+ 46:2-26 ЕшаӀ-ЯхӀу 19:1-25; Яхьазкхиал 29:1–32:32.

+ 46:2 Еш 19:1, Яхь 29:1, Юал 3:19, ТӀаьххь 23:29, 2 Ше 35:20, Ярм 25:1, Ярм 36:1, Ярм 45:1

+ 46:5 Ярм 6:25, Ярм 20:10

+ 46:10 Еш 13:19, Юал 1:15, Цап 1:7, Еш 1:24, Кар 32:42, Ярм 46:2

+ 46:11 Ярм 8:22, Яхь 30:21
+ 46:12 Нахьум 2:5
+ 46:13 Ярми-ЯхӀу 43:10-13.
+ 46:14 Ярм 2:16, Ярм 44:1, Яхь 30:13
+ 46:16 Ӏам 26:37
+ 46:17 Еш 30:7

+ 46:18 Ярм 4:2, Куьйг 4:6, Сул 18:42, Ярм 48:15

+ 46:19 Яхь 29:12, Яхь 30:23, Ярм 2:15, Ярм 9:11, Ярм 44:1

+ 46:20 ХӀуш 10:11
+ 46:24 Ярм 1:14-15
+ 46:25 Яхь 30:14, Нахьум 3:8, Ярм 25:19
+ 46:26 Еш 19:22, Яхь 29:13
+ 46:27, 28 Ярми-ЯхӀу 30:10, 11.

+ 46:27 Еш 41:8, Ярм 30:10, Ӏам 26:6, Яхь 39:26, Мик 4:4

+ 46:28 Ярм 30:10-11

+ 47:1-7 ЕшаӀ-ЯхӀу 14:29-31; Яхьазкхиал 25:15-17; Юал 3:4-8; Ӏамос 1:6-8; Цапни-ЯхӀу 2:4-7; Закри-ЯхӀу 9:5-7.

+ 47:1 Еш 14:29, Ярм 25:20, Яхь 25:15, Юал 3:4, Ӏамос 1:6, Цап 2:4, Зак 9:5

+ 47:2 Ярм 1:14, Яхь 26:7

+ 47:4 Еш 23:1, Яхь 26:2, Юал 3:4, Ӏамос 1:9, Зак 9:4, Дол 10:14, Ӏамос 9:7

+ 47:6 Кар 32:41, Ярм 25:16

+ 47:7 Яхь 14:17

+ 48:1-47 ЕшаӀ-ЯхӀу 15:1–16:14; 25:10-12; Яхьазкхиал 25:8-11; Ӏамос 2:1-3; Цапни-ЯхӀу 2:8-11.

+ 48:1 Еш 15:1, Еш 25:10, Ярм 25:21, Яхь 25:8, Ӏамос 2:1, Цап 2:8, Лел 32:3, Лел 32:37-38

+ 48:5 Еш 15:5
+ 48:6 Ярм 17:6
+ 48:7 Лел 21:29, Ярм 49:3-4
+ 48:8 Ярм 6:26
+ 48:11 Цап 1:12
+ 48:13 Еш 16:14
+ 48:15 Ярм 46:18
+ 48:18 Лел 21:30
+ 48:19 Кар 2:35, Юш 13:9
+ 48:26 Ярм 25:27, Ярм 51:39, Еш 19:14
+ 48:27 Цап 2:8
+ 48:28 Илли 2:14
+ 48:29 Еш 16:6
+ 48:31 Еш 16:7-10
+ 48:32 Лел 21:32
+ 48:34 Лел 32:37, Еш 15:4
+ 48:37 Ярм 47:5
+ 48:38 Ярм 22:28
+ 48:40 Кар 28:49, Ярм 49:22, Яхь 17:3
+ 48:41 Ярм 49:22
+ 48:43 Еш 24:17-18
+ 48:44 Ӏамос 5:19
+ 48:45 Лел 24:17
+ 48:46 Лел 21:28-29
+ 48:47 Ярм 12:15, Ярм 49:6, Ярм 49:39

+ 49:1-6 Яхьазкхиал 21:28-32; 25:1-7; Ӏамос 1:13-15; Цапни-ЯхӀу 2:8-11.

+ 49:1 Яхь 21:28, Яхь 25:1, Ӏамос 1:13, Цап 2:8, Сул 11:5, Сул 11:33

+ 49:2 Кар 3:11, Дад 12:26
+ 49:3 Ярм 48:2, Ярм 48:6-7, Ӏамос 1:15
+ 49:4 Ярм 31:22, Ярм 21:13
+ 49:6 Ярм 12:15, Ярм 48:47, Ярм 49:39

+ 49:7-22 ЕшаӀ-ЯхӀу 34:5-17; 63:1-6; Яхьазкхиал 25:12-14; 35:1-15; Ӏамос 1:11, 12; Ӏабди-ЯхӀу 1:1-14; Малъаки 1:2-5.

• 49:7 Ӏаб 1:1-9

+ 49:7 Еш 34:5, Яхь 25:12-14, Яхь 35, Ӏамос 1:11-12, Ӏаб 1:1-16, Мал 1:3-4, Дол 36:15, Аюб 2:11

+ 49:8 Дол 25:3, Ярм 25:23
+ 49:12 Ярм 25:28-29
+ 49:13 Ярм 22:5, Ярм 48:24
+ 49:16 Лел 24:21, Хьаб 2:9
+ 49:17 Яхь 35:3, Яхь 35:7, Яхь 35:9
+ 49:18 Доладалар 19:24, 25.

+ 49:18 Дол 19:24, Кар 29:23, Цап 2:9, Ярм 50:40

+ 49:19 Ярм 12:5, Аюб 9:19, Ярм 50:44-46
+ 49:20 Еш 14:24
+ 49:22 Кар 28:49, Яхь 17:3, Ярм 48:40-41

+ 49:23-27 ЕшаӀ-ЯхӀу 17:1-3; Ӏамос 1:3-5; Закри-ЯхӀу 9:1.

+ 49:23 Еш 17:1, Ӏамос 1:3, Зак 9:1, ТӀаьххь 18:34

+ 49:24 Ярм 48:41

+ 49:26 Ярм 50:30

+ 49:27 Сул 15:18, ТӀаьххь 6:24, Ярм 17:27, Ӏамос 1:4

+ 49:28 Заб 119:5, Еш 21:16, Еш 60:7, Еш 11:14

+ 49:29 Аюб 15:21, Ярм 6:25
+ 49:31 Куьйг 18:9-10, Яхь 38:11
+ 49:32 Ярм 9:26
+ 49:33 Ярм 9:11

+ 49:34 ТӀаьххь 24:18, Дол 14:1, Еш 21:2, Яхь 32:24, Дан 8:2, Ярм 25:25

+ 49:36 Дан 7:2, Довз 7:1
+ 49:37 Ярм 9:16
+ 49:39 Ярм 12:15, Ярм 48:47, Ярм 49:6
+ 50:1–51:64 ЕшаӀ-ЯхӀу 13:1–14:23; 47:1-15.
+ 50:1 Еш 13:1, Еш 21:1, Еш 47:1
+ 50:2 Еш 46:1, Ярм 51:44, Шам 5:4, Еш 21:9
+ 50:3 Ярм 1:15, Ярм 51:62

+ 50:4 Еш 11:13, Ярм 3:18, Яхь 37:19, ХӀуш 1:11, Ярм 31:9, ХӀуш 3:5

+ 50:5 Ярм 32:40

+ 50:6 Заб 118:176, Еш 53:6, Зак 10:2, 1 Ки 2:25, Яхь 34:2

+ 50:8 Довзийтинарг 18:4.

+ 50:8 Еш 48:20, Ярм 51:6, Ярм 51:45, Зак 2:6-7, Довз 18:4

+ 50:9 Ярм 25:12-14
+ 50:13 Ярм 18:16
+ 50:14 Еш 21:2
+ 50:15 Ярм 51:58, Заб 136:8, Довз 18:6
+ 50:16 Еш 13:14

+ 50:17 Еш 53:6, Зак 10:2, ТӀаьххь 17:6, ТӀаьххь 25:1

+ 50:18 Еш 10:12, Еш 14:25
+ 50:19 Яхь 34:13, Мик 7:14
+ 50:20 Еш 33:24
+ 50:21 Яхь 23:23
+ 50:22 Ярм 51:54
+ 50:23 Ярм 51:20
+ 50:25 Еш 13:5
+ 50:28 Ярм 51:11
+ 50:29 Довзийтинарг 18:6.

+ 50:29 Еш 13:18, Яхь 35:15, Ӏаб 1:15, Хьаб 2:8

+ 50:30 Ярм 49:26
+ 50:32 Ярм 17:27
+ 50:33 Еш 14:17, Еш 42:22
+ 50:37 Еш 19:16, Ярм 51:30, Нахьум 3:13
+ 50:38 Еш 44:27
+ 50:39 Довзийтинарг 18:2.

+ 50:39 Аюб 30:29, Еш 13:21, Еш 34:13, Мик 1:8

+ 50:40 Доладалар 19:24, 25.

+ 50:40 Дол 19:24, Кар 29:23, Цап 2:9, Ярм 49:19

+ 50:41 Ярм 1:15, Ярм 6:22-24
+ 50:43 Еш 13:8, Ярм 4:31, Мик 4:9-10
+ 50:44 Ярм 12:5, Аюб 9:19, Ярм 49:19-21
+ 50:45 Еш 14:24
+ 51:1 Ярм 4:11, ХӀуш 4:19, ХӀуш 13:15
+ 51:4 Ярм 49:26
+ 51:5 Еш 54:7
+ 51:6 Ярм 50:8, Дол 19:15
+ 51:7 Довзийтинарг 17:2-4; 18:3.

+ 51:7 Довз 14:8, Довз 17:2, Тийж 4:21, Хьаб 2:15

+ 51:8 Довз 14:8, Довз 18:9
+ 51:9 Довзийтинарг 18:5.
+ 51:11 Еш 13:17, Дан 5:31, Ярм 50:28
+ 51:13 Довзийтинарг 17:1.
+ 51:13 Довз 17:1
+ 51:14 Ӏамос 6:8
+ 51:15 Аюб 9:8, Заб 103:2
+ 51:16 Аюб 38:22, Заб 134:7, Ярм 51:16
+ 51:17 Еш 42:17, Заб 134:17, Хьаб 2:18-19

+ 51:19 Лел 18:20, Заб 15:5, Кар 32:9, Ярм 10:12-16

+ 51:20 Ярм 50:23

+ 51:27 Ярм 4:5, ХӀуш 5:8, ХӀуш 8:1, Дол 8:4, ТӀаьххь 19:37

+ 51:28 Еш 13:17, Ярм 25:14
+ 51:29 Ярм 50:45
+ 51:30 Еш 19:16, Нахьум 3:13, Ӏамос 1:5
+ 51:33 Еш 21:10
+ 51:34 Заб 73:13-14
+ 51:36 Еш 44:27
+ 51:37 Еш 13:20-22
+ 51:38 Нахьум 2:11-12
+ 51:43 Ярм 50:12, Ярм 50:40
+ 51:44 Еш 46:1, Ярм 50:2
+ 51:45 Ярм 50:8
+ 51:47 Ярм 50:2
+ 51:48 Довзийтинарг 18:20.
+ 51:48 Довз 18:20
+ 51:49 Довзийтинарг 18:24.
+ 51:51 Тийж 1:10
+ 51:52 Яхь 26:15
+ 51:53 Еш 14:13
+ 51:54 Ярм 50:22
+ 51:56 Еш 59:18
+ 51:58 Ярм 50:15, Хьаб 2:13
+ 51:59 Ярм 28:1
+ 51:62 Ярм 50:3
+ 51:63, 64 Довзийтинарг 18:21.
+ 51:63 Довз 18:21
• 52:1 ТӀаьххь 24:18, 2 Ше 36:11-21
+ 52:1 ТӀаьххь 23:31
+ 52:3 Яхь 17:15
+ 52:4 Яхьазкхиал 24:2.
+ 52:4 Кар 28:52
+ 52:7 Яхьазкхиал 33:21.

+ 52:9 Лел 34:11, ТӀаьххь 23:33, Ярм 21:7, Яхь 23:24

+ 52:10 Цап 1:8
+ 52:11 Яхьазкхиал 12:13.
+ 52:11 Кар 28:36, ТӀаьххь 20:18
+ 52:12 Ярм 32:1, Ярм 39:9, Ярм 40:1
+ 52:13 Сулим 9:8.
+ 52:13 Ӏам 26:31, Яхь 16:41
+ 52:14 Нахь 1:3
+ 52:17-23 Сулим 7:15-47.
+ 52:17 Сул 7:15-37, 2 Ше 4:1-15, Ярм 27:19
+ 52:18 Сул 7:45, Сул 7:50
+ 52:20 Сул 7:47
+ 52:21 Сул 7:15-22

+ 52:24 1 Ше 6:14, Ӏезар 7:1, Ярм 21:1, Ярм 29:25, Ярм 37:3

+ 52:28 ТӀаьххь 24:12-14

• 52:31 ТӀаьххь 25:27-30

+ 52:31 ТӀаьххь 24:12, ТӀаьххь 24:15, Ярм 27:7

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHE/CHE/Делан%20Йозанаш%202012/Делан%20Йозанаш%202012/Делан-Йозанаш__Tran.azw3

Table of Contents

- Делан Йозанаш

- Ярми-яхӏу

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52